Sosyal denge tazminatı
… İl Özel İdaresinin memur personeline sosyal denge tazminatı ödemelerinde ramazan bayramı ikramiyesinin ödendiği haziran ayı ile kurban bayramı ikramiyesinin ödendiği Ağustos ayında, mevzuat hükümlerine aykırı olarak sosyal denge tazminatının aylık tavan tutarlarının aşıldığı görülmüştür.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesinin birinci fıkrasında;
“27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir. Bu sözleşme bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamaz.”
375 sayılı KHK nin Ek 15 inci (Ek: 4/4/2012 - 6289/33 md.) maddesinde;
“Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir.”
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşmenin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” hükümlerini düzenleyen dördüncü bölümünün “Sosyal denge tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinde de;
“Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100'üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.”
Hükümleri bulunmaktadır.
Bu çerçevede; … İl Özel İdaresi ile … Sendikası arasında ...2018 ve ...2019 dönemlerine ilişkin “Sosyal denge tazminatı sözleşmesi” imzalanmıştır.
Bahse konu sözleşmenin “Aylık Sosyal Denge Tazminatı” başlıklı 15’inci maddesinde aynen;
“Kamu görevlilerine 4688 sayılı Kanun kapsamında verilebilecek her ayın 15’inde peşin olarak net sosyal denge tazminatı aşağıdaki şekilde ödenmek üzere düzenlenmiştir.
a- Kamu görevlilerine ilave olarak peşin olarak net her ayın 15’inde 820,00 (Sekizyüzyirmi) TL verilir.
Ramazan bayramında memura 700,00-TL ikramiye verilir.
Kurban bayramında memura 1.000,00-TL bayram ikramiyesi verilir.”
denilmektedir.
Bu düzenlemeye istinaden, Haziran ve Ağustos aylarında personele yapılan bayram ikramiyeleri sebebiyle, mevzuatın öngördüğü ödenebilecek sosyal denge tazminatı tavan tutarı aşılmış ve hesabı ekli tabloda gösterilen kamu zararına neden olunmuştur.
Kamu zararı hesabı, aylık brüt sosyal denge tazminatı üst sınırı esas alınarak hesaplanmıştır.
Sorumlular savunmalarında, konuyla ilgili olarak, kamu zararı hesabının brüt olarak değil net olarak hesaplanması gerektiğini ve net olarak hesaplandığında da yıllık tavan tutarın aşılmadığını iddia etmişlerdir.
Ancak Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşmenin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” hükümlerini düzenleyen dördüncü bölümünün “Sosyal denge tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinde, “ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100'ü” ve aylık olarak belirlenmiş, bu tutarın net olduğuna dair bir düzenlemeye de yer verilmemiştir. Bu nedenle, sosyal denge tazminatı ödemelerinde, tavan sınır aylık ve brüt belirlenmiş olup yapılan ödemelerde aylık tavan sınır hiçbir gerekçeyle aşılamayacağından, kamu zararının hesaplama yöntemine ilişkin savunmalar yerinde görülmemiştir.
Sorumluluk; (Vali ve İl Özel İdaresi Genel Sekreterinin sorumluluğu)
Kamu zararı; rapor maddesinde açıklandığı üzere, mevzuatta öngörülen sınırlara aykırı sözleşme imzalanmak suretiyle doğmuştur.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun, Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması başlıklı 32. Maddesine göre, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile Vali arasında toplu sözleşme yapılabilecektir. Söz konusu İdarede, İl genel meclisince bu konuda Valiye yetki verilmiş, Vali ise sözleşmenin imzalanması yetkisini, İl Özel İdaresi Genel Sekreterine devretmiş, sözleşme Genel Sekreter tarafından imzalanmıştır.
5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun Yetki devri başlıklı 32. Maddesine göre Vali, görev ve yetkilerinden bir kısmını uygun gördüğü takdirde, vali yardımcılarına, yöneticilik sıfatı bulunan il özel idaresi görevlileri ile ilçelerde kaymakamlara devredebilir.
Yetki devri; aynı kurum içinde üst kademe yöneticisinin, kendi iradesiyle bazı yetkilerini, bazı koşullarda alt kademedeki yöneticilere devretmesidir. İdare hukukunda yetki devri; yetki ve imza devri olmak üzere iki şekilde karşımıza çıkmaktadır.
Yetki devrinde devir işlemi, bir makamdan diğer bir makama yapılır. Yetkiyi devreden makamın, yetkisini devrettiği konuda artık yetkisi kalmamaktadır. Yetki devri ile imza devri arasındaki fark sonuçları bakımından önemlidir. Yetki devrinde sorumluluk yetkiyi devralandadır.
İmza yetkisi devrinde karar alma yetkisi, ismen belirlenmiş bir kamu görevlisinden, yine ismen belirlenmiş bir kamu görevlisine yapılır. İmza yetkisini devreden ve devralan görevlerinden ayrılınca imza yetkisi devri sona erer. İmza yetkisinin devrinde devralan bu yetkiyi, imza yetkisini devreden makam adına kullanır. İşlemin gerçek sahibi, imza yetkisini devredendir. Bu sebeple karar alma yetkisi, imza yetkisini devreden makamda kalmaktadır. İmza yetkisi devri suretiyle yapılan işlemlerde, yetki devreden ve yetki devralan birlikte sorumludur. Bu duruma göre, Vali ve Genel sekreter, bu sözleşmeden kaynaklanan kamu zararından birlikte sorumludurlar.
