... Büyükşehir Belediyesi adına ruhsatlı hammadde üretim ocağının izin ve ağaçlandırma bedelinin vadesinde ödenmemesi sonucunda ... Orman Bölge Müdürlüğü’ne gecikme zammı ödendiği görülmüştür.
18.04.2014 tarihli ve 28976 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Orman Kanunu’nun 16’ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği’nin “Tanım ve Kısaltmalar” başlıklı 3’üncü maddesinde,
“(1) Bu Yönetmelikte geçen,
a) Ağaçlandırma bedeli: İzin verilen alan üzerinden bir defaya mahsus alınan bedeli, (…)
e) Arazi izin bedeli: Verilen izinlerden orman idaresince alınacak kullanım bedelini,(…)
v) Kesin izin: Bu Yönetmelik hükümlerine göre Bakanlıkça amacı doğrultusunda kullanılmak üzere verilen izni,
…
ifade eder.” hükmü
“Kesin İzin” başlıklı 7’nci maddesinde,
“Bakanlıkça uygun görülenlere ruhsat/rödövans süresi dikkate alınarak izin verilir. Ormanlık alandan verilen izin, müracaat sahibine tebliğ edilir. Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde izin sahibinden teminat, bedeller ve onaylı taahhüt senedi istenir. Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde bedellerin ödenmemesi, teminatın veya onaylı taahhüt senedinin verilmemesi halinde ise saha teslimi yapılmaz, her hangi bir bildirime gerek kalmaksızın izin iptal edilir. İptal işlemi ilgiliye bildirilir. Aynı yerle ilgili yeniden izin talep edilmesi yeni izin talebi olarak değerlendirilir.” hükmü,
“Bedellerin tespiti ve tahsili” başlıklı 20’nci maddesinde,
“(1) Bu Yönetmeliğe göre verilecek izinlerde alınacak bedellerden,
a) Ağaçlandırma bedeli: Genel müdürlükçe, Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından yılın ikinci yarısı için tespit edilen 16 yaşını doldurmuş işçilerin bir günlük normal çalışma karşılığı asgari ücretlerinin 294 gün/hektar katsayısıyla çarpımı sonucu belirlenen ağaçlandırma birim hektar bedelinin izin alanı ile çarpımı sonucu alınacak bedeldir.
b) Arazi izin bedeli: İzin alanının metrekaresi, cari yıl ağaçlandırma birim metrekare bedeli, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan izin türü katsayısı Ek-1, ekolojik denge katsayısı Ek-2 ve il katsayısının Ek-3 çarpımlarının sonucu alınacak bedeldir.…
(2) Ağaçlandırma bedeli izin başlangıcında bir defaya mahsus defaten izin sahibi tarafından ödenir.
(3) Arazi izin bedeli izin başlangıç tarihi esas alınarak bildirime gerek kalmaksızın her yıl defaten izin sahibi tarafından ödenir. Müteakip yıllara ait arazi izin bedeli BAK oranında artırılmak suretiyle tespit edilerek bildirime gerek kalmaksızın izin başlangıç tarihinde defaten izin sahibi tarafından ödenir. Ancak, Bakanlıkça verilen izin süresinin veya son yıl izin süresinin bir yıldan az olması halinde arazi izin bedeli tespit ve tahsilinde kıstelyevm uygulanır. …”
hükümleri yer almaktadır.
Bu hükümlere göre kesin izin, ruhsat süresi dikkate alınarak verilecek ve müracaat sahibine tebliğ edilecek, izinlerden ağaçlandırma ve arazi izin bedeli alınacak, ağaçlandırma bedeli izin başlangıcında bir defaya mahsus defaten, arazi izin bedeli ise izin başlangıç tarihi esas alınarak her yıl defaten izin sahibi tarafından ödenecektir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kamu zararı” başlıklı 71’inci maddesinde,
“Kamu zararı, kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
…
Kontrol, denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda tespit edilen kamu zararı, zararın oluştuğu tarihten itibaren ilgili mevzuatına göre hesaplanacak faiziyle birlikte ilgililerden tahsil edilir.
…
Kamu zararının, bu zarara neden olan kamu görevlisinden veya diğer gerçek ve tüzel kişilerden tahsiline ilişkin usûl ve esaslar, Maliye Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” hükmü,
Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde,
“a)…
b) İlgili: Kendisine yersiz veya fazla ödeme yapılan gerçek ve/veya tüzel kişi ya da kişileri,
…
ifade eder.” hükmü,
“Sorumluluk” başlıklı 5’inci maddesinde,
“(1) Kanunun ilgili maddeleri gereğince, kamu görevlileri, kamu kaynaklarının etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, yönetilmesinden, kullanılmasından, korunmasından, kötüye kullanılmaması ve her an hizmete hazır bulundurulması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludurlar.
(2) Kontrol, denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda tespit edilen kamu zararının geri ödenmesi sürecine, kamu görevlileri ile birlikte ilgililer de dahil edilir.”
