14.02.2007 tarih ve 26434 sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanununun 1 inci, 2 inci ve 3 üncü maddelerinde,
“Amaç ve kapsam
MADDE 1 – Bu Kanunun amacı, Türkiye Cumhuriyeti uyruklu gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzel kişiler tarafından açılacak özel öğretim kurumlarına kurum açma izni verilmesi, …. ilişkin usûl ve esasları düzenlemektir.
Bu Kanun, Türkiye Cumhuriyeti uyruklu gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzel kişilerce açılan özel öğretim kurumları ile yabancılar tarafından açılmış bulunan özel öğretim kurumlarını kapsar.
Tanımlar
MADDE 2 – Bu Kanunda geçen,
a) Bakanlık: Millî Eğitim Bakanlığını,
b) Kurum: …….çeşitli kursları,…….ile benzeri özel öğretim kurumlarını, (1) (2)
…………………..
g) (Değişik: 1/3/2014-6528/9 md.) Çeşitli kurslar: (…),(1) kişilerin sosyal, sanatsal, sportif, kültürel ve mesleki alanlarda bilgi, beceri, dil, yetenek ve deneyimlerini geliştirmek, isteklerine göre serbest zamanlarını değerlendirmek amacıyla faaliyet gösteren özel öğretim kurumlarını,(1)
……….
ifade eder.
Kurum açma izni
MADDE 3 – Bir kurumda öğretime başlayabilmek için kurum açma izni alınması zorunludur. İzin başvuruları ilgili millî eğitim müdürlüğüne yapılır. Valilikçe yapılan inceleme sonucunda açılması uygun görülen okullar dışındaki kurumlara kurum açma izni verilir. Valilikçe açılması uygun görülen okullara ilişkin başvurular ise kurum açma izni verilmek üzere Bakanlığa gönderilir.
…………
Kurum açma izni alınmadıkça, kuruma öğrenci kaydı yapılamaz.
Kurum açma izni verilmesi, binanın kullanılış amaçlarına ve Bakanlıkça belirlenen standartlara uygun ve yeterli bulunmasıyla birlikte aşağıdaki şartların yerine getirilmesine bağlıdır:
a) Ders araç-gerecinin kurumun amaç ve ihtiyaçları için yeterli olduğunun bir rapor ile tespit edilmesi.
b) Kurumun, yönetici, öğretmen ve diğer personelinin sayı ve nitelikleri yönünden uygun bulunması ve bu kurumda çalışacaklarının belgelendirilmesi.
c) Kurumun yönetmelikleriyle öğretim programının Bakanlıkça incelenip onanmış olması.
…………….
Gerçek ve tüzel kişiler tarafından, hizmet içi eğitim kapsamına giren faaliyetler dışında Kanun kapsamında belirtilen faaliyetler, bu Kanuna göre yetkili makamlardan kurum açma izni alınmadan yapılamaz.
…………..
… Özel öğretim kurumları mevzuatına uygun olmak kaydıyla işyeri açma ve çalışma ruhsatı Bakanlıkça verilir. Bakanlık bu yetkisini valiliklere devredebilir….
(Ek fıkra: 1/3/2014-6528/10 md.) Her ne ad altında olursa olsun, eğitim ve öğretim sunmak amacıyla yürütülen faaliyetler Bakanlığın izin ve denetimine tabidir. Bu faaliyetleri yürütenler, özel öğretim kurumları için bu Kanunda öngörülen kurallara uymakla yükümlüdür………..”
Denilmektedir.
Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğünün 81 İl Valiliğine gönderdiği izinsiz eğitim ve öğrenci barınma faaliyeti gösteren yerler konulu 25.05.2015 tarih ve 16915068-10.06-E.5361317 sayılı genelgede, eğitim ve öğretim faaliyetlerinin devletin gözetim ve denetiminde olduğu, bakanlıkça, resmi, özel ve gönüllü her kuruluşun, eğitimle ilgili faaliyetlerinin milli eğitimin amaçlarına uygunluğu bakımından kontrol edildiği, eğitim faaliyetlerinin, Milli Eğitim Bakanlığından kurum açma izni almadan yapılamayacağı, her ne ad altında olursa olsun eğitim ve öğretim sunmak amacıyla yürütülen faaliyetlerin izinsiz yapıldığının tespiti halinde, bu kurumların valilikçe kapatılacağı belirtilmektedir.
