Sosyal Denge Tazminatı
- ………… Belediyesi ile ………… ( ………… Çalışanları Sendikası) arasında imzalanan ve 01.01.2018 tarihinden itibaren geçerli olan toplu iş sözleşmesinin mevzuata aykırı hükümler içerdiği, ………… Belediyesinin memur ve sözleşmeli personeline sosyal denge tazminatı kapsamında özel günler ikramiyesi adı altında ödeme yapılarak sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı olan en yüksek Devlet memuru aylığının üst sınırı aşılmak suretiyle ………… TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak dosyada mevcut bilgi ve belgeler incelenmiştir.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının
“Yasama yetkisi” başlıklı 7 nci maddesinde,
“Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir ve bu yetki devredilemez.
“Genel İlkeler” başlıklı 128 inci maddesinde,
“Memurların ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin, atanmalarının, görev ve yetkilerinin, hakları ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenlenir.”
“Toplu iş sözleşmesi ve sözleşme hakkı” başlıklı 53 üncü maddesinde,
“İşçiler ve işverenler karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu sözleşme hakkına sahiptirler.
Toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağı kanunla düzenlenir.
Memurlar ve diğer kamu görevlileri, toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler.
Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurabilir. Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir.
Toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere yansıtılması, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar kanunla düzenlenir.”
hükümleri yer almaktadır.
27.06.1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 15 inci maddesinde,
“Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir”
denilmektedir.
25.06.2001 tarihli ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun,
“Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32 nci maddesinde,
“27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir. Bu sözleşme bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamaz.
...”
Aynı Kanunun geçici 14 üncü maddesinde,
“15/3/2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu iş sözleşmesi, toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzeri adlar altında imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilir. Anılan sözleşmelerin uygulanmasına devam edildiği dönem için 32 nci madde hükümleri çerçevesinde ayrıca sözleşme yapılamaz. Söz konusu sözleşmeleri 31/12/2015 tarihinden önce sona eren veya mevcut sözleşmeleri bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra karşılıklı olarak feshedilen kapsama dahil idareler, sözleşmelerinin sona eriş veya fesih tarihini izleyen bir ay içinde sözleşmelerin sona erdiği veya feshedildiği tarih ile bu Kanunda öngörülen toplu sözleşme dönemi sonuna kadarki dönemle sınırlı olmak üzere üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri çerçevesinde sözleşme yapabilir. Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde, üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz.”
hükümleri yer almıştır.
25.08.2017 tarih ve 30165 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4 üncü Dönem Toplu Sözleşme”nin,
“Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” başlıklı Dördüncü Bölümünün 1 inci maddesinin birinci fıkrasında,
“Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 inci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100’üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir”
“Sosyal denge tazminatı süre uzatımı” başlıklı 7 nci maddesinde, “4688 sayılı Kanunun geçici 14 üncü maddesinde yer alan “31/12/2015” ibaresi “31/12/2019” şeklinde uygulanır.”
denilmektedir.
14.07.1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Kapsam” başlıklı 146 ncı maddesinde,
“Bu Kanunun birinci maddesinin birinci fıkrası kapsamına giren memurlar aylık, ücret, ödenek, hizmetle ilgili her çeşit ödeme ve bunların şekil ve şartları bakımından bu Kanundaki hükümlere, aynı maddenin ikinci fıkrası kapsamına giren memurlar özel kanunlardaki hükümlere tabidir.
Memurlara kanun, tüzük ve yönetmeliklerin ve amirlerin tayin ettiği görevler karşılığında bu Kanunla sağlanan haklar dışında ücret ödenemez, hiçbir yarar sağlanamaz.”
hükmü yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, 08.08.1951 tarih ve 5834 sayılı Yasayla onaylanması uygun bulunan ve 14.08.1951 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 98 ILO sözleşmesinde, çalışanlara toplu pazarlık ve toplu sözleşme hakkı getirilmiştir. Ancak çalışanlara tanınacak mali haklar sözleşme ile serbestçe belirlenebilmekle birlikte bu sözleşme normlar hiyerarşisine göre Kanun hükümlerinin üzerinde yer almamaktadır. Memurlara da toplu sözleşme yapma hakkı verilmiş olup, memurlar tarafından yapılacak toplu iş sözleşmelerin yine kanunlarla belirlenen usul ve esaslara uygun olması gerekmektedir.
Belediye, memurlar ve sözleşmeli personel için toplu sözleşme yapma yetkisine sahiptir. Ancak bu yetki sosyal denge sözleşmesi ile sınırlı olup, bu sözleşme kapsamında ödenecek tutar Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin Toplu Sözleşmede belirlenen üst limiti aşmayacaktır. Ayrıca, 15.03.2012 tarihinden önce bir sözleşme imzalanmışsa, bu sözleşme süresi bitinceye kadar geçerli olacaktır.