Ayrıca; … tarih ve … sayılı Yetki Devri Belgesinde, Vali tarafından İl Özel İdaresi Genel Sekreterine, yetkili sendika ile sözleşme imzalaması konusunda verilen imza yetkisi devri yazısında, kamu görevlilerine her ay itibariyle yapılacak ödemeler net tutar olarak belirlendikten sonra, Ramazan ve Kurban Bayramlarında da ilave ödeme yapılmasını içerecek şekilde sözleşme yapılması talimatlandırılmış, söz konusu imza devir yazısıyla aynı zamanda sözleşmenin kapsamı belirlenmiş ve bu ilave ödemelerden dolayı da mevzuatta öngörülen sınırlar aşılmıştır. Bu duruma göre de Vali, oluşan zarardan sorumludur.
Ödeme emri belgesinde, harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi olarak imzası bulunan kamu görevlilerinin sorumluluğu;
Raporda; oluşan kamu zararından söz konusu kamu görevlilerinin, İl Özel İdaresi Genel Sekreteri ve Vali ile birlikte sorumlu tutuldukları görülmüştür.
Kamu zararı; rapor maddesinde açıklandığı üzere, mevzuata aykırı/mevzuatta öngörülen sınırlar aşılmak suretiyle sözleşme imzalanmasından doğmuştur. 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması başlıklı 32. Maddesine göre, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile Vali arasında toplu sözleşme yapılabilecektir.
Söz konusu İdarede de, İl genel meclisince bu konuda Vali’ye yetki verilmiş, Vali, sözleşme imzalama yetkisini, İl Özel İdaresi Genel Sekreterine devretmiş, sözleşme, İl Genel Sekreteri tarafından imzalanmıştır. Sözleşmenin imzalanması ile idari işlem tamamlanmış ve tarafların hak ve borçları belirlenmiştir.
Ödeme emri belgesini harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi olarak imzalayan görevlilerin, sözleşmenin imzalanması aşaması/kamu zararının doğması ile ilgili herhangi bir işlemleri yoktur. Anılan kamu görevlileri, içerik olarak Kanunun öngördüğü sınırları aşmakla birlikte, tekemmül etmiş sözleşmeden kaynaklanan idare borcunu yerine getirmiş, bu sözleşmeden kaynaklanan haklarını sözleşmede öngörülen zamanda ve miktarda kamu görevlilerine ödemişlerdir. Bu görevlilerin idare adına Üst Yönetici (Vali) tarafından imzalanan sözleşmenin gereklerini yerine getirmemek gibi bir seçenekleri bulunmamaktadır. Adı geçen görevlilerin takdir yetkisinden sözetmek mümkün olmayıp bu kişilerin ancak bağlı yetkiye sahip oldukları anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, idare adına imzalanan, Kanunda öngörülen sınırları aşan sözleşmeden kaynaklanan ve idarenin yükümlüklerini yerine getirmek için düzenlenen ödeme emri belgelerini, harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi olarak imzalayan kamu görevlilerinin, bu sözleşmeden kaynaklanan kamu zararından sorumlulukları bulunmamaktadır.
Sonuç olarak; … İl Özel İdaresinin memur personeline sosyal denge tazminatı ödemelerinde Ramazan Bayramı ikramiyesinin ödendiği Haziran ayı ile Kurban Bayramı ikramiyesinin ödendiği Ağustos ayında mevzuat hükümlerine aykırı olarak sosyal denge tazminatının aylık tavan tutarlarının aşılması sonucu sebebiyet verilen …-TL tutarındaki kamu zararının, mevzuata aykırı işlem/sözleşme imzalamak suretiyle kamu zararına sebep olmaları nedeniyle, bu sözleşmeyi imzalayan Diğer Sorumlu (İl Özel İdaresi Genel Sekreteri) … ve imza yetkisini devreden ve bu devir yazısında, mevzuatta öngörülen sınırı aşacak şekilde sözleşmenin kapsamını da belirleyen Üst Yönetici (Vali) …’a, müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleriyle birlikte ödettirilmesine,
İşbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla,
Azınlık Görüşü:
Üye … ve …’ın karşı oy gerekçesi:
… İl Özel İdaresi ile … Sendikası arasında imzalanan sözleşmede sosyal denge tazminatına ilişkin tutarlar aylık tavan sınır aşılacak şekilde belirlenmiş olup Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlilerinin ödeme emirleri hazırlanırken ve ödemeler yapılırken bariz bir usulsüzlük-hukuksuzluğun var olduğunu görüp itiraz etmeleri veya imzadan imtina etmesi gerekmektedir. Ödemelerin mevzuata aykırı olup olmadığını incelemeyen veya itiraz etmeyen Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlilerinin de doğan kamu zararından sorumlu tutulması gerekmektedir.