… İnşaat. San. ve Tic. A.Ş. yükleminde bulunan “… Ü. … Kampüsü Kız Öğrenci Yurdu A Blok Tadilatı” işine ait 3 no’lu hakediş raporu ile yapılan ödemelerde,
1-İş Artışı uygulamalarında sözleşmesinde yer almayan imalat kalemlerinde ihalenin oluşan şartlarına ve tekliflerine uygun usulde fiyatların oluşturulmaması,
2-İhale dökümanında yüklenicinin taahhüdünde yer almasına rağmen 30*60 seramik duvar kaplamasının iş artışı hesaplarına dahil edilmesi,
3-Kapı üstlerine yapılan 15 cm’lik tuğla yerine alçıpan bölme duvar imalat değişikliği nedeni ile yapılan kapı kör kasası imalatının iş artışı hesaplarında metraj miktarlarının hatalı hesaplanması,
… İnşaat. San. ve Tic. A.Ş. yükleminde anahtar teslim götürü bedel ile yaptırılan “… Ü. … Kampüsü Kız Öğrenci Yurdu A Blok Tadilatı” işine ait 3 no’lu hakediş raporunun incelenmesi neticesinde,
1- İşe ait uygulama ve detay projelerinde değişiklik yapılması nedeniyle düzenlenen mukayeseli maliyet hesabında, sözleşmede yer almayan imalat kalemlerinin fiyatlarının, ihalede oluşan şartlara ve tekliflere uygun usulde oluşturulmadığı görülmüştür.
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi” başlıklı 21 inci maddesinde, yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan işin sözleşmeye esas proje içinde kalması ve İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10’una kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabileceği hüküm altına alındıktan sonra, Şartnamenin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22 nci maddesinde ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin yeni birim fiyatlarının nasıl tespit edilebileceği ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
Anahtar teslim götürü bedel sözleşme kapsamında olup işin yapılması sırasında artan ya da eksilen imalat miktarları için Şartnamenin yukarıda bahsedilen 21 inci maddesindeki “sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılır” hükmü gereği herbir imalat için belirlenen pursantaj oranı kullanılarak yapılan hesaplamalara göre ödeme veya kesinti yapılmasında herhangi bir tereddüt bulunmamaktadır. Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespitinde ise, Şartnamenin 22 nci maddesine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:
a) Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet analizleriyle kıyaslanarak bulunacak analizler.
ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.
İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.
Söz konusu işe ait Mukayeseli Maliyet hesabı incelendiğinde, sözleşme kapsamında bulunan işlerin miktarlarının değişmesi halinde, birim fiyat (yaklaşık maliyette esas alınan fiyat) üzerinden %0,2156 tenzilatla hesaplanan fiyatın, sözleşmeli birim fiyat olarak alındığı ve artan ya da eksilen miktarların bu fiyatla çarpılması sonucunda bulunan tutarın maliyet hesabına yansıtıldığı, oysa sözleşmede bulunmayan imalatlar için ne şekilde tespit edildiği anlaşılamayan birim fiyatın miktarla çarpılması sonucu bulunan tutarın iş artışına esas maliyete eklendiği görülmektedir. Dolayısıyla yukarıda yer alan analizler veya rayiçler kullanılmadığı gibi, sözleşme kapsamında olup yapımından vazgeçilen imalatların düşülmesinde ve sözleşme kapsamında olmayıp sonradan yapımına karar verilen imalatların eklenmesinde fiyatların belirlenmesi için iki farklı yöntemin tercih edilmesi sonucu kamu zararına sebebiyet verildiği görülmüştür. Örneğin, Mukayeseli Maliyet hesabında, sözleşmede bulunan 1.456,00 metre ÖZF 12 poz nolu Su Kontrası Süpürgelik yapımından vazgeçildiği, bunun yerine aynı miktarda PVC Süpürgelik yapıldığı, ilk imalatın yaklaşık maliyetteki birim fiyatı (… TL) üzerinden %0,2156 tenzilatla hesaplanan sözleşme birim fiyatı (… TL) ile çarpımı sonunda bulunan … TL’nin düşüldüğü, bu imalat yerine yapılan PVC Süpürgelik için … TL birim fiyat üzerinden hesaplanan … TL ödendiği, dolayısıyla sözleşme kapsamındaki imalat kalemlerinde fiyat yönünden ihalede oluşan hukuki durum korunmuş iken sözleşme kapsamında yer almayan imalat kalemleri için bu hususa dikkat edilmeyerek fiyatların ihale şartlarına aykırı olarak belirlendiği görülmektedir.