… Üniversitesine bağlı bir birim olan … Merkezinin … yılında elde ettiği gelirlerin incelenmesi neticesinde, … adlı kişi ve kuruluşların üniversite hesabına öğrenci koçluğu eğitimi sertifika ücreti, akıl zeka oyunları eğitimi sertifika ücreti, wsc-r eğitimi sertifika ücreti, değerler eğitimi sertifika ücreti v.b. adlar altında çeşitli tarihlerde paralar yatırdıkları tespit edilmiştir. Sertifika ücreti olarak üniversite hesabına yatırılan paraların konusu olan öğrenci koçluğu eğitimi, akıl zeka oyunları eğitimi, wsc-r eğitimi sertifika ücreti, değerler eğitimi v.b eğitimlerin Özel Öğretim Kurumları Kanununun 2 nci maddesinde kurum olarak tanımlanan “çeşitli kurslar” kapsamında oldukları anlaşılmaktadır. Anılan kişi ve kuruluşların kurum açma izni olmadan bu faaliyetleri yürüttükleri, düzenlenen eğitim faaliyetleri sonucunda da eğitime katılanlara … Üniversitesi adına düzenlenen ve eğitim faaliyetini yürüten kişi veya kuruluş adına yer verilmeyen sertifikalar verildiği tespit edilmiştir.
Milli Eğitim Bakanlığından alınması gerekli olan kurum açma izni bulunmayan çeşitli kişi ve kuruluşların düzenledikleri öğrenci koçluğu eğitimi, akıl zeka oyunları eğitimi, wsc-r eğitimi, değerler eğitimi vb. eğitimler sonucunda kursiyerlere … Merkezince … Üniversitesi adına düzenlenen sertifikalar verilmesi hususunun ilgili mevzuat çerçevesinde incelenmek ve gerek görülürse soruşturulmak üzere Milli Eğitim Bakanlığına, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına ve … Üniversitesi Rektörlüğüne yazılmasına,
(Üye …’nin, “Rapora konu olan … Merkezinin, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin (2) numaralı alt bendi ile 14 üncü maddesi çerçevesinde ulusal ve uluslararası ilişkiler açısından ve Türk toplumu ve Türk Dünyasının geleceğini şekillendirecek genç liderlerin yetiştirilmesi için faaliyetlerde bulunmak, gelişmekte olan ve aynı zamanda uluslararası organizasyonlarda görev ve sorumlulukları artan Türkiye için her türlü insan kaynaklarının ve özellikle beyin gücünün iyi değerlendirilmesine katkıda bulunmak, kamu ve özel sektör kurum ve kuruluşlarının liderlik kapasitelerinin ve yönetim süreçlerinin geliştirilmesi amacıyla çalışmalarda bulunmak ve Türkiye’nin yönetsel, sosyo-ekonomik açılardan gelişimine, yaratıcı, üretken, vizyon sahibi liderlik vasıflarına sahip birey, kurum ve toplumlara ulaşmaya katkı sağlamak amacı ile …Üniversitesine bağlı olarak kurulduğu anlaşılmaktadır.
Resmi Gazetenin … tarih ve … sayılı nüshasında yayınlanan Merkeze ilişkin yönetmeliğin 5 inci maddesinde merkezin amaçları,
“…
ç) Ulusal ve uluslararası kamu ve özel sektör kurum ve kuruluşlarıyla kişilere ihtiyaç duyulan alanlarda, liderlik, yöneticilik, liderlik eğitimi, yönetim süreçlerinin iyileştirilmesi ve benzeri konularda araştırma, inceleme ve projeler yapar veya yaptırır, bu gibi çalışmalara katılır ve destekler,
d) Kişilerin kişisel, okul ve iş yaşamlarında liderlik niteliklerini geliştirmelerine katkı yapacak faaliyetlerde bulunur,
e) Liderlik, yöneticilik ve yönetimi süreçleri konularında dersler önerilmesine, projeler üretilmesine, seminerler-konferanslar-kongreler-sempozyumlar ve benzerlerinin düzenlenmesine, öğrencilerin lisans ve lisansüstü tezler hazırlamasına ve yayınlar yapılmasına katkı sağlar,
f) Üniversitenin halka, çalışma yaşamına, sanayi ve ticaret sektörlerine ve yerel, bölgesel, ulusal ve uluslararası kamu ve özel sektör kurum ve kuruluşlarına, ihtiyaç duyacağı lider, yönetici, uzman ihtiyacının giderilmesi konusunda çalışmalar yapar” şeklinde düzenlenmişken, … tarihli Resmi Gazetede yayımlanan değişiklikle bu fıkralara kariyer, kariyer eğitimi, kariyer gelişimi ve eğitimi ifadeleri eklenerek kapsam genişletilmiş, ayrıca aşağıdaki (g) ve (ğ) fıkraları eklenmiştir.
“g) İş dünyası, öğrenci ve eğitimcilerin liderlik, kariyer ve kişisel gelişim alanında ihtiyaç duyduğu konularda eğitim, danışmanlık ve sertifika programları yapar.
