2- Piyasa rayici üzerinde fiyatla mal alımı
… sayılı ilama ek … sayılı ilamın … maddesinde, doğrudan temin yöntemiyle yapılan fotokopi alımlarından bazılarında piyasa fiyat araştırma tutanaklarının usulsüz olarak düzenlenmesi sonucu oluşan … TL kamu zararın Harcama Yetkilisi …, Gerçekleştirme Görevlisi–Piyasa Fiyat Araştırma Komisyonu Üyesi … ve Piyasa Fiyat Araştırma Komisyonu Üyesi …’dan tazminine karar verilmişti.
Gerçekleştirme Görevlisi …’in … tarihli dilekçesi üzerine Temyiz Kurulunca verilen … tarih ve … tutanak numaralı kararında özetle,
… Ticaret ve Sanayi Odasına ürünün teknik özellikleri belirtilmeden sadece marka ve model üzerinden rayiçlerinin sorulduğu, adı geçen oda tarafından ürünlere ilişkin teknik özellikler ve ilave ekipmanlar olmadan rayiç bildirildiği, ürüne ilave ekipmanlar dahil edilmeden sadece marka ve model üzerinden bildirilen rayiçlere göre kamu zararının hesaplandığı anlaşılmış olup kamu zararına esas alınmak üzere ürüne ilişkin gerçek fiyatın tespit edilmesi için … sayılı ilama ek … sayılı ilamın … maddesi ile verilen tazmin hükmünün bozularak dosyanın Dairemize gönderilmesine karar verilmiştir.
Temyiz Kurulunun söz konusu kararı üzerine yazılan ek raporun Dairemizde görüşülmesi sonucunda düzenlenen … tarihli ve … sayılı ek ilamın … üncü maddesinde, … marka fotokopi makinesine ilaveten elle besleme tepsisi, ekstra 2 adet kağıt kaset ünitesi ve taşıyıcı standının; … marka fotokopi makinesine ise ilaveten elle besleme tepsisi, 500 sayfa kapasiteli ekstra 2 adet universal kağıt çekmecesi, 100 sayfa kapasiteli by-pass ünitesi, çift taraflı basım ünitesi, 100 sayfa kapasiteli RADF (Çift taraflı tarama yapabilen çevirmeli otomatik doküman besleyici) ve 175 sayfa kapasiteli DADF (Tek geçişte çift taraflı tarama yapabilen otomatik doküman besleyici) ünitelerinin önceki fiyat ilgi tutularak Ticaret Odası rayiç fiyatına dahil olup olmadığının sorulması ve düzenlenecek ek raporun Dairemize tevdii için söz konusu hesabı inceleyen denetçiye yazılmasına karar verilmesi üzerine Uzman Denetçi … tarafından … Ticaret ve Sanayi Odasından söz konusu fotokopi makinaları ile ekipmanlarının rayiç fiyatlarının istendiği anlaşılmış olup, düzenlenen ek raporun incelenmesi neticesinde;
Doğrudan temin yöntemiyle yapılan fotokopi makinesi alımlarından bazılarında piyasa fiyat araştırma tutanaklarının usulsüz olarak düzenlenmesi ve rayiç fiyatlarının yüksek belirlenmesi sonucu kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşılmıştır.
4734 Sayılı Kamu İhale Kanununun doğrudan temine ilişkin 22 nci maddesine göre yapılacak alımlarda, İdareler ihale komisyonu kurma ve 10 uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlarını temin edilebileceklerdir. Yapılan piyasa fiyat araştırması sonucunda “Piyasa Fiyat Araştırması Tutanağı” düzenlenmesi gerekmektedir. Piyasa fiyat araştırması tutanağı, doğrudan temin usulüyle ihale komisyonu kurulmadan yapılacak alımlarda; alımı yapmakla görevlendirilen kişi veya kişilerce yapılan piyasa fiyat araştırması sonucunda alınan teklifleri, uygun görülen fiyat ile yükleniciyi gösteren ve söz konusu kişi veya kişilerce imzalanan, Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliğinin ekindeki 2 örnek numaralı tutanaktır. Piyasa Fiyat Araştırması Tutanağının kişi veya firmalardan alınan fiyat tekliflerine ilişkin sütunlarında alınacak malın miktarı, birim fiyatı ve toplam fiyatı da gösterilir.
