Birim Fiyat Tespiti
………… tarih ve ………… sayılı ilamın 1 inci maddesi ile hüküm dışı bırakılan hususta ek rapor düzenlenmiş olduğundan konunun 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 50 nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmü gereğince görüşülmesinin devamına karar verildi.
Anılan ilam maddesinde, ………… Ltd.Şti. yükleniminde bulunan ………… Yapım İşinde iş artışı kapsamında yapılan sifonik sistem yağmur suyu tesisatı ile cephe temizlik sistemi imalatlarının rayiç bedelden daha yüksek bir bedelle yapılıp yapılmadığının 10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunun 71 inci maddesinin ikinci fıkrasının (d) bendi hükmü uyarınca incelenmesi, bu bağlamda da söz konusu imalatların rayiç fiyatlarının, öncelikle ilgili ticaret ve/veya sanayi odasından temin edilerek bu fiyatlara göre kamu zararı oluşup oluşmadığının tespit edilmesi ve sonucunun düzenlenecek ek raporla bildirilmesini teminen konunun 6085 sayılı Kanunun 50 nci maddesi hükmü uyarınca hüküm dışı bırakılmasına karar verilmesi üzerine, söz konusu imalatlar ile ilgili, anılan Firma adına alt yükleniciler ………… Ltd. Şti. ve ………… firması tarafından düzenlenen faturaların rayice uygun olup olmadığı hususu sorumlular tarafından ............ Ticaret Odasından istenmiş ve Oda tarafından sifonik sistem yağmur suyu ile cephe temizlik sistemi ile ilgili faturaların rayice uygunluğuna ilişkin............tarihli ve …………sayılı yazının gönderilmesine istinaden ilama esas ek raporun düzenlendiği tespit edilmiş olup, söz konusu ek rapor ile eki bilgi ve belgeler incelenmiştir.
04.03.2009 tarih ve 27159 sayılı Mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22 nci maddesinde,
“(1) 12 üncü maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden yükleniciye ödenir.
(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:
a) Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet analizleriyle kıyaslanarak bulunacak analizler.
ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.
(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.
(4) Yeni fiyat yüklenici ile birlikte yukarıda belirtilen usullerden biri ile tespit edilerek düzenlenen tutanak idarenin onayına sunulur ve otuz gün zarfında idarece onaylanarak geçerli olur. Yeni fiyat tespitinde yüklenici ile uyuşulamaz ise, taraflarca anlaşmazlık tutanağı düzenlenir ve anlaşmazlık idare tarafından on gün içerisinde Bayındırlık Kuruluna intikal ettirilir. Bayındırlık Kurulu tarafından tespit edilen fiyatın iki tarafça kabulü zorunludur. Yüklenici, fiyat uyuşmazlığı hakkındaki Bayındırlık Kurulu kararını beklemeden idare tarafından tespit edilmiş fiyat üzerinden işe devam etmek zorundadır.
(5) Yeni fiyatın hesabında, ikinci fıkranın (a) bendine göre, teklif analiz ile kıyaslanarak bulunan analizin kullanılması halinde, bu analizin temsil ettiği iş kalemi miktarı ile yeni tespit edilecek iş kalemi miktarının rayiçlere ve genel giderlere tesiri dikkate alınır.
6) İdare istediği taktirde, bir işte, sözleşmeye esas proje içinde kalan ancak öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olduğu hallerde, ayrıca bir yükleniciye yaptırılması mümkün olan bir işi başkasına da yaptırabilir, bundan dolayı yüklenici herhangi bir hak talebinde bulunamaz.” düzenlemesine yer verilmiştir.
12.09.2005 tarih ve 25934 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Oda Muamelat Yönetmeliğinin,
“Rayiç fiyat tespiti” başlıklı 35 inci maddesinde,
“Odalar ve bunların şubeleri, çalışma alanları içerisinde üretilen veya satılan mal ve hizmetlerin fiyat tespitini yapmaya yetkilidir. Ancak, imalata ilişkin fiyat tespitlerinde yetki münhasıran imalatın yapıldığı yerdeki sanayi odasına veya ticaret ve sanayi odasına aittir.