ğ) Liderlik, yöneticilik, yönetim süreçleri, kariyer ve uzmanlık eğitimi ve araştırmaları ile ilgili faaliyetleri gerçekleştirir veya bu eğitim faaliyetini yürütür.” olarak sayılmıştır. Bu düzenleme ile ihtiyaç duyduğu konularda eğitim, danışmanlık ve sertifika programları yapmak merkezin amacı haline getirilmiştir.
Yönetmeliğin müteakip 6 ncı maddesinde de merkezin görevleri,
“…
ç) Talep olması durumunda Üniversitenin Sürekli Eğitim Merkezi ile işbirliği içerisinde sertifika programları düzenleyerek piyasanın uzman yönetici ihtiyacına cevap verebilmek,
d) Liderlik ve yönetim süreçleri ile ilgili kamu ve özel sektör kurum ve kuruluşlarının çalışmalarına katkıda bulunmak, işbirliği yapmak, danışmanlık ve veri sağlamak,
e) Liderlik konusunda ulusal ve uluslararası düzeyde seminerler, konferanslar, kongreler, sempozyumlar, sertifika programları, araştırma, inceleme ve projeler yapmak, yaptırmak ve bu gibi çalışmalara katılmak” şeklinde iken, … tarihli değişiklikle, kariyer planlaması ve kariyer eğitim konusu eklenmiş, bu konularda sertifika programları yapmak, yaptırmak merkeze görev olarak verilmiştir.
Rapora konu edilen husus, Eğitim Danışmanlık vb. adlar altında Milli Eğitim Bakanlığından izin almadan faaliyet gösteren bazı kişi ve kuruluşlar ile söz konusu merkez arasında imzalanan protokoller çerçevesinde, öğrenci koçluğu eğitimi sertifikası, akıl zekâ oyunları eğitimi sertifikası verilmesi, wsc-r eğitimi, değerler eğitimi vb. adlar altında Türkiye’nin çeşitli illerinde eğitim faaliyetleri yürütülmesi olduğu anlaşılmaktadır. Genel anlamıyla kariyerin, bireyin çalışma yaşamı boyunca herhangi bir iş alanında ilerlemesi, deneyim ve beceri kazanması anlamına geldiği, kariyer planlamasının, kişinin bilgi, beceri, ilgi, değer yargıları ve güçlü ve güçsüz yönlerini değerlendirmesi, organizasyon içi ve dışı kariyer olanaklarını tanımlaması, kendisi için kısa, orta, uzun dönemli hedefler saptaması, eylem planlarını hazırlaması ve bunları uygulaması süreci olduğu düşünüldüğünde, yapılan işlemlerin kişilerin gönüllü gelişim taleplerinin bir sonucu gerçekleştirilen, yönetmelik kapsamda Merkezin görevleri arasında yer alan uygulamalar olduğu görülmektedir. Yukarıda da izah edildiği üzere, özel sektör kurum ve kuruluşlarının çalışmalarına katkıda bulunmak, bunlarla işbirliği yapmak, bunlara danışmanlık ve veri sağlamak, sertifika programları yapmak veya yaptırmak ve bu gibi çalışmalara katılmak merkezin görevleri arasında yer almaktadır. Merkez de bu görevleri yürürlükteki yönetmeliğe şeklen uygun olarak ifa etmiştir.
Merkezin işbirliği yaptığı bu kuruluşların izinsiz faaliyeti hakkında, 08.02.2007 tarih ve 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanununun 3 üncü maddesinde aynen, “Gerçek ve tüzel kişiler tarafından, hizmet içi eğitim kapsamına giren faaliyetler dışında Kanun kapsamında belirtilen faaliyetler, bu Kanuna göre yetkili makamlardan kurum açma izni alınmadan yapılamaz” denilmiş, 1/3/2014 tarihli 6528 sayılı Kanunla, “Her ne ad altında olursa olsun, eğitim ve öğretim sunmak amacıyla yürütülen faaliyetler Bakanlığın izin ve denetimine tabidir. Bu faaliyetleri yürütenler, özel öğretim kurumları için bu Kanunda öngörülen kurallara uymakla yükümlüdür.” hükmü eklenmiş, daha sonra 2/12/2016 tarih ve 6764 sayılı Kanunla ilave bir yaptırım daha getirilerek, “Bu Kanun kapsamındaki eğitim-öğretim faaliyetlerini yapan ancak bu Kanuna uygun olarak kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmeyen yerleri kuran veya işletenlere brüt asgari ücretin 20 katı idari para cezası uygulanır ve bu yerler valiliklerce kapatılır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir” denilmiştir. Aynı Kanunun 11 inci maddesinde de, “Kurumlar ve bu kurumlarda görevli personel, Bakanlığın denetimi ve gözetimi altındadır” denilmektedir.
