Mevzuatta yer verilen koşullar oluşmamasına rağmen yeni birim fiyat yapılması suretiyle aynı imalat için daha fazla tutarda hakediş ödemesi yapılması ve sözleşmede yer verilen şartın gerçekleşmesine rağmen ödemelerde iş kalemlerinin revize birim fiyatlarının esas alınmaması
A) ... ihale kayıt numaralı, ...A.Ş. ile ... TL tutarında birim fiyat sözleşme akdedilmiş “...Yapımı” İşinde; Sözleşme eki teklif birim fiyat cetvelinde bulunan KGM/16.122/K-H poz numaralı “Hendeklerin Betonla Kaplanması (Orta refüj ve yarma hendeği) (C 20/25 hazır beton harcı ile)” iş kaleminin, Yüklenicinin hazır beton temininde yaşadığı güçlükler gerekçe gösterilmek suretiyle, yeni birim fiyatı daha yüksek olan KGM/16.122/K-Ö poz numaralı “Hendeklerin Betonla Kaplanması (Betoniyer ile)” iş kalemi ile değiştirildiği; anılan gerekçenin, işin tamamlanmasını fiili olarak imkansız kılacak bir niteliği haiz olmadığı; bu suretle teknik bir zorunluluk olmaksızın aynı imalat için, daha fazla tutarda hakediş ve fiyat farkı ödemesi yapılması neticesinde ... TL kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasıyla ilgili olarak Dosyada mevcut bilgi ve belgeler incelenmiştir.
Dosya münderecatı incelendiğinde;
... tarihinde imzalanan Sözleşmenin “İşin niteliği, türü ve miktarı” başlıklı 3.3 alt maddesinde; KGM/16.122/K-H poz numaralı “Hendeklerin Betonla Kaplanması (Orta refüj ve yarma hendeği) (C 20/25 hazır beton harcı ile)” iş kaleminden 300 TL/m³ birim fiyat ile … m³ imalat yapılacağının düzenlendiği,
“Sözleşmenin ekleri” başlıklı 8 inci maddesinde, Yapım İşleri Genel Şartnamesi ve birim fiyat tariflerinin ihale dokümanını oluşturan belgeler arasında sayıldığı,
Sözleşme eki birim fiyat tariflerinde, İşin projesi uyarınca, hendek kaplama imalatının, C 20/25 hazır beton harcının kullanılması suretiyle yapılacağının belirtildiği,
Görülmüş olup
İşin yürütülmesi esnasında, hendek kaplama imalatının, C 20/25 hazır beton harcı kullanılarak yapılması yerine, KGM/16.122/K-Ö poz numaralı “Hendeklerin Betonla Kaplanması (Betoniyer ile)” iş kalemi vasıtasıyla yapılmasına Karar verildiği, bu Karara ilişkin tanzim edilen … tarihli gerekçe raporunda; “İşin yaklaşık maliyeti hazırlanırken; ihale kapsamındaki yollarda hendek kaplama pozu olarak KGM/16.122/K-H Hendeklerin betonla kaplanması (orta refüj ve yarma hendeği) (C20/25) Hazır Beton Harcı ile) pozu ile hesaplama yapılmıştır. Ancak İlimizde meydana gelen 2021-2022 yıllarındaki sel afetleri sebebiyle, söz konusu yolların bulunduğu İlçelerde bir adet beton santrali mevcuttur ve bu santrallerin üretim kapasiteleri ilimiz ihtiyaçlarını karşılayamamaktadır. Ayrıca inşaat sezonunu kapsayan mevsim koşulları ilimizde son iki yıldır yoğun yağışlı geçmektedir. Bu nedenle yapımı tamamlanan yolların ivedilikle hendeklerinin yapılması gerekliliği ile hazır beton yerine Betoniyer ile hendek yapılmasının, işlerin kısa sürede tamamlanabilmesi açısından uygun olacağı kanaatine varılmıştır. Söz konusu imalata ait KGM/16.122/K-Ö Hendeklerin Betonla Kaplanması (Betoniyer ile) pozunun ihale tarihine ait birim fiyatı (01.01.2020) Birim Fiyatı 419,32.-TL/ m3’dür. Aşağıdaki tabloda; Yeni Fiyat Tespitleri hesaplanmış olup, yüklenici söz konusu imalatları belirlenen fiyatlardan yapmayı kabul ve taahhüt etmektedir.” ifadelerine yer verildiği,
… tarihli Yeni Fiyat Tutanağı ile KGM/16.122/K-Ö poz numaralı iş kaleminin yeni birim fiyatının 377,388 TL/m³ olarak tespit edildiği,
“İş” kapsamında gerçekleştirilen 1.263,876 m³ hendek kaplama imalatına ilişkin hakediş ve fiyat farkı ödemelerinin 377,388 TL/m³ birim fiyat üzerinden yapıldığı
Tespit edilmiştir.
