……. Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezine ihale yapılmadan doğrudan temin usulüyle rayiç bedellerin üzerinde fiyatlarla cerrahi el aletleri ve gereçler alınması.
……. Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezine ihale yapılmadan doğrudan temin usulüyle rayiç bedellerin üzerinde fiyatlarla cerrahi el aletleri ve gereçler alındığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 4 üncü maddesinde açık ihale usulü, “bütün isteklilerin teklif verebildiği usul”, doğrudan temin “bu kanunda belirtilen hallerde ihtiyaçların, idare tarafından davet edilen isteklilere teknik şartların ve fiyatın görüşülerek doğrudan temin edildiği usul” olarak tanımlanmakta,
5 inci maddesinde,
“İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde, saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.
…
Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez.
Bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usullerdir. Diğer ihale usulleri Kanunda belirtilen özel hallerde kullanılabilir.
…”,
hükmü yer almaktadır.
Açık ihale usulü bütün isteklilerin teklif verebildiği usul olarak tanımlandığından ve tüm ihalelerin bu usule göre yapılması mümkün olduğundan açık ihale temel usul olarak belirlenmiştir.
4734 sayılı Kanunun doğrudan temini düzenleyen 22 nci maddesinde,
“Aşağıda belirlenen hallerde ihtiyaçların ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabilir:
a) İhtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi.
b) Sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olması.
c) Mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyumun ve standardizasyonun sağlanması için zorunlu olan mal ve hizmetlerin, asıl sözleşmeye dayalı olarak düzenlenecek ve toplam süreleri üç yılı geçmeyecek sözleşmelerle ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden alınması.
d) Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin … Türk Lirası diğer idarelerin … Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar.
…
f) Özelliğinden ve belli süre içinde kullanılma zorunluluğundan dolayı stoklanması ekonomik olmayan veya acil durumlarda kullanılacak olan ilaç, aşı, serum, anti-serum, kan ve kan ürünleri ile ortez, protez gibi uygulama esnasında hastaya göre belirlenebilen ve hastaya özgü tıbbî sarf malzemeleri, test ve tetkik sarf malzemeleri alımları.
…”
denilmektedir.
Bu hükümlere göre mal ve malzemelerin ihale yapılmadan 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin (d) fıkrasına göre alınabilmesi için bu fıkrada belirtilen ve her yıl Kamu İhale Tebliği ile yenilenen eşik değerlerin altında kalması gerekmektedir.
Bununla birlikte idarelerin bu fıkra hükmünü uygularken Kanunun 5 inci maddesinin 3 üncü maddesinde yer alan “Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez.” hükmünü göz önünde bulundurmaları gerekmektedir.
Yapılan incelemede Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezine, ……. ve ……. tarihleri arasında verilen çok sayıda onaya istinaden 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin (d) fıkrasına göre toplam tutarı ……. TL olan cerrahi el aletleri ve gereçler alındığı görülmüştür.
Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezine alınan malzemeler stoklanabilir nitelikte olup, acil durumlarda kullanılması, hastaya göre belirlenmesi gerekmeyen ve sürekli kullanılan malzemelerdir. Dolayısıyla bu malzemelerin doğrudan temin usulü ile değil açık ihale usulü ile rekabet koşulları oluşturularak alınması gerekmektedir.
Ancak söz konusu malzemeler ihale yapılmadan doğrudan temin usulüyle alınmış ve malzeme fiyatlarının rayiç bedellerin üzerinde gerçekleşmesine neden olunmuştur.
Sorumlular savunmalarında, Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde açılan yeni polikliniklerin acil ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla doğrudan temin usulünün kullanıldığını, ayrıca alınan el aletlerinin Üniversite için özel olarak üretildiğini, dolayısıyla diğer kurumların alımları ile fiyat karşılaştırması yapılmasının mümkün olmadığını ifade etmişlerdir.
Ancak, yapılan incelemede teknik şartnamelerde malzemelerin özel üretileceğine yönelik bir hüküm bulunmadığı gibi yaklaşık maliyetin tespiti aşamasında buna yönelik bir araştırmanın da yapılmadığı anlaşılmıştır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesinde,
“Kamu zararı, kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Kamu zararının belirlenmesinde,
a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,
b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması,
c) Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,
d) İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması,
…,
Esas alınır.”
denilmektedir.
Buna göre söz konusu malzemelerinin rayiç bedelinden yüksek fiyatla alınması kamu zararı oluşturmaktadır.
5018 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde,
“Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.
Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”
hükmü yer almaktadır.
Bu hükme göre yapılacak işin gerçekleştirme usulü harcama talimatında belirlenmektedir ve bu işlemde sorumluluk harcama yetkilisine aittir. Dolayısıyla bazı malzemelerin alınmasına sadece onay veren Üniversite Rektörü …….’ın, harcama yetkilisi olarak imzası bulunmayan alımlarda sorumluluğu bulunmamaktadır.
Bu itibarla ……. Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezine ihale yapılmadan doğrudan temin usulüyle rayiç bedellerin üzerinde fiyatlarla cerrahi el aletleri ve gereçler alınması sonucu sebep olunan ……. TL kamu zararının,
Harcama Yetkilisi (Rektör) ……., Gerçekleştirme Görevlisi (Döner Sermaye İşletmesi Müdürü Vekili) ……., Yaklaşık Maliyet Tespit Komisyonu Üyeleri (Sağlık Teknisyeni) ……., (Teknisyen) ……. ve (Bilgisayar İşletmeni) …….’ya,
müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleriyle birlikte ödettirilmesine oybirliğiyle,