Bu düzenlemelere göre Özel Öğretim Kurumlarının 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu dolayısıyla alması gereken izin ve ruhsatların denetim görevi, Milli Eğitim Bakanlığı ve Valiliklere ait olup Üniversitelerin bu kurumlarla ilgili denetim görevi bulunmadığı açıktır. Merkeze sertifika programı yaptırmak görevi verilirken bunun özel eğitim kurumu olması şartı da konulmadığı görülmektedir. Üniversite her türlü sorumluluğu üzerine alarak bir program yürütmekte ve bunu kendisi sertifikalandırmaktadır.
Üniversite, bilimsel özerkliğe ve kamu tüzelkişiliğine sahip yüksek düzeyde eğitim - öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapan, fakülte, enstitü, yüksekokul ve benzeri kuruluş ve birimlerden oluşan bir yükseköğretim kurumudur. Üniversiteler örgün, açık, dışarıdan (ekstern) ve yaygın eğitim yapabilmektedir. Örgün, yaygın, sürekli ve açık eğitim yoluyla toplumun eğitilmesini sağlamak 2547 sayılı Kanunda yükseköğretim kurumlarının görevleri arasında sayılmıştır. Sorumlular merkezde düzenlenen tüm eğitimlerin uzaktan eğitim şeklinde düzenlendiğini, organize ettikleri eğitimleri daha geniş kitlelere ulaştırmak amacıyla büyük illerdeki firmalar ile beraber çalıştıklarını, eğer öğrencilere … Üniversitesi sertifikası verecekler ise öğrencilerin mutlaka üniversite uzaktan eğitim portalı üzerinden eğitim alması gerektiğini belirtmiştir. Kaldı ki benzer uygulamaların diğer üniversitelerce de yürütüldüğü bilinmektedir. Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde, … üniversitesi tarafından eğitimi sertifikalandırılmış kişilerin eğitim sertifikalarının hukuken geçersiz olduğu, söz konusu eğitim sertifikalarının üniversite tarafından geri çağrılarak iptal edilmesi ve kayıt dışı eğitim faaliyeti yürüten şirketler tarafından sertifika ücreti olarak üniversite hesabına yatırılan paraların iade edilmesi gerektiği söylenemez.
Öte yandan 6085 sayılı Kanunun 35 inci maddesi gereği “Kamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin mali nitelikteki tüm hesap ve işlemlerinin denetiminde, yetkili merci ve organlar tarafından usulüne uygun olarak alınan karar veya yapılan iş ve işlemlerin mevzuata ve idarelerce belirlenen hedef ve göstergelere uygun olmasına rağmen, yönetsel bakımdan gerekliliği, ölçülülüğü, uygun bulunmadığı yönünde görüş ve öneri içeren yerindelik denetimi sayılabilecek denetim raporu düzenlenemez. Denetim raporlarında, kamu idaresinin yerine geçerek belirli bir iş ve işlemin yapılmasını veya belirli bir politikanın uygulanmasını zorunlu kılacak, kamu idaresinin takdir yetkisini sınırlayacak veya ortadan kaldıracak görüş ve talep içeren rapor düzenlenemez” dolayısıyla bilimsel özerkliğe ve kamu tüzelkişiliğine sahip üniversitenin yeterli gördüğü ve sertifikalandırdığı, eğitim faaliyetlerinin hukuken geçersiz olduğunu, Üniversite tarafından bu şekilde düzenlenen eğitim sertifikalarının geri çağrılarak iptal edilmesini ve sertifika ücreti adı altında üniversite hesabına yatırılan paraların da para yatıran kişilere iade edilmesi gerektiğini söylemek uygun olmaz.
Bu nedenle konu ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına karar verilmesi gerekir. ”
Şeklindeki görüşüne karşın, ve
Üye …’in, “Gerek denetçi tarafından düzenlenen sorgu ve raporda gerek ilamın “denetçi görüşü” kısmında konu ile ilgili ayrıntılı açıklamalar yapıldığından ve … Üniversitesi Rektörlüğü konu hakkında bilgi sahibi olduğundan, konunun … Üniversitesi Rektörlüğüne ayrıca yazılmasına gerek yoktur.) şeklindeki ilave görüşüyle
Oy çokluğuyla,
Konunun Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına ve … Üniversitesi Rektörlüğüne yazılmasına karar verildiğinden, 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanununun 53 üncü maddesi uyarınca Cumhuriyet Savcılığına ayrıca yazılmasına gerek bulunmadığına,
(Üye …’in, “Gerek denetçi tarafından düzenlenen sorgu ve raporda gerek ilamın “denetçi görüşü” kısmında yer alan gerekçeler doğrultusunda, raporda belirtilen sorumlular hakkında kamu davası açılması için … Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması, ayrıca bütün üniversiteleri kapsayacak şekilde … Merkezleri hakkında konu denetimi yapılması için Sayıştay Başkanlığına yazılması gerekir.) şeklindeki görüşüne karşın,
Oy çokluğuyla,