Konuya ilişkin olarak, 04.03.2009 tarihli ve 27159 sayılı mükerrer Resmî Gazete’de yayımlanan Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Projelerin uygulanması” başlıklı 12 nci maddesinin dördüncü fıkrasında; “İdare, sözleşme konusu işlerle ilgili proje v.b. teknik belgelerde, değişiklik yapılmaksızın işin tamamlanmasının fiilen imkansız olduğu hallerde, işin sözleşmede belirtilen niteliğine uygun bir şekilde tamamlanmasını sağlayacak şekilde gerekli değişiklikleri yapmaya yetkilidir.(Ek cümle: 08.08.2019-30856 R.G./22. md., yürürlük: 18.08.2019) Uygulama projelerinde değişiklik yapılması, 22 nci maddede yer alan esaslar göz önünde bulundurularak hesaplanacak bedel karşılığında, yükleniciden de istenebilir. Yüklenici, işlerin devamı sırasında gerekli görülecek bu değişikliklere uygun olarak işe devam etmek zorundadır. Proje değişiklikleri, ilk projeye göre hazırlanmış malzemenin terk edilmesini veya değiştirilmesini veya başka yerde kullanılmasını gerektirirse, bu yüzden doğacak fazla işçilik ve giderleri idare yükleniciye öder. Proje değişiklikleri işin süresini etkileyecek nitelikte ise yüklenicinin bu husustaki süre talebi de idare tarafından dikkate alınır.”,
“Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi” başlıklı 21 inci maddesinde; “Yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan işin;
a) Sözleşmeye esas proje içinde kalması,
b) İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması,
şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10’una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen yapım işleri sözleşmelerinde ise % 20’sine kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir.”
Düzenlemeleri yer almakta olup anılan mevzuat hükümlerine göre, imalatın yapımı için Sözleşmede hüküm altına alınan iş kalemlerinde değişikliğe gidilebilmesi, öngörülemeyen durumların veya proje ve benzeri teknik belgelerde değişiklik yapılmaksızın işin tamamlanmasının fiilen imkânsız olduğu hallerin vukuu bulması halinde mümkün olabilmektedir.
