Sosyal Denge Tazminatı
A- … İl Özel İdaresinin memur personeline sosyal denge tazminatı ile beraber ramazan ve kurban bayramı yardımı ödenmesi sonucu Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi ile belirlenen tavan tutarın üzerinde ödeme yapıldığı görülmüştür.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32 nci maddesinin birinci fıkrasında,
“27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir. Bu sözleşme bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamaz.”
375 sayılı KHK’nın Ek 15 inci (Ek: 4/4/2012 - 6289/33 md.) maddesinde ise,
Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir.”
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3. Dönem Toplu Sözleşmenin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” hükümlerini düzenleyen dördüncü bölümünün “Sosyal denge tazminatı” başlıklı l inci maddesinde de, “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100'üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.”
denilmektedir.
… İl Özel İdaresi ile … arasında … – … dönemine ilişkin olarak imzalanan Sosyal Denge Sözleşmesinin “Sosyal denge tazminatı” başlıklı 14 üncü maddesinde yer alan ,
“Kamu görevlilerine 4688 sayılı Kanun kapsamında verilebilecek aylık net Sosyal Denge Tazminatı aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.
Birinci yıl için,
Genel Sekreter’e 700 TL,
Genel Sekreter Yardımcılarına 600 TL,
Birim Müdürleri, Hukuk Müşaviri, Uzman (Müdür düzeyinde) İlçe Müdürleri ve İç Denetçilere 700 TL,
Diğer tüm personele 500 TL,
Ramazan Bayramı için 700 TL,
Kurban Bayramı için 700 TL,
Kamu görevlilerine maaşlarına ilave olarak net verilir.”
hükmüne istinaden Temmuz ayında ramazan bayramı yardımı ve Eylül ayında da kurban bayramı yardımı, sosyal denge tazminatlarına ilave olarak tüm personele ödenmiştir.
… ve … yıllarını kapsayan .. Dönem Toplu Sözleşmenin yukarıda anılan hükmü ile İl Özel İdaresi personeline ödenebilecek sosyal denge tazminatının aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının %100’ü olarak belirlendiğinden, Sosyal Denge Sözleşmesi kapsamında bir ay içinde yapılan ödemeler toplamının söz konusu tavan tutarı aşmaması gerekmektedir. Oysa … İl Özel İdaresince Temmuz ve Eylül aylarında sosyal denge tazminatı ile beraber ramazan ve kurban bayramı yardımları ödenerek, tavan tutarın üzerinde ödeme yapılmıştır.
Anılan Toplu Sözleşmede sosyal denge tazminatının tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının %100’ü olarak belirlendiği ve bu tutarın net veya brüt olduğuna ilişkin bir ifade yer almadığı görülse de, ücret ve bu mahiyetteki ödemeler aksine bir düzenleme yapılmadıkça mevzuatta öngörülen kesintilere tabi tutulduktan sonra ilgilisine ödendiğinden, brüt tutar olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bu nedenle Temmuz ve Eylül aylarında personele ödenen sosyal denge tazminatı ve bayram yardımları toplam tutarının Toplu Sözleşme ile belirlenen tavan tutarı aşması nedeniyle oluşan ve ayrıntısı aşağıda gösterilen … TL kamu zararının Üst Yönetici …, Harcama Yetkilisi … ve Gerçekleştirme Görevlisi …’a müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ve temyiz yolu açık olmak üzere ödettirilmesine,
(Üye …’in, “Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi kapsamında yıl içinde yapılan toplam ödemenin aylara oranlanmış tutarları Toplu Sözleşme ile belirlenen tavan tutarı geçmediğinden kamu zararı oluşmamıştır. Bu nedenle ilişilecek husus bulunmadığına karar verilmesi gerekir.” )
Şeklindeki görüşüne karşın, oy çokluğuyla,
B- … İl Özel İdaresi personeline Eylül ayında ödenen sosyal denge tazminatlarından gelir vergisi kesintisi yapılmadığı görülmüştür.
193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 61 inci maddesinde,
“Ücret, işverene tabi belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir.
Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (Mali sorumluluk tazminatı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahiyetini değiştirmez.”
Kanunun 94 üncü maddesinde de,
“Kamu idare ve müesseseleri, iktisadi kamu müesseseleri, sair kurumlar, ticaret şirketleri, iş ortaklıkları, dernekler, vakıflar, dernek ve vakıfların iktisadi işletmeleri, kooperatifler, yatırım fonu yönetenler, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı, zirai kazançlarını banço veya zırai işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçiler aşağıdaki bentlerde sayılan ödemeleri (avans olarak ödenenler dahil) nakden veya hesaben yaptıkları sırada, istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapmaya mecburdurlar,
1. Hizmet erbabına ödenen ücretlere 61 inci maddede yazılı olup ücret sayılan ödemelerden (istisnadan faydalananlar hariç), 103 ve 104 üncü maddelere göre,
(…) vergi tevkifatı yapılır.” Denilmektedir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri gereği hangi ad altında ödenirse ödensin, özel kanunları gereği istisna tutulmamış her türlü ücret ve ücret sayılan ödemeden gelir vergisi tevkifatı yapılması gerekmektedir. 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu gereğince sendikalarla idareler arasında imzalanan sosyal denge tazminatı ödenmesine yönelik sözleşmeler kapsamında personele yapılan sosyal denge tazminatı ödemeleri de 193 sayılı Kanun uyarınca ücret mahiyetinde olduğundan anılan ödemelerden gelir vergisi kesintisi yapılması gerekmektedir.
… İl Özel İdaresi personeline Eylül ayında ödenen kurban bayramı yardımından gelir vergisi kesintisi yapılmadığı görülmüştür. Eylül ayında sosyal denge tazminatına ilave olarak ödenen kurban bayramı yardımı ödemesinin tavan tutarı aşan kısmı için (A) bendinde tazmin hükmü verilmiş, söz konusu ödemenin tavan tutarına kadar olan kısmından da gelir vergisi kesintisi yapılması gerekmektedir.
Bu itibarla, … İl Özel İdaresi tarafından … yılı Eylül ayında ödenen kurban bayramı yardımından gelir vergisi kesintisi yapılmaması nedeniyle oluşan ve ayrıntısı aşağıda gösterilen … TL kamu zararının Harcama Yetkilisi … ve Gerçekleştirme Görevlisi …’a müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ve temyiz yolu açık olmak üzere ödettirilmesine, oy birliğiyle,