31.12.2019 tarihinden önce sona eren sözleşmelerde 31.12.2019 tarihine kadar yeni bir sözleşme imzalanabilecek, ancak eski sözleşmede unvanlar itibarıyla belirlenen tutarın 4688 sayılı Kanuna göre yapılan sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmesi durumunda bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilecektir.
01.01.2018 ile 31.03.2019 tarihleri arasını kapsayan ………… ile ………… Belediyesi arasında imzalanan sözleşmenin “Sosyal Denge Tazminatı Ödemeleri” başlıklı maddesinde her ay aylık tavan tutarı olan en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100 ü kadar sosyal denge tazminatı ödeneceği belirtilmiş olmakla birlikte ayrıca “özel günler ikramiyesi” başlıklı 25 inci maddesinde her memura Ramazan Bayramında Net ………… TL, Kurban Bayramında ise Net ………… TL ödenmesi öngörülmüştür.
Bu itibarla, belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100 ü olarak belirlenmiş olup, bu tutarı aşan özel günler ikramiyesi adı altında yapılan ödemeler mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.
Mevzuata aykırı ödemeden kaynaklanan toplam ………… TL kamu zararının,
………… TL’sinin Üst Yönetici (…………) …………, Harcama Yetkilisi (…………) …………, Gerçekleştirme Görevlisi (…………) ………… ile diğer sorumlu (…………) …………’a,
………… TL’sinin Üst Yönetici (…………) …………, Harcama Yetkilisi (…………) …………, Gerçekleştirme Görevlisi (…………) ………… ile diğer sorumlu (…………) …………’a,
………… TL’sinin Üst Yönetici (…………) …………, Harcama Yetkilisi (…………) …………, Gerçekleştirme Görevlisi (…………) ………… ile diğer sorumlu (…………) …………’a,
………… TL’sinin Üst Yönetici (…………) …………, Harcama Yetkilisi (…………) …………, Gerçekleştirme Görevlisi (…………) ………… ile diğer sorumlu (…………) …………’a,
………… TL’sinin Üst Yönetici (…………) …………, Harcama Yetkilisi (…………) …………, Gerçekleştirme Görevlisi (…………) ………… ile diğer sorumlu (…………) …………’a,
………… TL’sinin Üst Yönetici (…………) …………, Harcama Yetkilisi (…………) …………, Gerçekleştirme Görevlisi (…………) ………… ile diğer sorumlu (………… …………’a,
………… TL’sinin Üst Yönetici (…………) …………, Harcama Yetkilisi (…………) …………, Gerçekleştirme Görevlisi (…………) ………… ile diğer sorumlu (…………) …………’a,
………… TL’sinin Üst Yönetici (…………) …………, Harcama Yetkilisi (…………) …………, Gerçekleştirme Görevlisi (…………) ………… ile diğer sorumlu (…………) …………’a,
………… TL’sinin Üst Yönetici (…………) …………, Harcama Yetkilisi (…………) …………, Gerçekleştirme Görevlisi (…………) ………… ile diğer sorumlu (…………) …………’a,
………… TL’sinin Üst Yönetici (…………) …………, Harcama Yetkilisi (…………) …………, Gerçekleştirme Görevlisi (…………) ………… ile diğer sorumlu (…………) …………’a,
………… TL’sinin Üst Yönetici (…………) …………, Harcama Yetkilisi (…………) …………, Gerçekleştirme Görevlisi (…………) ………… ile diğer sorumlu (…………) …………’a,
………… TL’sinin Üst Yönetici (…………) …………, Harcama Yetkilisi (…………) …………, Gerçekleştirme Görevlisi (…………) ………… ile diğer sorumlu (…………) …………’a,
…………TL’sinin Üst Yönetici (…………) …………, Harcama Yetkilisi (…………) …………, Gerçekleştirme Görevlisi (…………) ………… ile diğer sorumlu (…………) …………’a,
…………TL’sinin Üst Yönetici (…………) …………, Harcama Yetkilisi (…………) …………, Gerçekleştirme Görevlisi (…………) ………… ile diğer sorumlu (…………) …………’a,
…………TL’sinin Üst Yönetici (…………) …………, Harcama Yetkilisi (…………) …………, Gerçekleştirme Görevlisi (…………) ………… ile diğer sorumlu (…………) …………’a,
…………TL’sinin Üst Yönetici (…………) …………, Harcama Yetkilisi (…………) …………, Gerçekleştirme Görevlisi (…………) ………… ile diğer sorumlu (…………) …………’a,
………… TL’sinin Üst Yönetici (…………) …………, Harcama Yetkilisi (…………) …………, Gerçekleştirme Görevlisi (…………) ………… ile diğer sorumlu (…………) …………’a,
…………TL’sinin Üst Yönetici (…………) …………, Harcama Yetkilisi (…………) …………, Gerçekleştirme Görevlisi (…………) ………… ile diğer sorumlu (…………) …………’a,
müştereken ve mütelsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faiziyle birlikte ödettirilmesine anılan Kanunun 55 inci maddesi uyarınca ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle,
karar verildi.