Bu çerçevede, Denetçi Sorgusunda, Yüklenici tarafından iş kalemine teklif verilmesinin, imalatın Sözleşmede belirtildiği şekliyle, hazır beton harcı ile yapılabileceğini ortaya koyduğu; bu aşamada Yüklenicinin hazır beton arzında ortaya çıkabilecek kısıtlara yönelik gerekli tedbirleri alması gerektiği; İlçede yaşanan sel afetinin öncesinde ve sonrasında iş mahallinde bir adet beton santralinin mevcut olduğu; bu nedenlerle sel afetinin olağanüstü bir durum olarak değerlendirilemeyeceği; imalatın yapımında betonun niteliği ve döküm yeri değişmediğinden iş kalemindeki değişikliğin, teknik gerekçeden ziyade temin güçlüğüne dayandığı, bu haliyle de proje ve benzeri teknik belgelerde değişiklik yapılmaksızın işin tamamlanmasının fiilen imkânsız olduğu bir durumdan söz edilemeyeceği belirtilerek aynı nitelikteki hendek kaplama imalatının, Sözleşmesinde belirtilen birim fiyattan daha yüksek bir fiyata yaptırılması suretiyle sebebiyet verilen kamu zararının izahı istenilmiş,
Sorumluların savunmalarında, idareler tarafından öngörülmeyen durumlar nedeniyle projelerde değişiklik yapılabileceği; … İlçesinde … tarihinde sel afeti meydana geldiği; İhale kapsamındaki … köy yolunun, mahaller arasındaki bağlantıyı sağlayan 2 köprünün yıkılması nedeniyle ulaşıma kapandığı, ek olarak bölgedeki tek beton santralinin de su altında kalarak hasar aldığı; … tarihinde İşin durdurulduğu, … tarihinde Yükleniciye iş yeri tesliminin yeniden gerçekleştirildiği, iş durdurma tarihi olan … ile iş bitimi tarihi olan … tarihleri arasında 94 gün boyunca çalışma yapılamadığından Yükleniciye 60 gün süre uzatımı verilerek yeni iş bitimi tarihinin … olarak belirlendiği; Yüklenicinin işi uhdesine aldığı tarih ile imalatın yapıldığı 2022 yılında hazır beton temini konusunda aynı koşullardan bahsedebilmenin mümkün olmadığı; bu suretle, hendek kaplama imalatının, Sözleşmeye dahil edilen KGM/16.122/K-Ö poz numaralı “Hendeklerin Betonla Kaplanması (Betoniyer ile)” iş kalemi ile yapıldığı, yeni birim fiyatın (377,388 TL/m³) tespitinin mevzuata uygun olduğu ifadelerine yer verilmiş, ancak iş kalemi değişikliğinin gerçekleştiği tarih olan sel afetinden yaklaşık 14 ay sonrasında, hazır beton santralinin üretim kapasitesini, Yüklenicinin hazır beton talebinin karşılanamadığını, alternatif güzergahlar ve tesisler vasıtasıyla hazır beton temininin fiili olarak imkansız olduğunu tevsik edici herhangi bir belge sunulmamıştır.
Bu doğrultuda yapılan incelemede, Yüklenicinin, hendek kaplama imalatının yapımı için KGM/16.122/K-H poz numaralı iş kalemine teklif vermesi suretiyle, hazır beton teminini de taahhüt ettiği; bu kapsamda hazır beton temin güçlüğünün, öngörülemeyen bir durum olmadığı; diğer yandan, iş kaleminin değiştirilmesine ilişkin Kararın ekinde yer verilen gerekçelerin işin tamamlanmasını fiili olarak imkansız kılacak bir niteliğinin bulunmadığı, bu suretle de proje değişikliğinin gerçekleştirilebilmesi koşullarının oluşmadığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, mahal değişikliği olmaksızın aynı nitelikte ve miktarda hendek kaplama imalatının yapımı için Sözleşmede hüküm altına alınan KGM/16.122/K-H poz numaralı iş kaleminin, KGM/16.122/K-Ö poz numaralı iş kalemi ile değiştirilmesi mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.
Ek olarak, Sorumluların savunmalarında, yeni birim fiyatın (377,388 TL/m³) mevzuata uygun olarak tespit edildiği ifade edilmişse de Rapora konu ihtilaf, anılan hususa ilişkin değildir. Aynı savunmalarda, Sözleşme kapsamında Yükleniciye verilen süre uzatımına ilişkin süreç ve gerekçelere de yer verilmiştir. Ancak, süre uzatımı verilmesine gerekçe olan mücbir sebepler ile Rapora konu ihtilaf olan iş kalemi değişikliğinin gerekçesi olan proje ve teknik belgelerde değişiklik yapılmaksızın işin tamamlanmasının fiilen imkansız olduğu haller birbirlerinden farklı kavramlardır. Nitekim, mücbir sebepler ile süre uzatımı gerekçesi olabilecek idarenin sebep olduğu haller neticesinde proje ve/veya iş kalemi değişikliğine gidilebileceğine dair mevzuatta herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Hal böyle iken Sorumluların savunmalarının kabulü mümkün değildir.
