Koruyucu giyim malzemesi verilmesi
Kamu İşveren Heyeti ile Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti arasında imzalanan 2020 ve 2021 Yıllarını Kapsayan 5. Dönem Toplu Sözleşme hükümleri gereği fabrika, atölye, laboratuvar, maden ocakları, sanayi tesisleri ve akaryakıt istasyonları ile petrol boru hatları veya açık arazi şartlarında görev yapan personele hizmetin gereği olarak görev esnasında kullanılması için verilmesi gereken koruyucu giyim malzemelerinin, bu ayrım gözetilmeksizin … çalışan tüm personele fatura ibrazı karşılığında verildiği görülmüştür.
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2020 ve 2021 Yıllarını Kapsayan 5. Dönem Toplu Sözleşme'nin “Enerji, Sanayi ve Madencilik Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar” başlıklı 10'uncu bölümü 1'inci maddesinde;
“Bu hizmet kapsamında bulunan kurum ve kuruluşların fabrika, atölye, laboratuvar, maden ocakları, sanayi tesisleri ve akaryakıt istasyonları ile petrol boru hatları veya açık arazi şartlarında görev yapan personeline, hizmetin gereği olarak görev esnasında giyilmesi gereken koruyucu giyim malzemesi ayni olarak verilir. Giyim malzemelerinin standartları ile hangi personele ne kadar süreyle verileceği ve nasıl muhafaza edileceği hususları ile bu malzemelerin kullanımına ilişkin usul ve esaslar kurumlar ve yetkili sendika tarafından birlikte belirlenir.”
Hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen Toplu Sözleşme hükmünde iki husus net olarak ortaya konulmuştur. Birincisi, koruyucu giyim malzemesinin fabrika, atölye, laboratuvar, maden ocakları, sanayi tesisleri ve akaryakıt istasyonları ile petrol boru hatları veya açık arazi şartlarında görev yapan personeline verileceği; ikincisi, malzemenin ayni olarak verileceği hususudur. Bunun dışında, giyim malzemelerinin standartları, hangi personele ne kadar süreyle verileceği, nasıl muhafaza edileceği hususları ile bu malzemelerin kullanımına ilişkin usul ve esaslar kurum ve yetkili sendikanın ortak takdirine bırakılmıştır.
Söz konusu hüküm gereği ... personeli ve yetkili sendika olan ... üst yöneticilerinden müteşekkil komisyon marifetiyle 2021 yılında Koruyucu Giyim Malzemesine yönelik usul ve esaslar tespit edilmiştir. ... ile ... Arasında Mutabakata Varılan Koruyucu Giyim Malzemesinin 2021 Yılında Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Komisyon Tutanağının “Koruyucu giyim malzemesi” başlıklı 1’inci maddesinde;
“1. Çalışanlarımızdan 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında çalışan memur, sözleşmeli bilişim personeli ve 4/B Statüsünde çalışan personel dâhil, sanat sınıfı personeli hariç koruyucu giyim malzemesinden Ocak ayının ilk iş günü itibariyle görevi başında bulunanların faydalandırılmasına,
2. Toplu sözleşme hükümlerinde belirtilen esaslara göre, ekte yer alan “... Koruyucu Giyim Malzemesi Tablosunda” belirtilen malzemelerin verilmesine,
…
6. Koruyucu giyim malzemesi ürünlerine ait faturaların en geç ... mesai saati bitimine kadar idareye teslim edilmesi, edilmemesi durumunda personele herhangi bir ödemenin yapılmamasına,
7. Makam onay tarihi ile ... tarihleri arasında alışverişlerin tamamlanarak faturaların ... teslim edilmesine,
...
11. “Açık arazi, şantiye, atölye, danışma-denetim ve matbaa, arşiv, kütüphane, teknik hizmetler, genel idari hizmetler ve yardımcı hizmetler” başlığı altında çalışan personel için koruyucu giyim malzemesi KDV dahil toplam ... ₺ olarak belirlenmiş olup bu fiyatın üzerinde herhangi bir ödemenin harcama yetkililerince yapılmamasına,
12. “Laboratuvar teknik ve sağlık hizmetleri” başlığı altında çalışan personel için koruyucu giyim malzemesi KDV dahil toplam ... ₺ olarak belirlenmiş olup bu fiyatın üzerinde herhangi bir ödemenin harcama yetkililerince yapılmamasına”
karar verilmiştir.