“Kamu zararının belirlenmesi” başlıklı 6’ncı maddesinde ise,
“(1) Kamu zararının belirlenmesinde,
…
g) Kamu idaresinin yükümlülüklerinin mevzuatına uygun bir şekilde yerine getirilmemesi nedeniyle kamu idaresine faiz, tazminat, gecikme zammı, para cezası gibi ek malî külfet getirilmesi,
…
esas alınır.”
hükmü yer almaktadır.
Yapılan incelemede, … ilçesi sınırlarında bulunan ... Büyükşehir Belediyesi adına ruhsatlı hammadde üretim ocağına ait izin ve ağaçlandırma bedellerinin vadesinde ödenmediği, ... Orman Bölge Müdürlüğü tarafından tahakkuk ettirilen toplam ödeme miktarının … TL olduğu görülmüştür. Bu tutarın ihtiva ettiği unsurlar ise … TL anapara ve … TL gecikme zammıdır. Söz konusu bedellerin vadesinde ödenmemesi sonucu gecikme zammı ödenmesi suretiyle Belediyeye ek mali külfet yüklenmiş olup bu bedellerin vadesinde ödenmemesine gerekçe oluşturacak herhangi bir husus da bulunmamaktadır.
Savunmalarda, ... Orman Genel Müdürlüğü tarafından hammadde üretim ocağına ait izin ve ağaçlandırma bedellerinin ödenmesine ilişkin olarak 22.02.2018 tarihine kadar herhangi bir tebligat yapılmadığı, ayrıca Fen İşleri Dairesi Başkanlığı tarafından … tarihli ve … sayılı yazı ile 2015 yılı arazi tahsis bedeli olan … TL’nin ilgili kuruma ödenmesi gerektiğinin Mali Hizmetler Dairesi Başkanlığı’na bildirildiği, ancak nakit sıkıntısı nedeniyle vadesinde ödenemediği ifade edilmiştir.
Ağaçlandırma ve arazi izin bedellerinin ödenmesi gereken tarih, ilgili mevzuatta hüküm altına alınmasına rağmen sorumluların ihmali suretiyle vadesinde gerçekleştirilmemiştir. Diğer taraftan, belediye bütçesinden bir giderin yapılabilmesi için Mali Hizmetler Daire Başkanlığı’na iç yazı düzenlenmesi değil, harcama ile ilgili birimin harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin imzalarını içeren ödeme emri belgesinin düzenlenerek muhasebe yetkilisinin onayına sunulması gerekmektedir. Ayrıca belediyenin bu dönemde nakit sıkıntısı bulunduğuna ilişkin herhangi kanıtlayıcı bir belge sunulmadığından bu yöndeki savunmanın kabulü mümkün değildir.
Savunmalarda ayrıca gecikme zammı ödemesi, gerçek bir kişiye değil bir kamu kurumuna yapıldığından, toplam kamu kaynağında bir azalma olmadığı ve Sayıştay denetimine ilişkin kamu zararı olgusunda yer alan, kamu kaynağının üzerinde bırakıldığı kişi olarak “ahiz” kavramı somut olayda bulunmadığından kamu zararı şartlarının oluşmadığı iddia edilmiştir.
Kamu hesabına kaydedilen ve kurumun yönetim ve kullanımında olan her değer kamu kaynağıdır ve bu değerler kamu idaresinin yönetim ve sorumluluğu altındadır. Kamu hesabına kaydedilmiş bir değerde meydana gelecek olumsuz değişim kamu idaresinin mal varlığını doğrudan azaltacaktır ve kamu zararı da kamu kaynağındaki olumsuz değişimden kaynaklanmaktadır.
Diğer taraftan, kamu zararını tanımlayan 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesinde kamu gideri kavramına yer verilmemiş ise de bu kavram, kamu zararının belirlenmesine ilişkin kriterlerin esasını teşkil etmektedir ve kamu zararı tespitlerinde nakit esasına göre tutulan bütçe giderleri hesabına esas işlem ve tutarlardan hareket edilmektedir. Dolayısıyla bütçeden bir giderin yapılması suretiyle kamu kaynağı azalmakta ve diğer unsurlarında oluşması şartıyla kamu zararına sebebiyet verilmektedir. Kamu gideri, bütçe gideri ile gerçekleşeceğinden ve her idarenin kendisine ait bir bütçesi olduğundan kanundaki kamu kaynağı tanımı idareler itibariyle değerlendirilmelidir. Dolayısıyla kamu zararı da her bir idarenin kendi bütçesi için düşünülmelidir.
