HAKEDİŞ ÖDEMESİ
Asıl ilamın 24 üncü maddesiyle hüküm dışı bırakılan konunun 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 50 inci maddesinin üçüncü fıkrası hükmü gereğince görüşülmesinin devamına karar verildi.
İşe ilişkin sözleşmenin “Ocakların Temini” başlıklı 34 üncü maddesinin 1 inci bendinde;
“Bu işte kullanılacak bitüm yüklenici tarafından temin edilecektir.”
Hükmü yer almaktadır.
Söz konusu işte kullanılacak bitümün yüklenici tarafından temin edileceği hüküm altına alınmış olmasına rağmen bitüm temininde yaşanan sıkıntıları gerekçe göstererek “aynı cins ve miktarda bitümün idare depolarına iade edilmesi kaydıyla yükleniciye teminat karşılığında B50/70 bitüm verilmesi” yönünde idarece karar alınmıştır. Daha sonra idare malı bitümün idareye maliyetinin tamamının güncel fiyatlarla yüklenici firmadan kesilmesi suretiyle bitümün “idare malı” olarak verilmesinin idarece uygun görüldüğü ifade edilmiştir.
İdare tarafından bu konu ile ilgili olarak yapılan işlem ve hesaplamalar şunu göstermektedir; idarenin ihale konusu iş kapsamında yapılan tüm imalatlar için yükleniciye borcu vardır ve yüklenicinin, kendisi tarafından temini gereken bitümü idareden temin ettiği için idareye borcu vardır. İdarece gerçekleştirilen mahsuplaşma işlemi bu durumun sonucudur.
Savunmalarda belirtilen; imalatların ödeme cetveline kadar KDV’siz hesaplanarak ödeme cetvelinde KDV eklenmesi hususu, tüm teklifler KDV hariç alındığı için hakediş tekniği açısından yapılması gereken işlemdir. Ancak bu mahsuplaşma işlemindeki sorun, icmal sayfasında kesinti yapılmış olmasıdır.
Yüklenici teklifi ile bağlı olduğu için, söz konusu iş kaleminin “Yapılan İşler Listesi”nde yer alarak ödeme cetvelinde “Sözleşme Fiyatları ile Yapılan İş Tutarı”na dahil edilmesi ve bitümün idareye maliyeti tutarının, yine ödeme cetvelinde yer alan “Kesintiler ve Mahsuplar” kısmından kesilmesi gerekmektedir. Nitekim Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 39 uncu maddesinin 3 üncü fıkrasının f bendinde; “Her hakediş tutarından, bir evvelki hakediş tutarı çıkarıldıktan sonra kalan tutara idarece ilgili mevzuata göre hesaplanacak Katma Değer Vergisi eklendikten sonra bulunan miktardan sözleşmede yazılı kesintiler, varsa yüklenicinin idareye olan borçları ve cezalar ile kanunen alınması gereken vergiler kesilir.” hükmü yer almaktadır. Madde hükmüne göre, yüklenicinin idareye olan borçları “Ödeme Cetveli” sayfasında yer almalıdır. İcmal sayfasında yapılan kesintiler “hakediş içeriğinden yapılan kesintiler” olup mahsuplaşma sonucu ortaya çıkan tutarın icmal sayfasında kesilmesi doğru değildir.
İdare ile yüklenici arasında yapılan mahsuplaşma işlemi, yüklenicinin teklifi ile bağlı olduğu gerçeğini ortadan kaldırmamaktadır. Gerek idare tarafından gerçekleştirilen mahsuplaşma gerekse burada yapılması gerektiği ifade edilen kesinti yönteminde idarenin bütçesinden bu iş kapsamında ödenecek tutar değişmemektedir. Bu hususa ilişkin olarak sorumluların savunmaları yerinde görülmektedir. Burada dikkat çekilen husus yüklenici tarafından (hangi kaynaktan temin edilirse edilsin) temin edilen, imalatta kullanılan bitümün hakedişlere yansıtılmaması, bu sebeple de yüklenici tarafından düzenlenen faturaların, hakedişlere girmesi gereken bitüm tutarı kadar eksik düzenlenmiş olmasıdır. Bu durumda idare bütçesinden ödenen tutar değişmemekle birlikte “Sözleşme Fiyatları ile Yapılan İş Tutarı”, gerçekleşen …………. ton bitüm imalat miktarı ile yüklenicinin teklif birim fiyatı olan …………. TL’nin çarpımı tutarında az olmaktadır. Bu husus; yüklenicinin sözü edilen tutar kadar eksik fatura düzenlemesine neden olmaktadır.
Yukarıda yazılı mevzuat ve yapılan açıklamalar uyarınca yüklenicinin idareden temin ettiği bitüm, “Yeşil defter”de ve “Yapılan İşler Listesi”nde yer alarak, bu imalat için KDV hesaplanmalı ve “Kesintiler ve Mahsuplar” kısmında, idarenin verdiği bitüme ilişkin (yüklenicinin idareye borcu olarak) kesinti işlemi gerçekleştirilmelidir.
Bu itibarla; Yüklenicinin bitümü idareden temin etmesine bağlı olarak gerçekleştirilen mahsuplaşma işlemi, idare bütçesinden bu iş kapsamında ödenecek tutarı değiştirmediğinden, kamu zararı oluşmadığına, bu nedenle konu hakkındaki hüküm dışı kaydının kaldırılarak, …………. TL için ilişilecek bir husus bulunmadığına,
………….,
Oy birliği ile karar verildi.