Böyle bir uygulamanın, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun “Temel İlkeleri” düzenleyen 5. maddesinde idarelerin, yapılacak ihalelerde, saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu oldukları hükmü ile 55. ve devamı maddelerde diğer isteklilerin hukukunu koruyan düzenleyen hükümlere aykırı olduğu, imalat değişikleri yapılarak, yeni imalatlardaki fiyatların sözleşmenin fiyat hukukuna aykırı belirlenmesi sonucu kamunun zararına ve yüklenicinin sebepsiz zenginleşmesine yol açıldığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla, sözleşme kapsamında yer almayan iş artışı imalatlarına uygulanan fiyatların ihalede oluşan şartlara ve tekliflere uygun usulde oluşturulmaması sonucu oluşan toplam … TL’nin,
- … TL’sinin Seramik Duvar Kaplama Yapılması imalatı ile ilgili olup işbu ilamın 8/2 nci maddesinde ele alınması nedeniyle mükerrerlik olmaması için kamu zararı hesabına dahil edilmeyerek sonraki madde içinde ele alınmasına,
- kalan … TL’nin Harcama Yetkilisi (Yapı İşleri ve Teknik Daire Bşk. V.) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Yatırım İşleri Müdürü) … ve Diğer Sorumlu (İnşaat Teknikeri-Kontrol Mühendisi) …’ya müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleriyle birlikte ödettirilmesine,
İşbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,
2- İhale dökümanında yüklenicinin taahhüdünde yer almasına rağmen seramik duvar kaplamasının iş artışı hesaplarına dahil edildiği görülmüştür.
Anılan işe ait yaklaşık maliyet hesabında Seramik Duvar Kaplama Yapılması imalatı aşağıdaki şekilde yer almaktadır:
Y26.006/406 Seramik Duvar Kaplama Yapılması 48,74 TL 1.900,91 mt2 92.650,35 TL
İnşaat Teknik Şartnamesinde ise bu imalata ilişkin olarak aynen,
“(20 X 60 CM) VEYA (30 X 60 CM) VEYA (33 X 60 CM) ANMA EBATLARINDA, HER TÜRLÜ DESEN VE YÜZEY ÖZELLİĞİNDE, I.KALİTE, RENKLİ SERAMİK DUVAR KAROLARI İLE 3 MM DERZ ARALIKLI DUVAR KAPLAMASI YAPILMASI (KARO YAPIŞTIRICISI İLE)
Onaylanmış detay projesine uygun düzgün yüzeyin, yapışmayı engelleyici kir, toz, çapak ve benzeri kalıntılardan arındırılması ve nemlendirilmesi, yüzey üzerine çimento esaslı, yüksek performanslı, kayma özelliği azaltılmış, açık bekletme süresi uzatılmış karo yapıştırıcının sürülmesi ve özel tarak ile yivlendirilmesi, (20 x 60 cm) veya (30 x 60 cm) veya (33 x 60 cm) anma ebatlarında her türlü desen ve yüzey özelliğine sahip, I.kalite, renkli seramik duvar karosunun, mastarına uygun olarak, 3 mm derz aralıkları bırakılarak döşenmesi, derzlerin istenilen renkte çimento esaslı, standart performanslı derz dolgu malzemesi ile doldurulması, kaplama yapılan yüzeyin temizlenmesi, her türlü malzeme ve zaiyatı, işçilik araç ve gereç giderleri, iş yerinde yükleme, yatay ve düşey taşıma, boşaltma, müteahhit genel giderleri ve karı dahil 1 m² fiyatı.”
Denilmiştir.