Bu itibarla, sözleşme kapsamında birim fiyatı 300 TL/m³ olan KGM/16.122/K-H poz numaralı iş kaleminin, öngörülemeyen durumların veya proje ve benzeri teknik belgelerde değişiklik yapılmaksızın işin tamamlanmasının fiilen imkansız olduğu hallerin vukuu bulmamasına rağmen, yeni birim fiyatı 377,388 TL/m³ olan KGM/16.122/K-Ö poz numaralı iş kalemi ile değiştirilmesi suretiyle, aynı imalat için, daha fazla tutarda hakediş ve fiyat farkı ödemesi yapılması neticesinde, 24.12.2003 tarihli ve 25326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71 inci maddesinin birinci fıkrası ve ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca “İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması” şeklinde tanımlanan kamu zararının oluşmasına sebebiyet verilmiştir.
Oluşan kamu zararından sorumlular:
İş kalemi değişikliğine ilişkin düzenlenen 18.11.2022 tarihli gerekçe raporunda Yapı Denetim Görevlisi ... ile Yapı Denetim Amiri ...’ın imzaları bulunmaktadır. Adı geçen ilgililer tarafından, mezkûr gerekçe raporunun ekli olduğu … tarihli yeni fiyat tutanağı imzalanmak suretiyle düzenlenmiş olup söz konusu tutanak (Yol ve Ulaşım Hizmetleri Müdürü) ... tarafından “Olur” verilerek imzalanmıştır.
Bu itibarla oluşan kamu zararından; ..., ... ve …’in, “Diğer Sorumlu” sıfatıyla, sorumluluğu bulunmaktadır. Ancak, Raporda “Gerçekleştirme Görevlisi” sıfatıyla sorumluluk tevcih edilen (Şef) ...’nun, yeni fiyat tutanağı ve eki gerekçe raporunda imzası bulunmaması nedeniyle, oluşan kamu zararından sorumluluğu bulunmamaktadır.
Sonuç:
Yukarıda ayrıntılı olarak yer verilen gerekçeler uyarınca oluşan ve hesabı İlama ekli tabloda gösterilen ... TL kamu zararının, açıklanan illiyet bağı dolayısıyla;
Diğer Sorumlular (Yol Yapım Şefi) ..., (İnşaat Yüksek Mühendisi) ... ve (Yol ve Ulaşım Hizmetleri Müdürü) ...’e müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faiziyle birlikte ödettirilmesine oy çokluğuyla, (Daire Başkanı … ve Üye … bu karara katılmamışlardır.)
6085 sayılı Kanun’un 55 inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere,
Azınlık Görüşü:
Daire Başkanı … ve Üye …’nın karşı oy gerekçesi:
“Raporun (A) fıkrasında; Yol ve Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünce açık ihale usulü ile ihale edilen, ...yüklenimindeki, ... TL sözleşme bedelli “...Yapımı” İşinde;
Sözleşme kapsamındaki KGM/16.122/K-H Hendeklerin Betonla Kaplanması (Orta refüj ve yarma hendeği) (C 20/25 hazır beton harcı ile) iş kaleminden yapılacak imalatın, yüklenicinin hazır beton temininde yaşadığı güçlükler gerekçe gösterilmek suretiyle KGM/16.122/K-Ö Hendeklerin Betonla Kaplanması (Betoniyer ile) iş kalemi ile değiştirilmesi sonucu, aynı imalat için daha fazla tutarda ödeme yapılması nedeniyle ... TL kamu zararı oluştuğu iddia edilmiş ve bu tutarın; Harcama Yetkilisi ...(Yol ve Ulaşım Hizmetleri Müdürü), Gerçekleştirme Görevlisi ... (Şef) ile Diğer Sorumlular ... (İnşaat Yüksek Mühendisi) ve ... (Yol Yapım Şefi)’e, müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine karar verilmesi, talep edilmiştir.
