Yeraltı suları geliri
167 Sayılı Yeraltı Suları Hakkındaki Kanunun 4 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında, “(…) kuyu açan kimse, bulunan suyun ancak kendi faydalı ihtiyaçlarına yetecek miktarını kullanmaya yetkilidir. Bu miktarı aşan sular ile sulama, kullanma ve işlenerek veya doğal haliyle içme suyu olarak satılmak üzere çıkarılan yeraltı suları, Hazinenin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerdeki kaynak suları (mazbut vakıflara ait sular hariç), 2886 sayılı Kanun hükümlerine uyularak il özel idarelerince kiraya verilir (…).” denilmektedir.
İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmeliğin “İzin Alma Mecburiyeti” başlıklı 17 inci maddesinde, “Bu Yönetmelikte belirtilen esaslara uygun kaynak ve içme sularını işletmek isteyenler, Valilikten tesis ve üretim izni almak zorundadır.”
“Dosya Tanzimi” başlıklı 21 inci maddesinde ise, “Tesis izni için iki nüsha olarak tanzim edilecek olan dosyada aşağıda belirtilen bilgi ve belgeler bulunur,
(…)
k) Teknik usullerle yer altından çıkartılan içme sularının ilgili mevzuatına uygun olarak İl Özel İdaresi’nden kiralandığına dair sözleşme,
(…)” hükümleri yer almaktadır.
5018 sayılı Kanunun Mali Hizmetler Biriminin görevlerini belirleyen 60 ıncı maddesinin (e) bendinde, “İlgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacakların takip ve tahsil işlemlerini yürütmek” mali hizmetler biriminin görevleri arasında sayılmıştır.
5018 sayılı Kanunun “Gelirlerin Toplanması Sorumluluğu” başlığını taşıyan 38 inci maddesinde, kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanların ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerini zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumlu olacakları hükme bağlanmıştır.
Strateji Geliştirme Birimlerinin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğinin 17 nci maddesinde, “İdare gelirlerinin tahakkuku, gelir ve alacakların takibi ve genel bütçe kapsamı dışında kalan idarelerde bu gelir ve alacakların tahsil işlemleri, ilgili mevzuatında özel bir düzenleme bulunmadığı takdirde, strateji geliştirme birimleri tarafından yürütülür.
İdarelerin işlemleri sonucunda, herhangi bir gelir tahakkuku veya gelir ve alacakların takip ve tahsilini gerektiren bir durumun ortaya çıkması halinde, gereğinin yapılması amacıyla ilgili birim tarafından strateji geliştirme birimlerine bildirilir.” hükümleri yer almaktadır.
Diğer taraftan, İl Özel İdarelerinin muhasebe kayıt ve işlemlerinin ne şekilde yapılması gerektiği hususu, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinde belirtilmiş olup, bu çerçevede söz konusu yeraltı su gelirlerinin öncelikle tahakkuk kaydının yapılması ve müteakiben tahsilat işlem ve takibinin gerçekleştirilmesi yasal bir zorunluluktur.
Yapılan incelemede, kiralama yapılmaksızın işletme ruhsatı alarak … yıllarında ticari amaçla içme suyu üretimi yapan ve bu işe halen devam ettiği anlaşılan … Şti.’den ecrimisil bedelinin tahsil edilmediği, 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 7 nci maddesinin üçüncü fıkrası gereğince 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 75 inci maddesine göre idari yoldan ecrimisil takibatına imkan varken bu yolun kullanılmayarak … yılında 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümlerinin uygulanması yoluna gidildiği, ecrimisil takibatı sürecinin uzatıldığı ve henüz tahsilat yapılmadığı,
… Halk Sağlığı İl Müdürlüğünce, adı geçen firmaya Özel İdareden kiralama yapıldığına dair sözleşme aranmaksızın işletme ruhsatı verildiği, İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmeliğin 21 nci maddesinin (k) bendinde yer alan “Teknik usullerde yer altından çıkarılan içme sularının ilgili mevzuatına uygun olarak İl Özel İdaresinde kiralandığına dair sözleşme dosyada bulundurulmadır.” hükmü gereğince Halk Sağlığı Müdürlüğünce verilmiş bulanan ruhsatın iptal edilmesi ve faaliyetinin durdurulması için gerekli işlemlerin yapılmadığı,
görülmüştür.
Bu itibarla, 2008-2012 yılları arasında, … İlçesi … Köyü … mevkiinde bulunan sondaj kuyusundan, İl Özel İdaresinden kiralama yapmadan ticari amaçla içme suyu üretimi yapan … Şti.’den, ecrimisil bedelinin tahsil edilmemesi sonucu oluşan toplam … TL kamu zararının müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ve temyiz yolu açık olmak üzere ödettirilmesine,
Üye …’nün, “Alacağın tahsili için gerekli takip işlemlerinin yürütüldüğü, henüz bir zaman aşımının söz konusu olmadığı ve meselenin yargıya intikal ettiği anlaşıldığından bu aşamada yapılacak bir işlem bulunmadığına, ancak konunun takibi için ilgili grup başkanlığının bilgilendirilmesine karar verilmesi uygun olur.” şeklindeki karşı oyuna karşın,
oy çokluğuyla,