Oysa 3 nolu hakedişe ekli mukayeseli maliyet hesabında işin projesine göre yapılması gereken Seramik Duvar Kaplama Yapılması imalatının iş artışına konu edildiği görülmektedir. Mukayeseli maliyet hesabı aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir:
Birim Fiyat Sözl. Birim Fiyat Artan/Azalan Miktar Artan/Azalan Tutar Pursantaj
Y26.006/407 Seramik Duvar Kaplaması Yapılması 20*50 38,40 30,12 (-)1.900,91 (-)57.257,23 (-)1,761761
Y26.006/406 Seramik Duvar Kaplaması Yapılması 30*60 48,74 48,74 (+)1.900,91 (+)92.650,35 (+)2,850780
Yukarıda yer verilen tablolardan görüleceği üzere, yaklaşık maliyet hesabında seramik duvar kaplama yapılması işi için … TL bedel ile toplam … TL ödeneceği hesaplanmış, ancak mukayeseli maliyette farklı bir poz numarası ve farklı birim fiyat ile hakedişten düşülmüş, ardından yine yaklaşık maliyetteki fiyat ve poz numarası ile iş artışına konu edilmiştir. Anahtar teslim götürü bedel sözleşmeli işlerde ödemeler, ilerleme yüzdesine göre yapılan işler için daha önceden hesaplanan pursantaj oranlarına göre hesaplanmaktadır. Yapılmayan imalatların da aynı şekilde bu oranlara göre hesaplanması ve hakedişlerden düşülmesi gerekmekte iken söz konusu işte, yaklaşık maliyette bulunmaması nedeniyle pursantaj oranı da hesaplanmamış olan Y26.006/407 poz nolu “Seramik Duvar Kaplama Yapılması 20*50” imalatının mukayesede düşüldüğü, buna karşın Y26.006/406 poz nolu imalatın eklendiği anlaşılmaktadır.
Sorumlular savunmalarında her ne kadar söz konu işe ait sözleşme hükümleri gereği işin uygulama projesi ve özel teknik şartname arasında herhangi bir uyumsuzluk olması durumunda uygulama projesinin esas alınacağını ve uygulama projesinde 20*50 seramik duvar kaplaması yapılması planlandığından herhangi bir kamu zararı bulunmadığını belirtmiş olsalar da, bu işte seramik duvar kaplaması yapılması imalatı Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine göre ilave bir iş olmayıp iş artışı ödenmesi mümkün değildir. Zira, iş artışı olarak ödenen tutar yaklaşık maliyet hesaplarında dikkate alınmış, imalat teknik şartnamede ayrıntılı olarak tanımlanmıştır.
Anılan nedenle, 30*60 seramik duvar kaplaması maliyet farkının iş artışı kapsamında ödenmesi sonucu oluşan … TL tutarındaki kamu zararının Harcama Yetkilisi (Yapı İşleri ve Teknik Daire Bşk. V.) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Yatırım İşleri Müdürü) … ve Diğer Sorumlu (İnşaat Teknikeri-Kontrol Mühendisi) …’ya müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleriyle birlikte ödettirilmesine,
İşbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,
3- Kapı üstlerine yapılan 15 cm’lik Tuğla yerine alçıpan bölme duvar imalat değişikliği nedeni ile yapılan kapı kör kasası imalatının iş artışı hesaplarında metraj miktarlarının hatalı hesaplanması hususu sorgu konusu edilmişse de, sorumlular tarafından gönderilen savunmada bu imalatın 2 sıralı olarak 2,20 kapı boyu ve 1,10 kapı eni ile aralara konan destekleyici profillerle birlikte mukayese ve metrajda hesaplandığı şekliyle 7,00 mt yapıldığı belirtilmiş olduğundan bahsi geçen ölçümlerle ilgili hesaplamanın doğru olduğu anlaşıldığından … TL ödeme ile ilgili olarak ilişik bulunmadığına,
İşbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla,
Azınlık Görüşü:
Başkan … ile Üye …’ın karşı oy gerekçesi:
Yapılan imalat değişikliği kapı üstlerine tuğla duvar yapılmasından vazgeçilerek alçıpan duvar yapılması ile ilgili olup denetçi tarafından da belirtildiği üzere her iki imalatta da kapı kasası yapılması söz konusudur. Bu nedenle yüklenicinin taahhüdünde bulunan kısmın iş artışı olarak ödenen tutardan düşülmemesi sonucu oluşan tutar kamu zararını oluşturduğundan sorumlulardan tazminine karar verilmesi gerekir.