Rayiç fiyat tespiti, yazılı talep üzerine yapılır. Talepte bulunanlar, mal veya hizmetin fiyatını etkileyecek hususları açıkça yazılarında belirtir.
...”
“Rayiç fiyat tespit usulü” başlıklı 36 ncı maddesinde,
“Rayiç fiyatlar, rayiç fiyat tespiti istenilen mal veya hizmetle iştigal eden en az üç işletmeden mümkünse belgelendirilmek suretiyle alınacak fiyatların ortalaması veya birbirine en yakın değeri dikkate alınarak tespit edilir. Bu sayıda işletmenin bulunmaması halinde, kaç işletmeden fiyat alındığı ayrıca belirtilir. Borsaya tabi maddelerin rayiç fiyatı, istenilen tarihte borsada tescil edilen fiyatlar dikkate alınarak belirlenir.
Rayiç fiyat tespitinin istenildiği tarihte fiyat tespiti istenen mal veya hizmetin piyasada bulunmaması veya görülmemesi halinde, bu durum yazılı olarak ilgililere bildirilir.”
“Geçmiş yıllara ait rayiç fiyat” başlıklı 37 nci maddesinde,
“Herhangi bir mal veya hizmetin geçmiş bir tarihe ait rayiç fiyatının talep edilmesi halinde, bu talep bahse konu mal veya hizmetin varsa o tarihe ait fiyat tespitlerinden yoksa bu konuda iştigal eden işletmelerden tahkik edilerek karşılanır. Ancak odaların veya bunların şubelerinin, resmi makamların talepleri dışında geçmiş yıllara ait rayiç fiyatları işletmeler nezdinde tahkik etme zorunluluğu bulunmamaktadır. Geçmiş yıllara ait rayiç fiyat tespitleri, odayı veya bunların şubelerini hukuken bağlamaz.”
“Faturaların rayice uygunluğunun onayı” başlıklı 38 inci maddesinde,
“Faturaların rayice uygunluğunun onayı, faturaya konu mal veya hizmetle iştigal eden en az üç işletmeden belgelendirilmek suretiyle alınacak fiyatların ortalaması veya alınan fiyatlardan birbirine en yakın olanlar dikkate alınarak yapılır. Bu sayıda işletmenin bulunmaması halinde, ilgili meslek komitesinin görüşü veya gerekli durumlarda meclis tarafından onaylanan eksper listeleri arasından yönetim kurulu kararı ile görevlendirilecek eksper heyetinin raporu üzerine işlem yapılır. Ancak, özel imalata ilişkin faturaların, görevlendirilecek eksper heyeti tarafından düzenlenecek rapora göre onaylanması zorunludur. Onay işlemi, fatura asılları üzerine yapılır.
Rayice uygunluğu istenen fatura, özel imalatı gerektiren bir iş için düzenlenmişse yapılan işin numunesinin faturaya eklenmesi, bu mümkün olmadığı takdirde yapılan işin teknik özelliklerini gösterir açıklama, resim ve benzeri belgelerin faturaya eklenmesi zorunludur.
Proforma faturalar ile birim fiyatı belirlemek için düzenlenen faturalar alım satım akdi hukuken gerçekleşmediğinden onaylanmaz. Ancak, birim fiyatı belirlemek için düzenlenen faturalarda işin tamamının belirtilmesi halinde bu faturaların onaylanması mümkündür. Ayrıca, sadece montaj, işçilik veya nakliye bedeli için düzenlenen faturalar ile malzeme fiyatı, işçilik, nakliye ve montaj bedeli dahil olarak düzenlenen faturalar, fiyat tespiti usullerinin uygulanmasına imkan vermediğinden onaylanmaz.
