“…… Üniversitesi Merkezi Derslik Binası İnşaatı” işinde,
A) Çevre düzenine ait proje tadilatında imalat alanı azalmasına rağmen iş artışı bedeli ödenmesi.
B) Yangın tesisatı imalatı kapsamı içerisinde yapılan imalat değişikliğinde Yapım İşleri Genel Şartnamesinde belirtilen yöntemler kullanılmadan imalat artışı ve eksilişi hesaplanması.
A) ….. Üniversitesi ile …….. Limited Şirketi arasında düzenlenen sözleşmeye göre yürütülen “….. Üniversitesi Merkezi Derslik Binası İnşaatı” işinde altyapı ve çevre düzenleme projesinde değişiklik yapılması sonucunda imalat alanında azalma olmasına rağmen bazı imalat kalemleri için iş artışı bedeli ödendiği görülmüştür.
“….. Üniversitesi Merkezi Derslik Binası İnşaatı” işine ilişkin ihale dosyası ve eklerinde yapılan incelemede, işe ait sözleşmenin 22.09.2014 tarihinde düzenlendiği, sözleşmeye göre 26.09.2014 tarihinde yer teslimi yapılarak yüklenicinin işe başlamasının sağlandığı ancak işin yürütülmesi sırasında altyapı ve çevre düzenleme yapım alanı içerisinde yol yapım çalışması yapılması nedeniyle 19.02.2015 tarihinde yükleniciye süre uzatımı verilmesi kararı alındığı, bu Kararda “…. Üniversitesi Merkezi Derslik Binası ile Üniversitemizin Kampüs içi bağlantı yolunun ….. Büyükşehir Belediyesi tarafından yapıldığı, yapılan bu çalışmaların söz konusu binanın altyapı ve çevre düzenleme sahasında olduğu tespit edilmiştir. Yapılan bu çalışma neticesinde binaya ait altyapı ve çevre düzenleme projesinin yerinin ve özelliklerinin değiştirilerek başka bir alana kaydırıldığı, yapılan bu değişiklik ve proje çalışması sürecince müteahhit firmanın çalışmadığı görülmüştür …” denildiği, süre uzatım sebebinin “%10 maliyet artışı ile altyapı ve çevre düzenleme projesinin tadilatı” olarak belirlendiği, bu karardan sonra çevre düzenleme projesinde yapılan tadilat nedeniyle ortaya çıkan imalat azalışları konusunda Üniversite ve yüklenici firma tarafından birlikte tespit yapıldığı, bu tespitler sonucunda ödemelerde minha edilecek tutarların belirlendiği görülmüştür.
Ancak ödeme emri belgesi ile ekinde yer alan 12.03.2015 tarih ve 7 hakediş raporu, 16.06.2015 tarihli fatura ve imalat kalemlerini gösteren cetvellerin incelenmesi sonucunda, minha edilmesi yönünde tespit yapılan tutarların imalatları gösteren cetvellerde “artan tutar” olarak gösterildiği, hakedişten düşülmediği, bu haliyle yükleniciye fazla ödeme yapıldığı anlaşılmıştır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesinde
“Kamu zararı, kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Kamu zararının belirlenmesinde,
a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,
b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması,
c) Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,
d) İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması,
e) İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması,
…
g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,
Esas alınır.”
hükmü yer almaktadır.
Buna göre minha edilmesi gerektiği tespit edilen tutarlar hakedişten düşülmeden yükleniciye ödeme yapılması kamu zararı oluşturmaktadır.
Sorumlulardan …… (Elektrik Mühendisi) savunmasında söz konusu işe ait ödemelerde kontrol mühendislerinin hatasından kaynaklanan kamu zararından 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde gerçekleştirme görevlisi olarak kendisinin sorumlu tutulmaması gerektiğini belirtmiştir.
14.06.2007 tarih ve 5189/1 Sayıştay Genel Kurulu Kararının 4 üncü maddesinin (b) fıkrasında,
“5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesi uyarınca bütçeden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanmış ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekmektedir.
Öte yandan anılan maddede, bir mali işlemin gerçekleştirilmesinde görevli olanların sorumluluğunun belirlenmesinde, bu görevlilerin yetkili ve görevli olması ve yapılan giderin de bu görevlilerce düzenlenen belgeye dayanıyor olması hususlarına bakılması gerekmektedir. Yani mali işlemin gerçekleştirilmesinde, görevli olanların imzası olmadan ödeme belgesinin tamamlanmış sayılmaması gerekmektedir.
Bu nedenle, ödeme emri belgesine eklenmesi gereken taahhüt ve tahakkuk işlemlerine ilişkin fatura, beyanname, tutanak gibi gerçekleştirme belgelerini düzenleyen veya bu belgeleri kabul eden gerçekleştirme görevlilerinin, bu görevleriyle ilgili olarak yapmaları gereken iş ve işlemlerle sınırlı olarak harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine çoğunlukla,”
(c) fıkrasında,
“5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesi uyarınca mali işlemin gerçekleştirilmesinde görevli olanların sorumluluğu, bu işlemleri yetkili ve görevli olarak yapmalarına ve yapılan giderin bu kişilerce düzenlenen belgeye dayanılarak yapılması hususlarına göre belirlenmektedir.
Bu nedenle mevzuatına göre oluşturulan kurul, komisyon veya benzeri bir organ tarafından düzenlenen keşif, rapor, tutanak, karar veya ödemeye esas benzeri belgelerden doğacak sorumluluğa, işlemi gerçekleştiren ve bu belgeyi düzenleyip imzalayan kurul üyelerinin de dahil edilmeleri ve bu işlem nedeniyle harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine çoğunlukla”
hükmü yer almaktadır.
Dolayısıyla ödeme emri belgesini ve ödemeye esas belge olan hakediş raporunu imzalayan Elektrik Mühendisi ……’in söz konusu kamu zararında sorumluluğu bulunmaktadır.
Bu itibarla, “….. Üniversitesi Merkezi Derslik Binası İnşaatı” işinde altyapı ve çevre düzenleme projesinde değişiklik yapılması sonucunda imalat alanında azalma olmasına rağmen bazı imalat kalemleri için iş artışı bedeli ödenmesi sonucu sebep olunan …. TL kamu zararının Harcama Yetkilisi (Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanı) …….., Gerçekleştirme Görevlisi (Elektrik Mühendisi-Hakediş Raporu Kontrol Mühendisi) ……. ve Diğer Sorumlu (İnşaat Mühendisi-Hakediş Raporu Kontrol Mühendisi) ………’a müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile ödettirilmesine oybirliğiyle,
B) …… Üniversitesi ile ……… Limited Şirketi arasında düzenlenen sözleşmeye göre yürütülen “…… Üniversitesi Merkezi Derslik Binası İnşaatı” işinde yangın tesisatı imalatı kapsamında yapılması planlanan “yatay hat tipi yangın pompası” yerine imalat değişikliği sonrasında “yangın hidrofor seti” yapıldığı, ancak yapılan imalatın fiyatı ihale tenzilat oranı uygulanmadan ve müteahhit kârı eklenerek hesaplanmışken yapımından vazgeçilen imalatın fiyatının ihale tenzilat oranı uygulanarak hesaplandığı görülmüştür.
“….. Üniversitesi Merkezi Derslik Binası İnşaatı” işine ilişkin ihale dosyası ve eklerinde yapılan incelemede, işe ait sözleşmenin 22.09.2014 tarihinde düzenlendiği, sözleşmeye göre 26.09.2014 tarihinde yer teslimi yapılarak yüklenicinin işe başlamasının sağlandığı, işin yürütülmesi sırasında imalat değişikliğine gerek duyulması üzerine Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanlığına yazı yazıldığı, bu yazıda, “… …… TL ihale bedeli üzerinden (%.....) tenzilatla müteahhit ………. Ltd. Şti. ihale edilip 04.08.2014 tarihinde mukaveleye bağlanan …... Merkezi Derslik Binası İşinin ilk keşfinde fiyatı düşünülmeyip inşaat esnasında ilişik raporda belirtilen nedenler sebebiyle yapılmasına zaruret hasıl olan ekli listede isimleri belirtilen (20) kalem imalatın yapılması ve fiyatının tespiti icap etmektedir. … (4) sıra numaralı (01) kalem imalatın da usulüne uygun fiyat tutanağı tanzim ve tasdik süratiyle yapılmasına …” denildiği, bu yazı üzerine listenin 4 üncü sırasında yer alan 1 adet ÖZEL MAK. 30 poz 2+1 Yangın Hidrofor Seti için ….. TL birim fiyat tespit edildiği, sonrasında bu imalat yapıldığı için de 1020.112 poz DEBİ=12 m3/h H=60 mSS Yatay Hat Tipi Yangın Pompası imalatından vazgeçildiği görülmüştür.
Ancak ihale dosyası içerisinde yer alan imalat kalemlerini gösteren cetvellerin incelenmesi sonucunda, ÖZEL MAK. 30 poz 2+1 Yangın Hidrofor Setinin …. TL olarak belirlenen birim fiyatının tenzilatlı birim fiyatının yine ….. TL olarak kabul edildiği ve bu tutarın artan tutar olarak gösterildiği, 1020.112 poz DEBİ=12 m3/h H=60 mSS Yatay Hat Tipi Yangın Pompasının …. TL olan birim fiyatının % … oranında tenzilat uygulanarak ….. TL olarak kabul edildiği ve bu tutarın azalan tutar olarak gösterildiği, hakediş ödemesinin bu tutarlar üzerinden yapıldığı, bu haliyle herhangi bir usul ve esas belirlenmeden, yapımından vazgeçilen imalatın birim fiyatına ihale tenzilatı uygulanması sonucunda yükleniciye fazla ödeme yapıldığı anlaşılmıştır.
İşe ait sözleşmenin 27 nci maddesinde,
“Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesine ilişkin hususlarda Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümleri uygulanır.”
denilmektedir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22 nci maddesinde,
“12 inci maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden yükleniciye ödenir.
Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:
a) Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet analizleriyle kıyaslanarak bulunacak analizler.
ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.
İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.
…”
hükümleri yer almaktadır.
Buna göre anahtar teslimi götürü bedel usul ile ihale edilen söz konusu işte yapımından vazgeçilen imalata ilişkin fiyatın Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22 nci maddesi kıyasen uygulanmak suretiyle bu maddede belirtilen usul ve esaslara göre tespit edilmesi, hakediş hesaplamasında bu tutarın esas alınması gerekmektedir. Ancak söz konusu işte yapımından vazgeçilen imalata ilişkin fiyat bu usule uyulmadan imalatın birim fiyatına %.... oranında ihale tenzilatı uygulanmak suretiyle tespit edilmiştir.
Sorumlulardan …….. (Elektrik Mühendisi) savunmasında söz konusu işe ait ödemelerde kontrol mühendislerinin hatasından kaynaklanan kamu zararından 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde gerçekleştirme görevlisi olarak kendisinin sorumlu tutulmaması gerektiğini belirtmekte ise de, bu ilamın (A) bendinde belirtilen gerekçelerle ödeme emri belgesini ve ödemeye esas belge olan hakediş raporunu imzalayan Elektrik Mühendisi ………’in söz konusu kamu zararında sorumluluğu bulunmaktadır.
Bu itibarla, “….. Üniversitesi Merkezi Derslik Binası İnşaatı” işinde yangın tesisatı imalatı kapsamında yapılması planlanan “1020.112 poz DEBİ=12 m3/h H=60 mSS Yatay Hat Tipi Yangın Pompası” yerine imalat değişikliği sonrasında “ÖZEL MAK. 30 poz 2+1 Yangın Hidrofor Seti” yapılması üzerine, yapılan imalatın fiyatı ihale tenzilat oranı uygulanmadan ve müteahhit kârı eklenerek hesaplanmışken yapımından vazgeçilen imalatın fiyatının ihale tenzilat oranı uygulanarak hesaplanması sonucu sebep olunan ….. TL kamu zararının Harcama Yetkilisi (Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanı) ………, Gerçekleştirme Görevlisi (Elektrik Mühendisi-Hakediş Raporu Kontrol Mühendisi) ……. ve Diğer Sorumlu (Yapım İşleri Şube Müdürü-Makine Mühendisi-Hakediş Raporunu Onaylayan) ……..’a müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile ödettirilmesine oybirliğiyle,