HAKEDİŞ, KDV VE SORUMLULUK
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde, “h) Kamu gideri: Kanunlarına dayanılarak yaptırılan iş, alınan mal ve hizmet bedelleri, sosyal güvenlik katkı payları, iç ve dış borç faizleri, borçlanma genel giderleri, borçlanma araçlarının iskontolu satışından doğan farklar, ekonomik, malî ve sosyal transferler, verilen bağış ve yardımlar ile diğer giderleri (…) İfade eder.”
Aynı Kanunun “Kamu zararı” başlıklı 71 inci maddesinde, “Kamu zararı, kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Kamu zararının belirlenmesinde,
a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,
b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması,
(…)
Esas alınır.”
Denilmektedir.
….. İlköğretim Okulu İnşaatı Yapım işinde, iş artışı kapsamında inşaat ve elektrik işlerine ilişkin ilave imalatlar nedeniyle geçici hakediş ile yükleniciye toplam ….. TL ödenmiştir. Daha sonra İdare tarafından metraj, ataşman ve tartı tutanaklarına dayandırılarak kesin hesaba esas olacak şekilde artan ve azalan imalat miktarları, tespit edilmiş ve iş artışı kapsamında yükleniciye ödenmesi gereken tutarın, ….. TL olduğu anlaşılmıştır.
Bu şekilde yapılmayan ya da ederinden fazla ödeme yapılan imalatlar nedeniyle kamu kaynağında bir eksilişe, dolayısıyla kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
Kamu zararı vasfını taşıyan bu ödemeler, yukarıda tespit edilen hususlar göz ardı edilerek hakedişlerde yer almış, hakediş toplamına dâhil edilmiş ve KDV eklenmek suretiyle yükleniciye ödenmiştir. Dolayısıyla, İdare bütçesinden hatalı ve eksik imalat bedeli yanında bu imalatlara ilişkin KDV tutarı da çıkmıştır. Bu nedenle, İdare açısından fazla ödeme ve kamu zararı vasfını taşıyan kesinti tutarına ilişkin KDV’nin de kamu zararına dâhil edilmesi gerekmektedir.
Ayrıca, yüklenici yönüyle bu durum, herhangi bir kayba sebebiyet vermemekte, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu hükümlerine göre bu tutar, KDV beyanında ödenecek vergiden minha edilmekte ve aynı oranda yüklenicinin daha az vergi ödemesini sağlamaktadır.
Sorumlulardan ….. ile ….., sorumlu olmadıkları yönünde iddiaları, idari işleyiş ve sorumluluk açısından olup, bundan farklı bir sorumluluk tarzı olan mali sorumluluğun bertarafına dayanak teşkil etmemektedir. Olaya bu açıdan bakıldığında,
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesinin, “Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. (Değişik son cümle: 22/12/2005-5436/10 md.) Giderlerin gerçekleştirilmesi, harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine, işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
(…)
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar.”
Sayıştay Genel Kurulunca verilen 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Kararın “III-SORUMLULAR” bölümünün “4-Gerçekleştirme Görevlileri” kısmının, “(…)
a) Ödeme Emri Belgesini Düzenlemekle Görevlendirilen Gerçekleştirme Görevlisinin Sorumluluğu
(…)
Yapılan bu açıklamalara göre, aslî bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiğine çoğunlukla,
(…)
c) Kurul, Komisyon veya Benzeri Bir Organca Düzenlenen Gerçekleştirme Belgelerinde Sorumluluk
(…)
Bu nedenle mevzuatına göre oluşturulan kurul, komisyon veya benzeri bir organ tarafından düzenlenen keşif, rapor, tutanak, karar veya ödemeye esas benzeri belgelerden doğacak sorumluluğa, işlemi gerçekleştiren ve bu belgeyi düzenleyip imzalayan kurul üyelerinin de dahil edilmeleri ve bu işlem nedeniyle harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine çoğunlukla,
(…)”
Hükümleri uyarınca hatalı iş artışı tutarının ödenmesine sebebiyet veren ödeme emrini imzalayan gerçekleştirme görevlisi ….. ile hakediş raporunu imzalayan ….. da kamu zararında sorumluluğunun bulunduğuna,
Belirtilen nedenlerle mevzuata aykırı olarak ödeme yapılması sonucu oluşan toplam ….. TL’lık kamu zararının,
….. TL’sının, ….. tahsil edilmesi nedeniyle ilişilecek husus kalmadığına,
Kalan ….. TL’lık kamu zararının, harcama yetkilisi ….. ve gerçekleştirme görevlileri ….., müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile tazminen tahsiline, temyiz yolu açık olmak üzere,
Oy birliğiyle,