Yeni Birim Fiyat, Fiyat Farkı
… İl Müdürlüğünce … tarihinde … İnşaat Sanayi Ticaret Limited Şirketine ihale edilen … TL sözleşme bedelli … Bölge Müdürlüğü Hizmet Binası Yapım İşi’nde;
A) Proje değişikliği nedeniyle meydana gelen iş artışı kapsamındaki yeni iş kaleminin yeni birim fiyatının piyasada faaliyet gösteren firmalardan proforma fatura alınmak suretiyle belirlendiği görülmüştür.
… tarihinde imzalanan işe ait sözleşmenin 28’inci maddesinde, sözleşme ve eklerinde birim fiyatı bulunmayan yeni iş kalemlerinin bedelinin Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine göre hesaplanacağı belirtilmiştir.
Sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ)’nin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinin ihale tarihi itibariyle yürürlükte olan hükmü;
“(1)… proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden yükleniciye ödenir.
…
(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
…
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.” şeklindedir.
Yapım işlerinde proje değişikliği nedeniyle ortaya çıkan yeni iş kalemlerinin/gruplarının birim fiyatının tespiti için YİGŞ’de belirtildiği üzere, iş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yapılacak analizlere, kaynakların verimli kullanılması ilkesi gözetilerek; yukarıda yer alan rayiçlerden biri veya birkaçı uygulanabilir.
Ancak İl Müdürlüğü tarafından ÖZEL-01A poz numaralı “Kompakt Laminat Dış Cephe Kaplaması” imalatının yeni birim fiyatı, piyasada faaliyet gösteren firmalardan proforma fatura alınmak suretiyle tespit edilmiş ve söz konusu proforma faturalar Ticaret ve Sanayi Odasına da onaylatılmamıştır.
Bu nedenle yeni iş kaleminin birim fiyatı, … Başkanlığınca … tarihli ve … sayılı yazı ile … Ticaret ve Sanayi Odasına sorulmuştur. Gelen cevap yazısında Odanın tespit etmiş olduğu birim fiyatın, idarenin yeni birim fiyat tespitinde dayanak olarak kullandığı proforma faturalardaki birim fiyatlardan daha düşük olduğu görülmüştür. Anılan imalat için daha yüksek fiyattan ödeme yapılması sonucu kamu zararı oluşmuştur.
Kamu zararı hesabının, imalatın birim fiyatına %... oranında indirim (anlaşma oranı) uygulanmadan, … TL esas alınarak yapılması gerektiğinden sorgunun (A) bendine ilişkin … TL olan kamu zararı tutarı … TL olarak revize edilmiştir.
Bu itibarla, sorguda kamu zararı olarak hesaplanan … TL’nin;
Kamu zararı olmayan … TL’si için ilişilecek husus bulunmadığına,
Kamu zararı olup ayrıntısı aşağıda gösterilen … TL’nin; Harcama Yetkilisi … ile Gerçekleştirme Görevlileri …’a müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleriyle birlikte ödettirilmesine,
Anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca işbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, oy birliğiyle karar verildi.
B) Süre uzatımı verilmesini gerektirecek bir durum oluşmamasına rağmen yersiz süre uzatımı verildiği ve bu nedenle iş bitim tarihinden sonra kesilmesi gereken gecikme cezalarının kesilmediği görülmüştür.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ)’nin “Geçici hakediş raporları” başlıklı 39’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (f) bendinin ihale tarihi itibariyle yürürlükte olan hükmü; “… Hakediş raporu, yüklenici veya vekili tarafından imzalandığı tarihten başlamak üzere en geç sözleşmesinde yazılı sürenin sonunda, eğer sözleşmede bu hususta bir kayıt yoksa otuz gün içinde tahakkuka bağlanır. Bu tarihten başlamak üzere on beş gün içinde de ödeme yapılır.” şeklindedir.
İşe ait sözleşmenin “Ödeme yeri ve şartları” başlıklı 11.2’nci maddesinde; “Hakediş raporları, bu Sözleşmenin eki olan Yapım İşleri Genel Şartnamesinde düzenlenen esaslar çerçevesinde kanuni kesintilerde yapılarak her ayın ilk beş iş günü içinde düzenlenir. Hazırlanan hakediş raporları idarece onaylandıktan sonra otuz gün içinde tahakkuka bağlanarak on beş gün içinde ödenir.” hükmü yer almaktadır.
Bu hükümlere göre, hazırlanan hakediş raporlarının idarece onaylandıktan sonra otuz gün içinde tahakkuka bağlanarak on beş gün içinde ödenmesi gerekmektedir. İdare onayı için ise herhangi bir süre belirlenmemiştir.
İşin sözleşmesinde, süre uzatımı ile ilgili hususlarda Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş olup anılan Şartname’nin “İşin süresi ve sürenin uzatılması” başlıklı 29’uncu maddesinin altıncı fıkrasının ihale tarihi itibariyle yürürlükte olan hükmü; “Sözleşmesinde belirtilen mücbir sebepler ve/veya idarenin sebep olduğu hallerden dolayı, işte sorumluluğu yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi halinde, durum idarece incelenerek işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre işin bir kısmına veya tamamına ait süre uzatılır.” şeklindedir.