… tarih ve … numaralı ödeme emirleri ve eki belgelerin incelenmesinde, … tarihinde alımı yapılan …marka … model fotokopi makinalarına ilişkin firmalardan alınan piyasa fiyat tekliflerinin … tarihli olduğu halde Piyasa Fiyat Araştırma Tutanağının bu tarihten daha önce … tarihinde düzenlendiği;
… tarih ve … numaralı ödeme emri ve eki belgelerin incelenmesinde ise, … tarihinde alımı yapılan … model fotokopi makinalarına ilişkin firmalardan alınan piyasa fiyat tekliflerinin … tarihli olduğu halde Piyasa Fiyat Araştırma Tutanağının bu tarihten daha önce … tarihinde düzenlendiği;
Görülmüştür. Nitekim … sayılı ek ilamda da Gerçekleştirme Görevlisi ve Piyasa Fiyat Araştırma Komisyonu Üyesi … ile Piyasa Fiyat Araştırma Komisyonu Üyesi …’nun yazılı ve sözlü savunmalarında söz konusu durumun teyit edildiği görülmektedir.
Tarih uyumsuzluklarından usulsüz hazırlandığı anlaşılan Piyasa Fiyat Araştırma Tutanağındaki fiyatların gerçeği yansıtıp yansıtmadığının tespiti için Denetçisi tarafından … Sanayi ve Ticaret Odasına ilgili cihazlarının rayiç fiyatları sorulmuştur.
… Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununun 12/c maddesine göre “… başlıca maddelerin piyasa fiyatlarını takip ve kaydetmek …” le görevli olan kuruluşun ilgili odalar olması ve aynı Kanunun 26 ncı maddesi b ve c bentleri gereğince “rayiç fiyatların onayı” ile “ticari ve sınayi eşya numunelerinin vasıflarının onayı” ile görevlendirildikleri anlaşılmaktadır. Bu Kanun gereğince çıkarılmış olan yönetmelikte de konuyla ilgili düzenlemeler yapılmıştır.
12.09.2005 tarih ve 25934 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Oda Muamelat Yönetmeliğinin “Rayiç fiyat tespiti” başlıklı 35 inci maddesinde;
“Odalar ve bunların şubeleri, çalışma alanları içerisinde üretilen veya satılan mal ve hizmetlerin fiyat tespitini yapmaya yetkilidir. Ancak, imalata ilişkin fiyat tespitlerinde yetki münhasıran imalatın yapıldığı yerdeki sanayi odasına veya ticaret ve sanayi odasına aittir.
Rayiç fiyat tespiti, yazılı talep üzerine yapılır. Talepte bulunanlar, mal veya hizmetin fiyatını etkileyecek hususları açıkça yazılarında belirtir.
Tespit edilen rayiç fiyatlar, benzer taleplerde yararlanılmak üzere sınıflandırılarak dosyalanır. Bu dosyadaki bilgiler elektronik ortama aktarılarak da kullanılabilir.” denilmektedir.
Buna göre çalışma alanları içerisinde üretilen veya satılan mal ve hizmetlerin fiyat tespitini yapmaya Odalar ve bunların şubeleri yetkili olup yazılı talep üzerine Odalar tarafından rayiç fiyat tespiti yapılmaktadır.
… sayılı ilama ek … sayılı ilamın … maddesindeki tazmin gerekçesine dayanak teşkil eden … Ticaret ve Sanayi Odasının … tarih ve … sayılı yazı ile verilen ilk cevapta;
- 1 adet … markalı fotokopi cihazının rayiç bedeli (KDV Hariç) …-….-TL aralığında olduğu;
- 1 adet … markalı fotokopi makinası rayiç bedeli (KDV Hariç)…-….-TL aralığında olduğu;
belirtilmiş;
… Sanayi ve Ticaret Odası ile yapılan yazışmada ilama konu olan fotokopi makinalarının fiyatlarına ilave ekipmanlar dahil edilmeden sadece marka model sorularak rayiç fiyat alındığı gerekçesi ile Temyiz Kurulu tarafından … sayılı ek ilamın … maddesi ile verilen tazmin hükmünün bozulması üzerine Dairemiz tarafından, önceki bildirilen fiyat ilgi tutularak … Sanayi ve Ticaret Odası’na yeniden sorulması Denetçisinden istenmiş ve ilgili oda tarafından fotokopi makinalarının fiyatlarına ilave ekipmanlar dahil edilerek ekipmanlar dahil rayiç fiyatlar tekrar belirlenmiştir.
