… Üniversitesi’ne ait taşınmazların … Üniversitesi İktisadi İşletmesi tarafından kantin, kafeterya, büfe, kırtasiye, fotokopi çekim yeri, otopark vs. olarak işletilmesine rağmen herhangi bir kira bedelinin ödenmemesi.
Üniversiteye ait taşınmazların ihale yapılmaksızın bedelsiz olarak … Üniversitesi İktisadi İşetmesine tahsis edildiği, ilgili yerlerin bu İktisadi İşletme tarafından kantin, kafeterya, büfe, kırtasiye, fotokopi çekim yeri, otopark vs. olarak işletilmesine rağmen Üniversite ile İktisadi İşletme arasında herhangi bir sözleşme düzenlenmediği ve işletme hakkı karşılığı olarak herhangi bir kira bedelinin alınmadığı görülmüştür.
25.11.2004 tarih ve 11 sıra … Üniversitesi Senatosu’nun kararı ile Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanlığı İktisadi İşletmesi Yönergesi kabul edilerek üniversiteye bağlı ticari esaslara göre faaliyet gösteren İktisadi İşletme kurulmuş ve Üniversiteye ait taşınmazlar kantin, büfe, market, restoran, fotokopi çekim yeri, otopark v.b olarak işletilmek üzere herhangi bir sözleşme olmaksızın bu İktisadi İşletmeye tahsis edilmiştir. İktisadi İşletmeler, Üniversite bütçesinden ayrı bütçeye sahip, Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet yürüten özel hukuk tüzel kişileridir. İktisadi İşletmelere Üniversite taşınmazlarının bedelsiz tahsis edilip edilemeyeceği konusunda ilgili mevzuat hükümlerine bakılması gerekmektedir. Buna göre,
5018 sayılı Kanunun “Taşınmaz tahsisi”ne ilişkin 47 nci maddesinde,
“Kamu idareleri, kanunlarında veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen kamu hizmetlerini yerine getirebilmek için mülkiyetlerindeki taşınmazlarla Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerleri, birbirlerine ve köy tüzel kişiliklerine bedelsiz olarak tahsis edebilirler.” hükmüne yer vermiştir. Buna göre Kamu idareleri, mülkiyetlerindeki taşınmazları ancak birbirlerine ve köy tüzel kişiliklerine bedelsiz olarak tahsis edebileceklerdir.
Birbirlerine bedelsiz tahsis ve devir yapabilecek kamu idarelerinin neler olduğu 10/10/2006 tarih ve 26315 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Tahsis ve Devri Hakkında Yönetmelik”te belirlenmiştir. Bu Yönetmelik’in tanımlar başlıklı 3 üncü maddesinde kamu idaresi “Tahsis açısından, Yönetmelik ekindeki idareler ile kendilerine tahsis yapılması açısından köy tüzel kişiliklerini, devir açısından, Yönetmelik ekindeki idarelerden, düzenleyici ve denetleyici kurumlar hariç, diğer idareleri” olarak tanımlanmıştır. Yönetmelik ekindeki idarelere bakıldığında bedelsiz tahsis ve devir yapılabilecek idareler arasında iktisadi işletmelerin yer almadığı görülmektedir. Buna göre, 5018 sayılı Kanunun 47 nci maddesi ve “Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Tahsis ve Devri Hakkında Yönetmelik” hükümlerinde yer verildiği üzere üniversitelere ait taşınmazların iktisadi işletmelere bedelsiz tahsis ve devri mümkün değildir.
Üniversitenin gayrimenkullerinin 2886 sayılı Devlet İhale Kanununda belirtilen ihale usulleri kullanılarak kiraya verilmesi, bu kiralamalar neticesinde tahsil edilen kira tutarlarının Üniversitenin bütçesine gelir kaydedilmesi gerekmektedir.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun, “Gelir Kaynakları" başlıklı 55 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendine göre taşınmaz malların gelirleri Üniversitesiye ait gelir kaynaklarındandır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin (i) bendinde de, taşınır ve taşınmazlardan elde edilen her türlü gelirin Kamu geliri olduğu belirtilmiştir.
Yapılan savunmalarda üniversitenin ihtiyaç duyduğu bir takım mal ve malzemelere ilişkin harcamaların İktisadi İşletme bütçesinden yapıldığı belirtilmektedir. 5018 sayılı Kanunun “Bütçe ilkeleri” başlıklı 13 üncü maddesinde,
“l) Bütçe gelir ve gider tahminleri ile uygulama sonuçlarının raporlanmasında açıklık, doğruluk ve malî saydamlık esas alınır.
m) Kamu idarelerinin tüm gelir ve giderleri bütçelerinde gösterilir.” Hükümlerine yer verilmiştir.