Yüklenici ile İdare arasında ... tarihinde sözleşme imzalanmış ve ... tarihi itibariyle işe başlanılmıştır. Sözleşmenin “İşin adı, yapılma yeri, niteliği, türü ve miktarı” başlıklı 3’üncü maddesinin üçüncü fıkrasıyla, İşin niteliği, türü ve miktarı belirlenmiş ve bu kapsamda, KGM/16.122/K-H poz numaralı iş kaleminden ... m³ imalat yapılacağı hükme bağlanmıştır.
Söz konusu iş devam ederken, mevsim koşulları itibari ile söz konusu işe ait mahalde çalışılamaması nedeniyle İdarece belirtilen tarihe kadar, ... tarihinde kontrol teşkilatınca Genel Sekreterliğin bilgisi dâhilinde iş durdurulmuş, ... tarihi itibari ile yeniden başlatılmıştır.
Daha sonra ... İli … İlçesinde ... tarihinde yaşanan sel afeti sonrası, ihale kapsamındaki yola ulaşım sağlanamadığından, iş ... tarihinde yeniden durdurulmuştur.
... tarihli Raporda;
“(…) işin yaklaşık maliyeti hazırlanırken; ihale kapsamındaki yollarda hendek kaplama pozu olarak KGM/16.122/K-H Hendeklerin betonla kaplanması (orta refüj ve yarma hendeği) (C20/25) Hazır Beton Harcı ile) pozu ile hesaplama yapılmıştır. Ancak İlimizde meydana gelen 2021-2022 yıllarındaki sel afetleri sebebiyle, söz konusu yolların bulunduğu ilçelerde bir adet beton santrali mevcuttur ve bu santrallerin üretim kapasiteleri ilimiz ihtiyaçlarını karşılayamamaktadır. Ayrıca inşaat sezonunu kapsayan mevsim koşulları ilimizde son iki yıldır yoğun yağışlı geçmektedir. Bu nedenle yapımı tamamlanan Bsk yolların ivedilikle hendeklerinin yapılması gerekliliği ile hazır beton yerine Betoniyer ile hendek yapılmasının, işlerin kısa sürede tamamlanabilmesi açısından uygun olacağı kanaatine varılmıştır. Söz konusu imalata ait KGM/16.122/K-Ö Hendeklerin Betonla Kaplanması (Betoniyer İle) pozunun ihale tarihine ait birim fiyatı (01.01.2020) Birim Fiyatı 419,32.-TL/m³’ dür. Aşağıdaki tabloda; Yeni Fiyat Tespitleri hesaplanmış olup, yüklenici söz konusu imalatları belirlenen fiyatlardan yapmayı kabul ve taahhüt etmektedir.”
Gerekçelerine yer verilmek suretiyle yüklenicinin hazır beton temininde yaşadığı güçlük gerekçe gösterilerek sözleşme kapsamında birim fiyatı 300 TL/m³ olan KGM/16.122/K-H poz numaralı iş kaleminin yapımından tamamen vazgeçilmiş, tüm imalat, yeni birim fiyatı 377,388 TL/m³ olan KGM/16.122/K-Ö poz numaralı iş kaleminden yaptırılmıştır.
Sorumlular bu konuyla ilgili olarak yaptıkları ortak savunmalarında, Sözleşmenin 8 inci maddesine göre Yapım İşleri Genel Şartnamesinin bu Sözleşmenin eklerinden olduğunu, söz konusu Genel Şartname’nin “Projelerin Uygulanması” başlıklı 12 nci maddesinin dördüncü fıkrasında; sözleşme konusu işlerle ilgili proje vb. teknik belgelerde, değişiklik yapılmaksızın işin tamamlanmasının fiilen imkansız olduğu hallerde, Sözleşmedeki iş kalemine ait fiyatın ve yapım şeklinin değiştirilmesi hususunda İdarenin yetkili olduğunu, ilk projeye göre hazırlanmış malzemenin terk edilmesi veya değiştirilmesi durumunda bu Şartnamenin 22 nci maddesinde yer alan esaslar göz önünde bulundurularak hesaplanacak bedelin yükleniciye ödeneceğini ileri sürmek suretiyle yapılan işlemin, Sözleşme ve eklerine uygun olduğun iddia edilmiş ve yeni birim fiyatın Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22 nci maddesinin beşinci fıkrasında belirtilen, “Yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunması halinde, bu madde kapsamında hesaplanan yeni birim fiyat; yüklenici tarafından benzerlik gösteren iş kalemi için teklif edilen birim fiyatın, idarece aynı iş kalemi için resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyata oranı (0,90’ı aşmamak üzere) ile yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın çarpılması sonucunda elde edilen tutarı geçemez.” ifadesi dikkate alınarak hesaplandığını ifade edilmişse de
Söz konusu işe ait ilk iş programında; birim fiyatı 300 TL/m³ olan KGM/16.122/K-H poz numaralı iş kaleminden;
Kasım 2020 ... TL, Aralık 2020 ... TL, Ocak 2021 ... TL, Şubat 2021 ... TL, Mart 2021 ...TL, Nisan 2021 ... TL, Mayıs 2021 ...TL, Haziran 2021 ... TL, Temmuz 2021 ... TL ve Ağustos 2021 ... TL, ödenek öngörülmüştür.
