A- … TL anahtar teslimi götürü bedel sözleşme bedeli ile ...’ne ihale edilen … yapım işine ait .. no’lu hakediş ile yükleniciye sözleşme bedeline dahil olan … yapımı için iş artışı kapsamında ödeme yapıldığı görülmüştür.
Söz konusu işe ait İhale Dokümanına ekli “Genel Hükümler”in,
1’inci maddesinde,
“…nin yapılacağı alan orman arazisidir. Söz konusu alanda ilgili kurumdan kesin izin taahhütnamesi alınmıştır. Anılan taahhütnameye uyulacaktır.”
2’nci maddesinde,
“Alanda 01 Mayıs-30 Kasım tarihleri olan yangın sezonunda kullanılan gözetleme istasyonu bulunmaktadır. İnşaat alanı içinde bulunan gözetleme istasyonu ilgili Orman Bölge Müdürlüğünün yetkili birimleri ile görüşülerek, uygun görülecek bir alana taşınacak olup, gözetleme ile ilgili ihtiyaçları karşılayacak şekilde (konaklama, gözetleme, haberleşme vb.) yeni bir bina yapılacaktır. Söz konusu bina taşınmadan inşaata başlanılmayacak olup, taşıma gerçekleştirdikten sonra yıkım ve inşaat aşamasına geçilebilecektir.”
hükümleri yer almaktadır.
Orman Kanunu’nun 17’nci maddesinin 3’üncü fıkrası ve 18’inci maddeleri gereğince düzenlenen ve ihale dokümanına eklenen Kesin İzin Taahhüt Senedi’nin “Özel Hükümler” bölümünün 1’inci maddesinde,
“İzin sahası içinde kalan …..de orman yangınları ile mücadele sezonu olan 01 Mayıs – 30 Kasım tarihleri arasında gözetleme görevi ile kameralı gözetleme sisteminin devamlı 24 saat aralıksız çalışması gerektiği, aynı zamanda burada yıl boyunca diğer işletmelerle irtibat sağlayan Role sistemi de bulunduğundan yeni yapılacak …de, orman idaresine 360 derece etrafı görebilen ve kameralı gözetleme sisteminin monte edileceği, kule görevlilerinin kullanacağı elektrik, su vs hizmetlerinin verileceği yaşam alanının ücretsiz olarak tahsis edilmesi gerektiği, müstakil olacak bu yerin, kulenin en üst katında olması ve tahsis edilecek yerin insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde projelendirilmesinin uygun olacağı, orman idaresine ait en üst katta bulunacak plan ve tesislerin üzerinde başka bir plan ve sistem olmaması gerektiği, bu hususların proje yapılma ve izin verilme aşamalarında değerlendirilmesi ve orman yangınları ile mücadele çalışmalarında zafiyete düşülmemesi için, yeni kule yapımının içinde bulunulan yılın yangın sezonu başlangıcı olan 01 Mayıs tarihine kadar hizmet verecek şekilde bitirilmesi gerektiği”
hüküm altına alınmıştır.
İhale dokümanı eki Genel Hükümler ve Kesin İzin Taahhüt Senedinin anılan maddelerinde, uygulama sahası içinde bulunan yangın gözetleme kulesinin geçici olarak uygun görülen bir yere taşınması, yerine yeni kule yapılması ve yapılacak kulenin 1 Mayıs tarihine kadar bitirilmesi gerektiği açık olarak belirtildiğinden bu imalatların sözleşme bedeline dahil olduğu açıktır. Nitekim ihale dokümanında yeni kulenin yapımının teklif bedele dahil olmadığına ilişkin bir hüküm de bulunmamaktadır.
Bunun yanı sıra işe ait İdari Şartnamenin 12’nci maddesi uyarınca ihaleye teklif verenlerin ihale öncesi uygulama alanını görmeleri ve incelemelerde bulunmaları, gerekli her türlü masraf ve külfeti bilerek götürü bedel teklif vermeleri gerekmektedir. Bu nedenle, iş artışı gerekçe raporunda yer alan Kesin İzin Taahhüt Senedi ihale gününden önce düzenlenmiş olduğundan ve teklif verme aşamasında yeni yangın gözetleme kulesi yapılması gerektiği zaten biliniyor olduğundan, yeni kulenin sözleşme dahilinde yapılması gerekmektedir. Kule yapımı için iş artışı kapsamında yükleniciye ayrıca ödeme yapılması kamu zararı oluşturmaktadır.
Sözleşme bedeline dahil olan yeni yangın gözetleme kulesi yapımı işi için iş artışı kapsamında … no’lu hakediş ile yükleniciye ayrıca ödeme yapılması sonucu oluşan ve ayrıntısı aşağıda gösterilen … TL kamu zararının Harcama Yetkilisi …, Gerçekleştirme Görevlisi …, Hakedişi Onaylayan …, Hakedişi Düzenleyenler …, …, ve …’e,
müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
Anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca işbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, oy birliğiyle karar verildi.