5018 sayılı Kanunun yukarıda yer verilen hükümleri doğrultusunda Üniversite gelir ve giderlerinin yapılması gereken yer Üniversitenin kendi bütçesidir. Üniversite gelirlerinin özel hukuk hükümleri doğrultusunda faaliyette bulunan iktisadi işletmelere aktarılması ve harcamalarının da kamu hukuku mevzuat alanının dışına çıkılarak bu iktisadi işletmeler aracılığıyla yapılması mümkün değildir.
… Üniversitesine ait taşınmazlarının bedelsiz olarak … Üniversitesi Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanlığı İktisadi İşletmesine tahsis edilerek bu yerlerden kira alınmaması, yukarıda yer verilen 5018 sayılı Kanunun hükümleri ile Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Tahsis ve Devri Hakkında Yönetmelik ve 2886 sayılı Kanun hükümlerine aykırı olup kamu zararı oluşturmaktadır.
Buna göre, İdari ve Mali İşler Daire Başkanı …’nun savunması ve eki belgelerden, … tarihinde emekli olduğu ve o tarihe kadar da yıllık izinlerini kullandığı anlaşıldığından sorumluluğu bulunmadığına,
… Üniversitesine ait taşınmazların (kantin, büfe, market, restoran, fotokopi çekim yeri, otopark v.b) … Üniversitesi İktisadi İşletmesine bedelsiz olarak tahsis edilmesi ve işletme hakkı karşılığı olarak herhangi bir kira bedelinin alınmaması sonucu ortaya çıkan … TL kamu zararının Üst Yönetici (Rektör) Prof. Dr. … ve Diğer Sorumlular (Genel Sekreter V.) Doç. Dr. …, (İdari ve Mali İşler Daire Başkanları) …, …, … ve ….’a
müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleriyle birlikte ödettirilmesine,
İşbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla,
Azınlık Görüşü:
Üye … ile Üye …’ın karşı oy gerekçesi:
Raporda, Üniversiteye ait yaklaşık 30 adet taşınmazın, … Üniversitesi İktisadi İşletmesi tarafından, kafeterya, kantin, otopark, büfe, restoran vs. olarak işletilmesi işlemleriyle ilgili, sorgu aşamasında bu yerlerden kira alınmaması nedeniyle … TL kamu zararı olduğu iddia edilmiş, alınan savunmalardan sonra düzenlenen raporun sonuç kısmında, konunun, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Yükseköğretim Kurumuna yazılmasının uygun olacağı şeklinde kanaat bildirilmiştir.
Sorgudaki kamu zararı hesabının, iktisadi işletmeye devredilen yerlerin, kullanım şekli belirtilmek suretiyle, Emlakçılar Odasından alınan aylık rayiç kira bedeline göre belirlendiği görülmüştür. Mevzuata göre bu yerler, idare tarafından işletilmediği durumlarda ihale yapılmak suretiyle işletileceğinden, kamu zararı hesabının, yapılacak ihalelerde oluşacak fiyatlara göre belirlenmesi gerekir. Bu aşamada da, bu fiyatların tahmin ve tespit edilmesi mümkün değildir. Dolayısıyla zararın niteliklerinden biri olan kesinlik (belirlilik) unsuru söz konusu işlemlerde bulunmadığından, kamu zararı kararına hükmetme imkânı da bulunmamaktadır.
Raporda da izah edildiği üzere, bu yerler, 2547 sayılı Kanunun 47. Maddesine istinaden, Üniversite Senatosunun 25.11.2004/11 sıra nolu Kararıyla kabul edilen Yönerge hükümlerine göre, üniversiteye bağlı iktisadi işletme tarafından bila bedel işletilmektedir. 2886 sayılı Devlet ihale Kanunu’na göre, söz konusu yerlerin, idare tarafından işletilmediği durumlarda, ihale yapılmak suretiyle işlettirilmesi gerekir. 2547 sayılı Kanunun 47. Maddesinin bu işlemlere yasal dayanak olamayacağı düşüncesinden hareketle, ticari faaliyet yürüten ve ticari esaslara göre işletilmesi gereken iktisadi işletmelerin, kuruluş ve işleyişini hukuki temellere dayandırmak, hukuki statüsüne ilişkin mevzuat eksikliklerini gidermek, rapora konu üniversite taşınmazları üzerinde yapılan işlemi değerlendirmek için konunun, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı'na yazılması gerekir.