…-... tarihleri arasında işin durdurulması nedeniyle yapılan Revize İş Programında ise;
Kasım 2020 ... TL, Aralık 2020 ... TL, Ocak 2021 ... TL, Şubat 2021 ... TL, Mart 2021 …… TL, Nisan 2021 ……TL, Mayıs 2021 ... TL, Haziran 2021 ... TL, Temmuz 2021 ... TL ve Ağustos 2021 ... TL ödenek öngörülmüştür.
Söz konusu işte, işin idarece durdurulduğu …-... tarihleri arası hariç sel afetinin yaşandığı … tarihine kadar, Sözleşmede öngörülen imalatın yapılmasına engel olan herhangi bir sebep bulunmamaktadır. Bu duruma göre sel afetinin yaşandığı tarihe kadar (…) sözleşme kapsamındaki imalatın yapılması gerekmektedir.
Mevcut ödenek durumuna göre sözleşme kapsamında yapılması gereken imalat miktarı: Ödenek Toplamı (Revize iş programına göre) / Sözleşme Birim Fiyatı: .../300= ... m3 olmaktadır. (Not: Ağustos ayı için ... günlük ödenek hesaba dahil edilmiştir.)
KAMU ZARARININ HESABI (TL)
…
Açıklanan gerekçeler uyarınca, yukarıda yer verilen hesaplamadan da görüleceği üzere, oluşan kamu zararı tutarı … TL’dir.
Sonuç olarak, Rapora konu edilen ... TL tutarının;
…’si ile ilgili olarak ilişilecek bir husus bulunmadığına,
…’sinin Sorumlularına müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine,
Karar verilmesi gerekir.”
Karar verildi.
B) ... ihale kayıt numaralı, ...A.Ş. ile ... TL tutarında birim fiyat sözleşme akdedilmiş “... Yapımı” İşinde; Sözleşmenin “İş kalemi miktarının değişmesi” başlıklı hükmünde yer verilen şartlar oluştuğu halde, hakediş ve fiyat farkı ödemelerinde, iş kalemlerinin revize birim fiyatlarının esas alınmaması neticesinde ... TL kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasıyla ilgili olarak Dosyada mevcut bilgi ve belgeler incelenmiştir.
İşe ait Sözleşmenin “İş kalemi miktarının değişmesi” başlıklı 28.2. maddesinde;
“Herhangi bir iş kaleminin miktarında, işin devamı sırasında %20'yi aşan artışın meydana gelmesi ve toplam artışın aynı zamanda sözleşme bedelinin yüzde 1'ini geçmesi halinde, artışın sözleşme bedeli içindeki payı nispetinde ilgili iş kalemine ait birim fiyat aşağıda gösterildiği şekilde revize edilir ve bu iş kaleminin yüzde yirmi artışı aşan kısmına revize birim fiyat üzerinden ödeme yapılır.