B- … yapımı işinde, ihale tarihinde tahsisli alan dışında bulunan yayıncılık anten direğinin sökümü için iş artışı kapsamında ödeme yapılması ile ilgili olarak,
… tarihli İş Artışı Gerekçe Raporunun 7’nci paragrafında,
“İş mahallinde bulunan tesislerden bir diğeri olan verici kulesi ve yayıncılık anteni ile ilgili olarak, yayın grubu ile yapılan görüşmeler sonucu antenin başka bir alana taşınması bedelsiz olarak sağlanmış ancak, yeni yapılacak kule ayaklarından biri ile çakışan mevcut verici kulesinin iş artışı kapsamında sökülmesi gerekmiştir.” denilmektedir.
İhale Dokümanı eki İdari Şartnamenin “İşin yapılacağı yerin görülmesi” başlıklı 12’nci maddesinde,
“12.1. İşin yapılacağı yeri ve çevresini gezmek, inceleme yapmak, teklifini hazırlamak ve taahhüde girmek için gerekli olabilecek tüm bilgileri temin etmek isteklinin sorumluluğundadır. İşyeri ve çevresinin görülmesiyle ilgili bütün masraflar isteklilere aittir.
12.2. İstekli, işin yapılacağı yeri ve çevresini gezmekle, işyerinin şekline ve mahiyetine, iklim şartlarına, işin gerçekleştirilebilmesi için yapılması gerekli çalışmaların ve kullanılacak malzemelerin miktar ve türü ile işyerine ulaşım ve şantiye kurmak için gerekli hususlarda maliyet ve zaman bakımından bilgi edinmiş, teklifini etkileyebilecek riskler, olağanüstü durumlar ve benzeri diğer unsurlara ilişkin gerekli her türlü bilgiyi almış sayılır.
12.3. İstekli veya temsilcilerinin, işin yapılacağı yeri görmek istemesi halinde, işin gerçekleştirileceği yapıya ve/veya araziye girilmesi için gerekli izinler İdare tarafından verilecektir.
12.4. Tekliflerin değerlendirilmesinde, isteklinin işin yapılacağı yeri incelediği ve teklifini buna göre hazırladığı kabul edilir.” hükümleri yer almaktadır.
4734 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 24’üncü maddesi gereğince anahtar teslim götürü bedel ihale edilen bir işte iş artışı ile ödemede bulunulabilmesi “…öngörülmeyen durumlar nedeniyle iş artışının zorunlu olması halinde…” mümkündür.
Orman Bölge Müdürlüğünce, işin yapılması için tahsis edilen alanın dışında bulunan çok sayıdaki anten direğinden sadece iş artışına konu olan anten direğinin yapılacak olan yayıncılık kulesinin temeline çok yakın (yaklaşık 2,80 metre) olduğunun görülmesi ve temel kazısı veya betonarme imalatları sırasında yıkılma ve devrilmeye sebep olabileceğinin tespit edilmesi nedeniyle Orman Bölge Müdürlüğünce yapılan çalışmalar sonucunda tahsis edilen alanın genişletildiği, sonrasında ise herhangi bir iş kazasına sebep olmamak için söz konusu anten direğinin sökülmesine karar verildiği anlaşılmaktadır. Savunma ekinde yer verilen Kule Betonarme Temel Koordinatlı Yerleşim Planından da iş artışına konu olan özel yayıncılık firmasına ait verici kulesinin (anten direği) ihale zamanında tahsis edilen alanın dışında kaldığı görülmektedir.
İdari Şartname’nin yukarıda anılan hükümleri uyarınca Yüklenicinin teklif öncesi işin yapılacağı yeri görmesi, teklifini etkileyebilecek riskler, olağanüstü durumlar ve benzeri diğer unsurlara ilişkin gerekli her türlü bilgiyi almış olması, teklifini buna göre şekillendirmesi gerekmektedir. Ancak iş artışına konu olan anten direğinin ihale aşamasında tahsisli alan dışında bulunması ve işin yapılabilirliği için sökümünün zorunlu olduğunun yapım aşamasında tespit edildiği, dolayısıyla teklif verme aşamasında yüklenici tarafından bu durumun öngörülemez olduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle 4734 sayılı Kanun’un 24’üncü maddesi uyarınca iş artışı kapsamında söz konusu anten direğinin sökümü için ödeme yapılmasında mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
Bu itibarla işin yapımı aşamasında ortaya çıkan zorunlu nedenlerle ihale tarihinde tahsisli alan dışında bulunan özel yayıncılık firmasına ait anten direğinin sökümü için iş artışı kapsamında ödeme yapılmasının mevzuata uygun olduğu anlaşıldığından sorguda fiyat farkı ve KDV dahil olarak hesaplanan … TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, oy birliğiyle karar verildi.