Bu hükme göre, idareden kaynaklanan ve yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi durumunda işe ait sürenin en az gecikilen süre kadar uzatılması mümkündür.
İdare tarafından;
… tarihinde onaylanan … numaralı hakedişte, yüklenicinin hakediş başvurusu yapmış olduğu … tarihi ile ödemenin yapılmış olduğu … tarihi arasında geçen … günlük süreden 45 günlük azami ödeme süresi düşülerek … gün,
… tarihinde onaylanan … numaralı hakedişte, yüklenicinin hakediş başvuru tarihi olan … tarihi ile hakediş ödemesinin yapılmış olduğu … tarihi arasında geçen … günlük süreden 45 günlük azami ödeme süresinin düşülerek … gün süre uzatımı verilmiş,
… tarihinde onaylanan … numaralı hakedişte de aynı şekilde yüklenicinin hakediş başvuru tarihi olan … tarihi ile hakediş ödemesinin yapılmış olduğu … tarihi arasında geçen … günlük süreden 45 günlük azami ödeme süresinin düşülmesi sonucunda … gün süre uzatımı verilmesi gerekirken, … numaralı hakedişte hesaplanan … günlük gecikme süresinin, … ve … numaralı hakedişler itibariyle ortak olması nedeniyle … numaralı hakedişteki gecikme için süre uzatımı verilmemiştir.
Yükleniciye …, … ve … numaralı hakedişlerin geç ödenmesi nedeniyle toplam … gün süre uzatımı verilmiştir. Verilen süre uzatımlarının, hakedişlerin idare tarafından onaylandığı tarih esas alınarak hesap edilmesi gerekirken yüklenicinin başvuru tarihi esas alınarak hesaplanması nedeniyle fazla süre uzatımı verildiği iddia edilse de verilen toplam … günlük süre uzatımı, idarenin sözleşmeye ilişkin yükümlülüklerini yerine getirememesinden kaynaklandığından gecikme cezası kesilmemesinde mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, sorguda belirtilen … TL için ilişilecek husus bulunmadığına,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, oy çokluğuyla karar verildi.
Karşı Oy Gerekçesi:
Üyeler … ve …’ın karşı oy gerekçesi:
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Geçici hakediş raporları” başlıklı 39’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (f) bendinin ihale tarihi itibariyle yürürlükte olan hükmünde; hakediş raporunun, yüklenici veya vekili tarafından imzalandığı tarihten başlamak üzere en geç sözleşmesinde yazılı sürenin sonunda eğer sözleşmede bu hususta bir kayıt yoksa otuz gün içinde tahakkuka bağlanacağı ve bu tarihten başlamak üzere on beş gün içinde de ödeme yapılacağı belirtilmiştir. İşe ait sözleşmede bu husus, hazırlanan hakediş raporlarının idarece onaylandıktan sonra otuz gün içinde tahakkuka bağlanarak on beş gün içinde ödenmesi şeklinde düzenlenmiştir. Dolayısıyla, verilecek süre hakediş onay tarihi esas alınarak hesaplanmalıdır.
Bu itibarla, mevzuata aykırı olarak süre uzatımı verilmesi ve yükleniciden kesilmesi gereken gecikme cezalarının kesilmemesi sonucu oluşan … TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesine karar verilmesi gerekir.
C) Süre uzatım kararına istinaden düzenlenen revize iş programı ile ödenek dilimlerinin geçmişe yönelik olarak değiştirildiği ve bu yeni ödenek dilimleri esas alınarak fiyat farkı ödendiği görülmüştür.
31.08.2013 tarihli ve 28751 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 27.06.2013 tarihli ve 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın “İş programı ve ödenek dilimi” başlıklı 7’nci maddesinde;
“(1) Sözleşme imzalandıktan sonra iş kalemlerinin, aylık imalatın, ihzaratın ve yıllık ödenekler ile bunların aylara dağılımını gösteren ayrıntılı bir iş programı hazırlanarak idarenin onayına sunulur.
(2) Herhangi bir aya ait iş programına yüklenicinin kusuru nedeniyle uyulmadığı takdirde, daha sonraki aylarda yapılacak imalatlarda, imalat miktarı iş programına uygun hale gelinceye kadar, fiyat farkı hesaplanırken, iş programına göre gerçekleştirilmesi gereken ayın endeksi ile işin fiilen gerçekleştirildiği ayın endeksinden düşük olanı esas alınır.
…
(4) 4735 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde belirtilen mücbir sebep hallerinin gerçekleşmesi veya sözleşmenin ifasının idareden kaynaklanan nedenlerle gecikmesi nedeniyle yükleniciye süre uzatımı verilmiş olması halinde, gerçekleştirilmesi gereken aya göre iş kalemleri ya da iş grupları için uzatılan süre içinde ve bu süreye göre revize edilen iş programına uygun olarak fiyat farkı hesaplanır. Bu kapsamda revize edilen iş programına yüklenicinin kusuru nedeniyle uyulmadığı takdirde ikinci fıkraya göre işlem yapılır.