Ahiz kavramı ise mevzuat düzenlemelerinde “ilgili” olarak ifade edilmektedir. Bu kavramın mevzuata eklenmesiyle, kamu zararının, sorumlusu olan kamu görevlilerinin tazmin / ödeme yükümlülüğü muhafaza edilerek, oluşan zarardan ileri gelen değeri iktisap eden veya zarara neden olan üçüncü kişilerden (ahizlerden) tahsil edilebilmesi imkanı getirilmiştir. Kamu zararının muhatabında esasta değişikliğe gidilmeksizin, bir şekilde ortaya çıkan zararın telafi edilmesinde kamu görevlileri üzerindeki yükü hafifletmiştir. Ancak mevzuatta kamu zararının kurucu unsurları sayılırken “ilgilinin sebepsiz zenginleşmesi” şartına yer verilmemiştir. Dolayısıyla kamu zararına hükmedilen her olayda bir sebepsiz zenginleşmenin bulunması şart değildir. Bu nedenle kamu zararından sorumlu olan personelin ödeme ile yükümlü kılındığı tutarın, “ilgili” kavramına dahil olan kişilere rücu edilmesi uygulaması, somut olayın nev’ine göre söz konusu olacaktır. Somut olayda, ilgili tarafta sebepsiz zenginleşme olmamakla birlikte geçerli bir neden olmaksızın ağaçlandırma ve arazi izin bedellerinin vadesinde ödenmemesi nedeniyle gecikme zammı ödenmesi sonucu Belediye bütçesine ek mali külfet yüklenmiş olup kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
Söz konusu kamu zararından ağaçlandırma ve arazi izin bedellerinin vade tarihinden 14.06.2018 tarihine kadar Fen İşleri Dairesi Başkanlığı görevini yürüten …’ın harcama yetkilisi ve Yol Bakım ve Onarım Şube Müdürlüğü görevini yürüten …’un ise gerçekleştirme görevlisi olarak sorumluluğu bulunmaktadır.
Fen İşleri Dairesi Başkanlığı’na bağlı Yol Bakım Onarım Şube Müdürlüğü, 11.04.2016 tarihli ve 4/245 sayılı Meclis Kararı ile anılan tarihte ihdas edilen Yol Bakım ve Altyapı Koordinasyon Dairesi Başkanlığı’na bağlanarak Yol Bakım ve Asfalt Şube Müdürlüğü ismini almıştır. 15.06.2016 tarihinden itibaren daire başkanlığı görevini yürüten Harcama Yetkilisi … ile şube müdürlüğü görevini yürüten Gerçekleştirme Görevlisi …’ın da oluşan kamu zararından görev süreleriyle bağlı olarak sorumlulukları bulunmaktadır.
Bu nedenlerle, ayrıntısı aşağıda yer alan tablolarda gösterilen toplam … TL kamu zararının,
… TL’sinin Harcama Yetkilisi (Fen İşleri Dai. Bşk.) … ile Gerçekleştirme Görevlisi (Yol Bakım Onarım Şube Md.) …’a,
… TL’sinin Harcama Yetkilisi (Yol Bakım ve Altyapı Koordinasyon Dai. Bşk.) … ile Gerçekleştirme Görevlisi (Yol Bakım ve Asfalt Şube Md.) …’a,
müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
(Üye …’nün, “5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi Ve Kontrol Kanunu’nun “Kamu zararı” başlıklı 71’inci maddesinde kamu zararı, “.. kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” şeklinde tanımlanmıştır. Mevcut olayda ağaçlandırma ve arazi bedelinin vadesinde ödenmemesi sonucunda ... Büyükşehir Belediyesi tarafından ... Orman Müdürlüğü’ne gecikme zammı ödenmiştir. Dolayısıyla bir kamu kurumu tarafından başka bir kamu kurumuna ödeme yapılması sonucu toplam kamu kaynağı değişmediğinden kamu zararı söz konusu değildir. Bu nedenle tazmin hükmü verilmemesi, ancak Kamu Zararının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde,
“Kamu idaresinin yükümlülüklerinin mevzuatına uygun bir şekilde yerine getirilmemesi nedeniyle kamu idaresine faiz, tazminat, gecikme zammı, para cezası gibi ek malî külfet getirilmesi” kamu zararının belirlenmesinde esas alınacak unsurlar arasında sayıldığından gecikme zammı ödenmemesi için gerekli özeni göstermeyen sorumlular hakkında işlem yapılması için konunun İçişleri Bakanlığı’na yazılmasına karar verilmesi gerekir.”
Üye …’ün, “Ağaçlandırma ve arazi bedelinin vadesinde ödenmemesi nedeniyle ... Büyükşehir Belediyesi tarafından ... Orman Müdürlüğü’ne gecikme zammı ödenmesi sonucu toplam kamu kaynağı değişmemiştir. Ayrıca vadesinde ödenmeyen bedel için yapılan ilave ödemenin bir gecikme cezasından çok fiyat güncellemesi niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle, kamu zararı oluşmadığından ilişilecek husus bulunmadığına karar verilmesi gerekir. ” şeklindeki görüşlerine karşın),
Anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca işbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla karar verildi.