HAKEDİŞ, KDV VE SORUMLULUK
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde, “h) Kamu gideri: Kanunlarına dayanılarak yaptırılan iş, alınan mal ve hizmet bedelleri, sosyal güvenlik katkı payları, iç ve dış borç faizleri, borçlanma genel giderleri, borçlanma araçlarının iskontolu satışından doğan farklar, ekonomik, malî ve sosyal transferler, verilen bağış ve yardımlar ile diğer giderleri (…) İfade eder.”
Aynı Kanunun “Kamu zararı” başlıklı 71 inci maddesinde, “Kamu zararı, kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Kamu zararının belirlenmesinde,
a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,
b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması,
(…)
Esas alınır.”
Denilmektedir.
….. İlköğretim Okulu İnşaatı Yapım işinin mahallinde, işin kontrol teşkilatı ile birlikte yapılan fiili fiziki inceleme sonucunu gösteren ve görevli teknik heyet tarafından imzalanan 11.08.2014 tarihli tespit tutanağında,
1. İhale dokümanı eki Teknik Şartname (26.206/C1 pozlu imalat tarifi) gereğince merdiven sahanlıklarına tatbik edilmesi gereken mermer kalınlığının, 3 cm olması gerekirken fiilen 2 cm olduğu,
2. İhale dokümanı eki Mahal Listesi gereğince duvar yağlı boya ameliyesinin, 1,50 cm tatbik edilmesi gerekirken fiilen 1,42 cm tatbik edildiği,
3. İhale dokümanı eki Uygulama Projesi gereğince 6 adet * 3 kat = 18 adet su sebilinin, montajının yapılmadığı,
4. İhale dokümanı eki Teknik Şartname (27.525 pozlu imalat tarifi) gereğince duvar yüzeylerine uygulanması gereken alçı sıva imalatının, 2 cm kaba ve 0,6 cm ince sıva olmak üzere toplamda 2,6 cm kalınlığında olması gerekirken, alınan karot örnekleri çerçevesinde kaba sıvanın, hiç tatbik edilmediği ve ince sıvanın ise, 0,4 cm kalınlığında tatbik edildiği,
5. İhale dokümanı eki Teknik Şartname (atıf yapılan 27.535 pozu tarifi) gereğince tavan yüzeylerine uygulanması gereken düz sıva imalatının, 1,2 cm kalınlığında tatbik edilmesi gerekirken, alınan karot örnekleri çerçevesinde 4 mm tatbik edildiği,
6. Uygulama projesi gereğince çatıya çıkış merdivenlerinin, mermer döşeli olması gerekirken, bu alanlardaki sahanlık ve basamaklara mermer imalatı yapılmadığı,
7. Kantin mahalline iş artışı kapsamında alüminyum asma tavan yapıldığı halde asma tavan üzerindeki duvar ve tavan mahallerine ait duvar ve tavan sıvası ve saten ve tavan boyası imalat bedellerinin kesilmediği,
8. İhale dokümanı eki Teknik Şartname (23.241 pozu tarifi) gereğince PVC’den mamul ana profil görünür yüzeylerindeki et kalınlığının, 2,8 mm olması gerekirken fiilen 2,2 mm olduğu,
9. İhale dokümanı eki Teknik Şartname (27.531 pozu tarifi) gereğince düz duvar sıva imalat kalınlığının (kaba+ince), 2,8 cm olması gerekirken, alınan karot örnekleri çerçevesinde fiilen ortalama 1,4 cm oduğu,
10. İhale dokümanı eki Teknik Şartname (19.046/6 pozlu imalat tarifi) gereğince çatı yüzeylerine yapılması gereken su yalıtımı imalatının, yapılmadığı,
11. Uygulama projesi gereğince sığınaktaki WC duvarlarının, tavana kadar seramik yapılması gerekirken, 80 cm’lik kısmının seramik yapılmadığı,
12. İş artışı kapsamında bedeli ödenen 3 adet bahçe kapısının, 850 kg olduğu (Ödemeye esas metraj: 1.387 kg),
13. İş artışı kapsamında bedeli ödenen saha betonu kalınlığının, ortalama 15 cm (Metraj: 15 cm), kolon kalıp yüksekliğinin, 2 metre (Metraj: 2,5 cm), perde kalıp yüksekliğinin 1,3 metre (Metraj: 1,7 metre) olduğu ve ayrıca, sahada bulunan toprak alanların minha edilmediği, bu çerçevede beton, kalıp ve demir imalat metrajlarının, ödemeye esas olacak şekilde yeniden hesaplanması gerektiği,
14. Proje kapsamında yapılması gereken çevre tanzimi işleri için iş artışı kapsamında değişikliğe gidildiği, ilk proje içinde olan (17.155/MK, 26.207/C1) ve fiilen yapılmayan imalatların, hakedişten minha edilmediği,
Tespit edilmiş, söz konusu ölçümlere esas metraj ve hesap kayıtları da tutanağa eklenmiştir.
Bu şekilde evsafına uygun olmadığı tespit edilen söz konusu imalatlar nedeniyle yüklenici hakedişinden herhangi bir kesinti yapılmamış, kamu kaynağında bir eksilişe, dolayısıyla kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
Kamu zararı vasfını taşıyan bu ödemeler, yukarıda tespit edilen hususlar göz ardı edilerek hakedişlerde yer almış, hakediş toplamına dâhil edilmiş ve KDV eklenmek suretiyle yükleniciye ödenmiştir. Dolayısıyla, İdare bütçesinden hatalı ve eksik imalat bedeli yanında bu imalatlara ilişkin KDV tutarı da çıkmıştır. Bu nedenle, İdare açısından fazla ödeme ve kamu zararı vasfını taşıyan kesinti tutarına ilişkin KDV’nin de kamu zararına dâhil edilmesi gerekmektedir.
Ayrıca, yüklenici yönüyle bu durum, herhangi bir kayba sebebiyet vermemekte, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu hükümlerine göre bu tutar, KDV beyanında ödenecek vergiden minha edilmekte ve aynı oranda yüklenicinin daha az vergi ödemesini sağlamaktadır.
Sorumlulardan ….. ile ….., sorumlu olmadıkları yönünde iddiaları, idari işleyiş ve sorumluluk açısından olup, bundan farklı bir sorumluluk tarzı olan mali sorumluluğun bertarafına dayanak teşkil etmemektedir. Olaya bu açıdan bakıldığında,
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesinin, “Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. (Değişik son cümle: 22/12/2005-5436/10 md.) Giderlerin gerçekleştirilmesi, harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine, işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
(…)
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar.”
Sayıştay Genel Kurulunca verilen 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Kararın “III-SORUMLULAR” bölümünün “4-Gerçekleştirme Görevlileri” kısmının, “(…)
a) Ödeme Emri Belgesini Düzenlemekle Görevlendirilen Gerçekleştirme Görevlisinin Sorumluluğu
(…)
Yapılan bu açıklamalara göre, aslî bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiğine çoğunlukla,
(…)
c) Kurul, Komisyon veya Benzeri Bir Organca Düzenlenen Gerçekleştirme Belgelerinde Sorumluluk
(…)
Bu nedenle mevzuatına göre oluşturulan kurul, komisyon veya benzeri bir organ tarafından düzenlenen keşif, rapor, tutanak, karar veya ödemeye esas benzeri belgelerden doğacak sorumluluğa, işlemi gerçekleştiren ve bu belgeyi düzenleyip imzalayan kurul üyelerinin de dahil edilmeleri ve bu işlem nedeniyle harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine çoğunlukla,
(…)”
Hükümleri uyarınca Sözleşme eki Teknik Şartnameye, Mahal Listesine ve Projelere uygun olmayan imalatlara ilişkin bedellerin ödenmesine sebebiyet veren ödeme emrini imzalayan gerçekleştirme görevlisi ….. ile hakediş raporunu imzalayan ….. da kamu zararında sorumluluğunun bulunduğuna,
Belirtilen nedenlerle mevzuata aykırı olarak ödeme yapılması sonucu oluşan toplam ….. TL’lık kamu zararının,
….. TL’sının, ….. tahsil edilmesi nedeniyle ilişilecek husus kalmadığına,
Kalan ….. TL’lık KDV’ye ilişkin kamu zararının, harcama yetkilisi ….. ve gerçekleştirme görevlileri ….., müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile tazminen tahsiline, temyiz yolu açık olmak üzere,
Oy birliğiyle,