…” hükmü,
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “İş programı” başlıklı 17’nci maddesinin ihale tarihi itibariyle yürürlükte olan halinde ise;
“(1) Yüklenici, sözleşme veya eklerinde belirlenen süre içinde, idarece verilen örneklere uygun bir iş programını hazırlayarak, onaylanmak üzere idareye teslim edecektir.
…
(3) İdare, iş programını verildiği tarihten başlamak üzere sözleşme veya eklerinde belirtilen süre içinde, olduğu gibi veya gerekli gördüğü değişiklikleri yaparak onaylar ve onaylı bir nüshasını yükleniciye verir. İş programları idarenin onayıyla geçerli olur.
…
(6) Yüklenici idarece onaylanmış iş programına aynen uymak zorundadır. Ancak zorunlu hallerde idarenin uygun görüşü ile iş programında değişiklik yapılabilir.
(7) İşte idarece onaylanan bir süre uzatımı bulunduğu takdirde, yüklenici bu hususun kendisine tebliği tarihinden başlamak üzere yedi gün içinde yeni süreye göre revize iş programı düzenleyerek idarenin onayına sunmak zorundadır.” hükmü
yer almaktadır.
Bu hükümlere göre; sözleşme imzalandıktan sonra yüklenici, iş programını hazırlayarak idarenin onayına sunmak ve idarece onaylanmış iş programına aynen uymak durumundadır. İş programında değişiklik yapılması ise sadece zorunlu hallerde, idarenin uygun görüşü ile mümkündür. 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 10’uncu maddesinde belirtilen mücbir sebep hallerinin gerçekleşmesi veya sözleşmenin ifasının idareden kaynaklanan nedenlerle gecikmesi nedeniyle yükleniciye süre uzatımı verilmiş ise yüklenici tarafından, belirlenen yeni süreye göre revize iş programının hazırlanması ve idarenin onayına sunulması gerekmektedir.
Söz konusu yapım işinin sözleşmesi … tarihinde imzalanmış olup … tarihinde yer teslimi yapılmıştır. Fakat ruhsat alınamadığı için fiili olarak işe başlanamamıştır. Ruhsat … tarihinde alınmış ve aynı gün işe başlama tutanağı düzenlenmiştir. İnşaat ruhsatının geç alınmasından dolayı … tarihli süre uzatımı ve ödenek aktarma komisyonu kararı ile … günlük süre uzatımı verilerek işin bitim tarihi … tarihi olarak belirlenmiştir. Ruhsatın geç alınmasından dolayı düzenlenen birinci revize iş programı düzenlenmiştir. Düzenlenen birinci revize iş programı aşağıdaki gibidir.
… tarihinde yapım işinde … TL iş artışı yapılmış ve iş artışından kaynaklı imalatların yapılması için gereken süre … gün olarak belirlenmiştir. … tarihli süre uzatımı ve ödenek aktarma komisyonu kararı ile … numaralı hakedişin geç ödenmesi nedeniyle hesaplanan … günlük sürenin de bu süreye eklenmesiyle birlikte toplam … günlük süre uzatımı verilmiştir. Bu süre uzatımı sonrasında yeni iş bitim tarihi … olarak belirlenmiştir. Verilen … günlük süre uzatımı sonucunda ikinci revize iş programı düzenlemiştir. Düzenlenen ikinci revize iş programı aşağıdaki gibidir.
İkinci revize iş programı incelendiğinde, ödeneklerin … yılı mart ayından itibaren revize edildiği görülmektedir.
Mevzuatta, revize iş programında süre uzatım tarihinden önceki dönemlere ilişkin aylık ödeneklerin revize edilmesi ve buna paralel olarak bu aylar için ödenecek fiyat farklarının da yeniden hesaplanması gerektiğine ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Revize iş programında geçmiş dönem, sadece ödeneklerin geçmiş yıllarda eksik gelmesi halinde, sadece yıllık bazda ödenek revizyonu için dikkate alınabilecektir. İş programının revize edilmesini gerektirecek iş artışı … tarihinde yapıldığı için ödeneklerin de … yılı … ayından itibaren revize edilmesi gerekmektedir.
… yılı … ayı esas alınarak revize edilmesi gereken iş programı, enterpolasyon yöntemi esas alınarak aşağıdaki gibi oluşturulmuştur.
İkinci revize iş programı ile ödenek dilimlerinin mevzuata aykırı olarak geçmişe yönelik olarak değiştirilmesi ve fiyat farkının yeni ödenek dilimleri esas alınarak hesaplanması sonucu kamu zararı oluşmuştur.
Bu itibarla, ayrıntısı aşağıda gösterilen … TL kamu zararının; Harcama Yetkilisi … ile Gerçekleştirme Görevlileri …’e müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
Anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca işbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, oy birliğiyle karar verildi.