… Ticaret ve Sanayi Odasının … tarih ve … sayılı yazısında ekipmanlar dahil malzeme bazında rayiç fiyatların
- 1 adet … markalı fotokopi makinasının ekipmanlar dahil 2014 yılı rayiç bedelinin yaklaşık (KDV Hariç) ....- TL ile ...- TL aralığında,
- 1 adet … markalı fotokopi makinasının ekipmanlar dahil 2014 yılı rayiç bedelinin yaklaşık (KDV Hariç) ...-TL ile ...- TL aralığında,
olabileceği bildirilmiştir.
Kurumun 2014 yılında doğrudan temin yöntemi ile satın aldığı fotokopi cihazlarının …Ticaret ve Sanayi Odası tarafından bildirilen her iki fiyatı da İdarenin satın alma fiyatından oldukça düşük olup Oda tarafından gönderilen ikinci rayiç fiyat baz alındığında yeni kamu zararı Denetçisi tarafından … TL olarak hesaplanmış olsa da, … sayılı ilama ek … sayılı ilamın … maddesinde tazminine hükmedilen kamu zararı tutarı … TL olduğundan … Ticaret ve Sanayi Odası tarafından bildirilen iki rayiç fiyat arasında sorumlulardan sorgu ile sorulan ve … sayılı ek ilamda tazmin kararı verilen tutarın esas alınması gerekir.
Buna göre; doğrudan temin yöntemiyle alınan fotokopi cihazı alımlarında usulsüzlük yapılması ve ilave ekipmanlar dahil piyasa rayiçlerinin üzerinde bedellerle satın alınması sonucu sebebiyet verilen … TL kamu zararının Harcama Yetkilisi …, Gerçekleştirme Görevlisi - Piyasa Fiyat Araştırma Komisyonu Üyesi … ve Piyasa Fiyat Araştırma Komisyonu Üyesi …’ dan müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizi ile birlikte tazminine,
İşbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55 inci maddesi uyarınca Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğu ile;
Azınlık Görüşü:
Üye …’ın karşı görüşü:
“Ek Raporda; Fotokopi makinası alımlarının piyasa fiyatı üzerinde fiyatlar ile yapıldığı gerekçesiyle, bu cihazlar için ödenen tutarlarla, … Ticaret ve Sanayi Odasının bu cihazlar için bildirdiği rayiç fiyatlar arasındaki fark tutara KDV ilave edilerek bulunan tutar, kamu zararı olarak değerlendirilerek, sorumlulardan tazminine karar verilmesi talep edilmiştir.
Üniversitenin 2014 yılı hesabının denetimi aşamasında, kurum tarafından alınan fotokopi makinalarının rayiç fiyatları, … Ticaret ve Sanayi Odasından istenmiş, bu Oda tarafından alınan makinaların 2014 yılı fiyatları;
“1 adet …markalı fotokopi cihazının rayiç bedelinin (KDV Hariç) …-… TL aralığında,
1 adet … markalı fotokopi makinası rayiç bedelinin (KDV Hariç) …-… TL aralığında olduğu”, … tarih ve … sayılı yazı ile ilgili Denetçisine bildirilmiştir.
Kurumun 2014 yılı Yargı Raporunda, verilen bu bilgilere göre yapılan hesaplamaya göre, yani kurum tarafından bu cihazlara yapılan ödemelerle, Oda tarafından bildirilen fiyatlar mukayese edilerek bulunan tutarlara KDV ilave edilmek suretiyle bulunan … TL’nin sorumlulardan tazminine karar verilmesi talep edilmiş, … sayılı Ek İlam ile de bu tutarla ilgili olarak tazmin kararı verilmiştir.
Söz konusu Ek İlam sorumlularca temyiz edilmiş, Temyiz Kurulunun … Tarih ve … Tutanak Sayılı Kararında; Kurumun denetimi sırasında … Ticaret ve Sanayi Odasına ürünün teknik özellikleri belirtilmeden, sadece marka ve model üzerinden rayiçlerinin sorulduğu, adı geçen oda tarafından … tarih ve … sayılı yazı ile ürünlere ilişkin teknik özellikler ve ilave ekipmanlar belirtilmeden iki fiyat aralığında rayiç bildirildiği, ürüne ilave ekipmanlar dâhil edilmeden sadece marka ve model üzerinden bildirilen rayiçlere göre kamu zararının hesaplandığı anlaşılmış olup yukarıda belirtilen hususlar da dikkate alınmak suretiyle; kamu zararına esas alınmak üzere ürüne ilişkin gerçek fiyatın tespit edilmesi için … sayılı Ek İlamın … maddesi ile … TL’ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün bozularak dosyanın ilgili Daireye Gönderilmesine, karar verilmiştir.
Bu defa Denetçisince ilave ekipmanlar da belirtilmek suretiyle aynı cihazların 2014 yılı rayiçlerinin aynı Oda tarafından fiyatlarının bildirilmesi istenmiş, … Ticaret ve Sanayi Odasının bila tarih ve Rayiç Fiyat konulu yazısında;
Konunun, Odanın 13. Grup (Kâğıt ve Matbaacılık) Meslek Komitesinin … tarih ve … nolu toplantısında değerlendirildiği, … nolu Kararında;
“1 adet … markalı fotokopi cihazının yazıda belirtilen özelliklerine göre (KDV Hariç) 2014 yılı Rayiç Bedelinin … TL ile -… TL aralığında,
1 adet … markalı fotokopi makinasının yazıda belirtilen özelliklerine göre rayiç bedelinin (KDV Hariç) …-… TL aralığında olduğu”, bildirilmiştir.
Konuyla ilgili olarak; temyiz incelemesi aşamasında sorumlular tarafından savunma eki olarak sunulan belgede, … Üniversitesi Rektörlüğü İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığına hitaben … Bölge Ofisinden alınan, 2014 yılı liste satış fiyatlarında (EK-5) idarece alınan, … marka fotokopi makinesi liste satış fiyatının … Euro + KDV olduğu, fatura tarihi olan … tarihinde Merkez Bankası Euro kurunun … TL (EK-6) olduğu, bu duruma göre ürünün KDV dâhil fiyatının ise … TL/ye denk geldiği görülmüştür.
Ayrıca yine temyiz aşamasında sorumlularca; … markasının …' da sadece 2 yetkili servisi bulunduğu, bunlardan biri olan … firmasının satış müdürü ile yaptıkları görüşmede, … marka fotokopi makinesinin 2014 yılı satış fiyatının … Euro + KDV olduğu, fatura tarihi olan … ve … tarihinde Merkez Bankası Euro kurunun … TL ve … TL (EK-9) ürünün KDV dahil fiyatının … TL'ye denk geldiği iddia edilmiştir.
Yukarıdaki bilgi ve belgelere göre; Oda tarafından bildirilen fiyatların farklılık arz ettiği ve sorumluların sundukları belge ve bilgilerdeki fiyatlarla Oda fiyatları arasında ciddi farkların (ilam konusu fotokopi makinesinin bölge bayisindeki fiyatının dahi, … Ticaret ve Sanayi Odası tarafından belirtilen rakamdan yüksek) bulunduğu görülmüştür. Dolayısıyla bu aşamada, Oda tarafından bildirilen fiyatlar baz alınarak kamu zararı hesaplanmasına imkan bulunmamaktadır.
Ayrıca söz konusu cihaz alımları doğrudan temin usulüyle yapılırken, piyasa fiyat araştırması kapsamında ilgili 3 firmadan teklif alındığı, bu tekliflerden fiyatı en düşük olanın tercih edildiği görülmüştür. Bu duruma göre şayet teklif alınan firmalar, anlaşmak suretiyle piyasa fiyatından yüksek fiyat bildirdilerse, Ek Raporda sorumluluklarına karar verilmesi istenen harcama yetkilisi, piyasa fiyat araştırması yapan ve bu fiyatları uygun bulup alımı yapan kamu görevlilerine sorumluluk atfedilmesi de doğru olamayacaktır.
Buraya kadar yapılan açıklamalardan anlaşılacağı üzere; mevcut bilgi ve belgelere göre kamu zararının hesaplanmasına esas olacak rayiç fiyatlar tam olarak belirlenememiştir. Mevcut imkânlarla/bir soruşturma yapılmadan (ilgili kamu görevlileri ve teklif alınan firmalar) belirlenmesinin de mümkün olmadığı anlaşıldığından, konunun Yüksek Öğretim Kurumu’na yazılmasına, karar verilmesi gerekir.”