Faturaların tasdiki, satış yapan ve faturayı düzenleyen satıcının bulunduğu yer odası veya şubesi tarafından yapılır. Projeye müstenit özel imalatlara ilişkin fatura tasdikleri ise, bu maddede belirtilen usul ve esaslara göre satışı yapan ve faturayı düzenleyen satıcının bulunduğu yer sanayi odasınca veya ticaret ve sanayi odasınca, bu odalarca yapılamaması ve bu hususun tevsik edilmesi durumunda ise en yakın sanayi odası veya ticaret ve sanayi odasınca yapılır.”
denilmektedir.
Yukarıdaki mevzuata uygun olarak temin edilen ve ............ Ticaret Odası tarafından düzenlenen ............tarihli ve ………… sayılı yazıda, sifonik sistem yağmur suyu tesisatı ile cephe temizlik imalatına konu olan faturaların rayice uygun olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla, 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesinin ikinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen “iş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması” durumunun mevcut olmadığı, başka bir deyişle, bahse konu iş kalemlerine ait ödemeler nedeniyle herhangi bir kamu zararının gerçekleşmediği, anlaşılmıştır.
Bu itibarla, ............tarihli ve ………… sayılı ilamda yer alan hüküm dışı kararının kaldırılmasına,
“………… Yapım İşi”nde iş artışı kapsamında yapılan sifonik sistem yağmur suyu tesisatı ile cephe temizlik sistemi ilişkin toplam ………… TL tutarındaki ödeme için ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Kanunun 55 inci maddesi uyarınca ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere,
oy birliğiyle,
Ayrıca, Denetçi tarafından, cephe temizlik sistemi ilişkin bedelin tamamı 2017 yılında idare tarafından yüklenici …………Ltd. Şti.’ne ödenmesine rağmen bedelin büyük bir kısmının alt yüklenici ………… firması tarafından yüklenici Firmaya 2018 yılında fatura edilmesi nedeniyle söz konusu alt yüklenici Firma tarafından ilgili dönemlerde ödenmesi gereken Katma Değer Vergisi ile Gelir Vergisi ödemelerinin zamanında yapılmadığı ve bu durumun hazine kaybına sebep olduğundan bahisle konunun incelenmesi için Ankara Büyük Ölçekli Mükellefler Grup Başkanlığına yazılması istenilmiş ise de, alt yüklenici ………… firması tarafından 2018 yılında düzenlenen faturanın muhteviyatında yer alan cephe temizlik işinin, 38 nolu hakedişe eklenen pursantaj cetvelinin 10 sıra nolu sütunda yer alan cephe temizlik işi ile ilgili olup olmadığı tam olarak anlaşılamadığından ve denetçi tarafından vergi incelemesiyle ilgili olarak net bir açıklama ortaya konulamadığından Ankara Büyük Ölçekli Mükellefler Grup Başkanlığına yazılmasına gerek olmadığına,
oy çokluğuyla,
karar verildi.
Azınlık Görüşü
Üye ............ ve Üye ............’ın karşı oy gerekçesi,
“Fatura, 12.01.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 229 uncu maddesinde, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesika şeklinde tanımlanmış olup, anılan Kanunun 231 inci maddesinin birinci fıkrasının 5 inci bendinde ise faturanın, malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami 7 (yedi) gün içinde düzenleneceği, bu süre içerisinde düzenlenmeyen faturaların hiç düzenlenememiş sayılacağı belirtilmiştir. ………… Ltd.Şti. yükleniminde bulunan “………… Yapım İşi”nde iş artışı kapsamında yapılan cephe temizlik sistemine ilişkin imalatın 2017 yılında tamamı bitirilerek bedeli yüklenici firmaya ödenmesine rağmen alt yüklenici olarak söz konusu işin yapımında bulunan ………… firması tarafından, iki adet faturanın 2018 yılında kesildiği kanaatine varıldığından Vergi Usul Kanununun ilgili maddeleri çerçevesinde konunun incelenmesi için Ankara Büyük Ölçekli Mükellefler Grup Başkanlığına yazılması gerekir.”