Dolayısıyla yukarıda yer verilen Usul ve Esaslar Hakkındaki Komisyon Tutanağı hükümleri ile Toplu Sözleşme hükmüne aykırı olarak,
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında çalışan memur, sözleşmeli bilişim personeli ve 4/B Statüsünde çalışan personel dâhil, sanat sınıfı personeli hariç koruyucu giyim malzemesinden faydalandırılması,
- Ayrıca malzemenin fatura karşılığı olarak nakit ödeme şeklinde yardım yapılması,
Nedeniyle kamu zararına sebebiyet verildiği görülmektedir.
Duruşmada sorulan soru üzerine sorumlularca yardımın ayni olarak yapıldığı belirtilmişse de; ayni yardım, verilecek malzemelerin kurum tarafından temin edilip kişiye teslim edilmesi usulüne dayanmaktadır. Nitekim, yardımın ayni yapıldığı ifadesine karşılık yöneltilen soru üzerine sorumlularca, malzemelerin kurum tarafından temin edilmediği; temine dair herhangi bir ihale yapılmadığı; daha öncesinde ihale yapılmaya çalışıldıysa da gerçekleştirilemediği için fatura karşılığı ödeme usulünün benimsendiği; bölgeler itibari ile ihaleye çıkmanın denendiği ancak bu sefer de farklı fiyatların ortaya çıkması nedeniyle bu uygulamadan da vazgeçildiği ifade edildiğinden yardımın ayni olarak yapılmadığı açık bir şekilde ortaya konulmuş olmaktadır.
Ancak rapor konusu husus, yardımın ayni ya da nakdi olarak verilmesinin yanısıra bu yardımın Toplu Sözleşme ile belirlenen personel haricinde hemen hemen tüm kurum personeline de yapılmış olmasıdır. Nitekim Toplu Sözleşmede belirlenen nitelikleri taşıyan personele koruyucu giyim malzemesi verilmesine ilişkin olarak kamu zararı hesaplanmamıştır. Kamu zararının tamamı bu kapsam dışında kalan personele yapılan nakdi yardım ile ilgilidir. Kaldı ki, Toplu Sözleşmenin ilgili maddesinin konusu, koruyucu giyim malzemesi verilmesi ile ilgili olup, giyim yardımı değildir. Ancak yapılan incelemede, uygulamanın toplu sözleşme hükümlerinin genişletilerek tüm memurlara giyim yardımı yapılması uygulamasına dönüştüğü ve herhangi bir ihale yapılmaksızın personele yapılacak ödeme tutarlarının sendıka ile kamu idaresi arasında imzalanan tutanakla TL cinsinden miktar alarak belirlendiği anlaşılmıştır. Giyim yardımı ile ilgili mevzuat 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan Memurlara Yapılacak Giyecek Yardımı Yönetmeliğidir. Dolayısıyla gerek Toplu Sözleşme gerekse 657 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuat hükümlerinde yer almayan ödemelerin yapılması 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Kamu zararı” başlıklı 71’inci maddesine göre kamu zararı oluşturmaktadır.
Sorumlular ayrıca savunmalarında özet olarak, tüm personelin açık arazide çalışmaya her an hazır durumda bulunduğunu belirtmiş olsalar da, özel ve arızi koşullarda ortaya çıkabilecek durumlar nedeniyle uygulamanın genelleştirilerek yıllara yaygın hale gelmesi ve tüm personelin yararlandırılması ve önceden belirlenmiş parasal tutarlar üzerinden ödenmesi suretiyle gerek Toplu Sözleşme gerekse diğer ilgili mevzuat hükümlerine ve bu hükümlerin amacına aykırı bulunmuştur.
Harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi ve komisyon üyesi kamu görevlilerinin sorumluluğu;
Raporda harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin giyecek yardımına ilişkin usul ve esaslar ile tutarları belirleyen komisyon üyeleri ile birlikte sorumlu tutuldukları görülmektedir.
5018 sayılı Kanunun 31’inci maddesinin 3’üncü fıkrası kanunun verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisi ve bu yetkiden doğan sorumluluğun, kurul, komite veya komisyona ait olacağı düzenlenmiştir. Ayrıca, 14.06.2007 tarih ve 5189/1 karar No’lu Sayıştay Genel Kurul Kararı'nın "SORUMLULAR" başlıklı 3’üncü Bölümünün "Harcama Yetkilileri" başlıklı 3 üncü maddesinin "Kurul, Komite veya Komisyon Üyelerinin Harcama Yetkisinden Doğan Sorumluluğu" başlıklı (b) fıkrası ve yine aynı Kararın "Gerçekleştirme Görevlileri" başlıklı 4’üncü maddesinin "Kurul, Komisyon veya Benzeri Bir Organca Düzenlenen Gerçekleştirme Belgelerinde Sorumluluk" başlıklı (c) fıkrasında komisyon veya benzeri bir organca düzenlenen gerçekleştirme belgelerindeki sorumluluk durumu açıklığa kavuşturulmuştur.
5. Dönem Toplu Sözleşme hükümleri gereği; fabrika, atölye, laboratuvar, maden ocakları, sanayi tesisleri ve akaryakıt istasyonları ile petrol boru hatları veya açık arazi şartlarında görev yapan personele hizmetin gereği ve ayni olarak verilmesi gereken koruyucu giyim malzemelerinin, bu ayrım gözetilmeksizin tüm personele ve fatura karşılığı verilmesi, ... personeli ve yetkili sendika tarafından imzalanan “Koruyucu Giyim Malzemesinin 2021 Yılında Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Komisyon Tutanağı” ile hüküm altına alınmış olup ortaya çıkan kamu zararı ile komisyon tutanağı arasında doğrudan illiyet bağı bulunmaktadır. Dolayısı ile kamu zararı ... personeli ve yetkili sendika tarafından imzalanan sözleşmeden kaynaklandığından oluşan kamu zararından komisyon üyeleri de sorumludur.
Diğer taraftan … personeli ile yetkili sendika arasında imzalanan komisyon tutanağı ile idari işlem tamamlanmış ve tarafların hak ve borçları belirlenmiştir. Ödeme emri belgesini harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi olarak imzalayan görevlilerin, Usul ve Esasların belirlenmesi aşaması/kamu zararının doğması ile ilgili herhangi bir işlemleri yoktur. Anılan kamu görevlileri, tekemmül etmiş sözleşmeden kaynaklanan idare borcunu yerine getirmiş, bu sözleşmeden kaynaklanan hakları sözleşmede öngörülen zamanda ve miktarda kamu görevlilerine ödemişlerdir. Bu görevlilerin idare adına imzalanan sözleşmenin gereklerini yerine getirmemek gibi bir seçenekleri bulunmamaktadır.
Bu itibarla, idarenin yükümlüklerini yerine getirmek için düzenlenen ödeme emri belgelerini, harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi olarak imzalayan kamu görevlilerinin bu sözleşmeden kaynaklanan kamu zararından sorumlulukları bulunmamaktadır.
Buna göre; … Daire Başkanlığında görev yapmakta olan ve Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2020 ve 2021 Yıllarını Kapsayan 5. Dönem Toplu Sözleşme'nin “Enerji, Sanayi ve Madencilik Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar” başlıklı 10'uncu bölümünün 1'inci maddesi kapsamında bulunmayan personeli adına düzenlenen fatura karşılığında Kurum bütçesinden koruyucu giyim malzemesi bedeli ödenmesi sonucu sebebiyet verilen … TL kamu zararının,
Komisyon Üyeleri Diğer Sorumlular ..., ..., ..., ..., ..., ... ..., ..., ..., ..., ...
Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleriyle birlikte ödettirilmesine,
İşbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55 inci maddesi uyarınca Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliği ile;