R = F x [1- (A x F) / S]
S = Sözleşme bedeli (TL),
F = İş kaleminin birim fiyatı (TL/...),
A = İş kaleminde meydana gelen artış miktarı (Adet, mt, m2 vb.),
R = Revize birim fiyat (TL/...)” hükmü yer almakta olup,
Söz konusu hüküm; 22.08.2009 tarihli ve 27327 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Yapım işlerinde iş kalemi miktarının değişmesi” başlıklı 52 nci maddesinde, aynen yinelenmiştir.
Ancak, yapılan incelemede; KGM/15.102/1-K-Ö poz numaralı “Ocak Taşından Konkasör ile Kırılmış ve Elenmiş 50mm 2"Lik Temel veya Alt temel Malzemesi Temini” iş kalemi ile ... poz numaralı “Temel Malzemesinin Yola Nakli” iş kaleminin miktarında meydana gelen artış neticesinde, Sözleşmenin mezkûr hükmünde yer verilen şartlar oluştuğu halde, hakediş ve fiyat farkı ödemelerinde, iş kalemlerinin revize birim fiyatlarının esas alınmadığı tespit edilmiştir.
Bu itibarla; Sözleşmenin revize birim fiyata ilişkin düzenlemeler içeren “İş kalemi miktarının değişmesi” başlıklı hükmünde yer verilen şartlar oluştuğu halde, hakediş ve fiyat farkı ödemelerinde, iş kalemlerinin revize birim fiyatlarının esas alınmaması sonucunda, 24.12.2003 tarihli ve 25326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71 inci maddesinin birinci fıkrası ve ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca “İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması” şeklinde tanımlanan kamu zararının oluşmasına sebebiyet verilmiştir.
Oluşan kamu zararından sorumlular:
5018 sayılı Kanun’un “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesinde yer verilen, “Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. (Değişik son cümle: 22/12/2005-5436/10 md.) Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler. (…)
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar. (…)” hükmü gereğince, fazla ödeme tutarını ihtiva eden gerçekleştirme belgesi niteliğini haiz hakediş raporunu düzenleyen ..., ... ile hakediş raporunu onaylayan ...’in oluşan kamu zararından, “Diğer Sorumlu” sıfatı ile sorumluluğu bulunmaktadır.
Ayrıca, 31.12.2005 tarih ve 26040 sayılı 3. Mükerrer Resmî Gazete’de yayımlanan İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Ön malî kontrol süreci” başlıklı 12 nci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan; “Harcama yetkilileri, (…) bir veya daha fazla sayıda gerçekleştirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirir. Ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol yaparlar. Bu gerçekleştirme görevlileri tarafından yapılan kontrol sonucunda, ödeme emri belgesi üzerine “Kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür” şerhi düşülerek imzalanır.” hükmü gereğince, fazla ödeme tutarını ihtiva eden ödeme emri belgesini düzenleyen Gerçekleştirme Görevlisi ...’nun,
5018 sayılı Kanun’un “Harcama talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.” hükmü gereğince, fazla ödeme tutarının, ilişikli ödeme emri belgesi ile ödenmesi talimatını veren ...’in, yukarıda yer verilen “Diğer Sorumlu” sıfatı ile ilgili sorumluluğuna ek olarak, harcama yetkilisi sıfatıyla,
Oluşan kamu zararından sorumluluğu bulunmaktadır.
Sonuç:
Yukarıda ayrıntılı olarak yer verilen gerekçeler uyarınca oluşan ve hesabı İlama ekli olarak gösterilen ... TL kamu zararının;
Gerek Harcama Yetkilisi gerekse de Diğer Sorumlu sıfatıyla (Yol ve Ulaşım Hizmetleri Müdürü) ...; Gerçekleştirme Görevlisi (Şef) ...; Diğer Sorumlular (İnşaat Yüksek Mühendisi) ... ve ...’e, müştereken ve müteselsilen ödettirilmesi gerekmekteyse de söz konusu ... TL tutarının, ... tarihli ve ... yevmiye numaralı muhasebe işlem fişi ile tahsil edildiği anlaşıldığından, anılan tutarla ilgili olarak ilişilecek husus kalmadığına oy birliğiyle,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55 inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere,
Karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy