……. Üniversitesine ait bazı taşınmazların kiraya verilmesi sürecinde kiralamalara esas tahmin edilen bedelin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine riayet edilmeden belirlenmesi nedeniyle kira bedellerinin rayicinden düşük kaldığı görülmüştür.
2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 1 inci maddesinin birinci fıkrasında,
“Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür.”,
2 nci maddesinin birinci fıkrasında,
“Bu Kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır.”
hükümleri yer almaktadır.
Buna göre Kanunun kapsamı içerisinde yer alan üniversitelerin kiralama işlemlerini Kanunda yazılı hükümlere göre yürütmesi gerekmektedir.
Kiralama işlemlerinde Kanunda yazılı hükümlere uyulması sürecinin aşamalarından birisi kira bedelinin doğru tespit edilmesidir. Bu aşamayla ilgili olarak Kanunda yer bulan kavramlardan ikisi “tahmin edilen bedel” ve “uygun bedel”dir.
Kanunun 4 üncü maddesinde, “Tahmin edilen bedel: ihale konusu olan işlerin tahmin edilen bedelini ve yapım işlerinde keşif bedelini, … ifade eder,” 28 inci maddesinde, “Artırmalarda uygun bedel, tahmin edilen bedelden aşağı olmamak üzere teklif edilen bedellerin en yükseğidir.” denilmiş,
9 uncu maddesinin birinci fıkrasında,
“Tahmin edilen bedel, idarelerce tespit edilir veya ettirilir. İşin özelliğine göre gerektiğinde bu bedel veya bu bedelin hesabında kullanılacak fiyatlar belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulur. Tahmin edilen bedel, bunun dayanaklarının da eklendiği bir hesap tutanağında gösterilir ve asıl evrak arasında saklanır. Bu bedel gerektiğinde ihale komisyonlarınca tahkik ettirilir.”,
15 inci maddesinin birinci fıkrasında,
“İhale suretiyle yapılacak işler için bir işlem dosyası düzenlenir. Bu dosyada onay belgesi, varsa tahmin edilen bedele ilişkin hesap tutanağı, şartname ve ekleri, gerekli projeler, ilana ilişkin belge ve gazete nüshaları, sözleşme tasarısı ile saklanmasında yarar görülen diğer belgeler bulunur.”
denilmiştir.
Kiralama işlemlerinde Kanunda yazılı hükümlere uyulması sürecinin aşamalarından birisi de ihale usulünün uygun belirlenmesidir.
Kanunun 35 inci maddesinde,
“Bu Kanunun 1 inci maddesinde yazılı işlerin ihalelerinde aşağıdaki usuller uygulanır:
a) Kapalı teklif usulü,
b) Belli istekliler arasında kapalı teklif usulü,
c) Açık teklif usulü,
d) Pazarlık usulü,
e) Yarışma usulü.
İşin gereğine göre bu usullerden hangisinin uygulanacağı, bu Kanun hükümlerine uyularak idarelerince tespit edilir.”
denilmekte,
51 inci maddesinin (g) fıkrasında kullanışlarının özelliği, idarelere yararlı olması veya ivediliği nedeniyle kapalı veya açık teklif yöntemleriyle ihalesi uygun görülmeyen, Devletin özel mülkiyetindeki taşınır ve taşınmaz malların kiralanması, trampası ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiralanması ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi işlerinin ihalesinin pazarlık usulüyle yapılabileceği ifade edilmektedir.
Anılan mevzuat hükümleri uyarınca, 2886 sayılı Kanun kapsamında görülen ihtiyaçların en iyi şekilde ve uygun şartlarla karşılanması ve buna ilişkin ihalelerde açıklık ve rekabetin sağlanması esastır. Bu çerçevede, taşınmazların kiraya verilmesinde de, Kanunun açıkça aksini belirttiği durumlar haricinde, ihale öncesinde işin tahmin edilen bedelinin belirlenmesi, işin özelliğine göre gerektiğinde bu bedel veya bu bedelin hesabında kullanılacak fiyatların belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulması, dolayısıyla kira bedelinin tahminen tespit edilerek bu tespite ilişkin dayanakların da eklendiği bir hesap tutanağının düzenlenip asıl evrak arasında saklanması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, ……. Üniversitesinin mülkiyetinde bulunan taşınmazlardan bazılarının kafeterya ve büfe olarak işletilmek üzere 2886 sayılı Kanunun 51 inci maddesinin (g) fıkrası uyarınca kiraya verildiği, kiraya verme sürecinde ihaleden önce işin tahmin edilen bedeline esas olmak üzere Yaklaşık Kira Bedeli Tespit Komisyonu oluşturulduğu ve bu Komisyonca düzenlenen Yaklaşık Kira Tespit Belgesinde kiralanacak taşınmazın metrekaresi ve ne olarak kullanılacağı bilgilerine yer verildiği, ancak günlük ortalama satış tutarı, işletmenin bir yılda açık bulunduğu gün sayısı ve tahmini satış tutarı bilgilerine ilişkin bölümlerin boş bırakıldığı, bu bilgilerin tespiti için herhangi bir çalışma yapılmadığı, bunun yerine, işin tahmin edilen bedelinin tespitine esas olmak üzere ilgili belediyelerden taşınmazların emlak beyan değerlerinin temin edildiği ve taşınmazların bulunduğu yerdeki personel ve öğrenci sayılarının belirlendiği, ihale sonucunda taşınmazların, tek istekli olarak teklif veren ……. Kooperatifine aylık kira bedeli üzerinden kiraya verildiği görülmüştür.
Bu haliyle tahmini kira bedelinin belirlenmesi sürecinde, kirayı etkileyecek tüm etkenlerin (personel maliyeti, satışların maliyeti, hasılat tutarı vb.) değerlendirmeye alınmadığı, ayrıca pazarlık usulü ile yapılan ihalede tek istekliden teklif alınmak suretiyle rekabet ortamının sağlanamadığı anlaşılmıştır.
Öte yandan, Üniversite hesabının incelenmesi sırasında taşınmazların kira rayiç bedellerinin tespit edilmesi hususunun ……. Emlak Komisyoncuları Odasına yazıldığı (……. tarih ve ……. sayılı), buradan gönderilen yazı (……. tarih ve ……. sayılı) ekinde yer alan ekspertiz raporunda taşınmazların kullanım alanı, günlük hasılat tutarı, satış maliyeti, personel maliyeti dikkate alınarak rayiç bedellerin tespit edildiği anlaşılmıştır.
Yapılan karşılaştırmada ise, taşınmazlar için Yaklaşık Kira Bedeli Tespit Komisyonu tarafından belirlenen tahmini kira bedellerin ……. Emlak Komisyoncuları Odası tarafından belirlenen ortalama kira bedellerinden çok düşük olduğu görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesinde,
“Kamu zararı, kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Kamu zararının belirlenmesinde,
a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,
b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması,
c) Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,
d) İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması,
e) İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması,
…
g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,
Esas alınır.”
hükmü yer almaktadır.
Buna göre, Üniversiteye ait taşınmazların kiraya verilmesi sürecinde taşınmazların tahmin edilen kira bedellerinin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak belirlenmemesi neticesinde kira bedellerinin rayicinden düşük kalması sonucu kamu kaynağında artışa engel olunması kamu zararı oluşturmaktadır.
Sorumlular savunmalarında özetle, kiralama sürecinde genel itibariyle 2886 sayılı Kanunun ilgili hükümlerine göre hareket edildiğini, taşınmazların kiraya verilmesi sırasında günlük hasılat tutarı, satış ve personel maliyeti gibi bilgilerin oluşmadığını, kira sözleşmelerinin yenilenmesi sırasında ekspertiz raporunda yer alan bedellerin dikkate alınacağını, bununla birlikte uygulama nedeniyle ortaya çıkan kamu zararının tahsil edildiğini ifade etmişlerdir.
Bu itibarla, ……. Üniversitesine ait bazı taşınmazların kiraya verilmesi sürecinde kiralamalara esas tahmin edilen bedelin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre belirlenmemesi nedeniyle kira bedellerinin rayicinden düşük oluşması sonucu sebep olunan ……. TL kamu zararının ……. tarih ve ……. numaralı muhasebe işlem fişiyle ahizi ……. Kooperatifinden tahsil edildiği anlaşıldığından, bu miktar için ilişilecek bir husus kalmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,