Raporda, ocaklardan çıkan malzemenin belirlenen standartlara uygun olmadığı gerekçesi ile teklif birim fiyat cetvelinde bulunan bazı beton imalatlarından vazgeçilmesi ve yeni birim fiyat yapılmasının, işe ait sözleşmenin 34.1.maddesinde yer alan, “İşe ait teknik şartnamelere uygun malzeme ocaklarının tespit edilmesi, malzemenin temini….. yüklenicinin sorumluluğundadır.” hükmü karşısında uygun olmadığı ifade edilerek, yeni birim fiyat analizleri düzenlendiği ve analizlere göre tespit edilen bu yeni birim fiyatlara göre kamu zararı hesabı çıkarıldığı görülmüştür.
..……….. göndermiş olduğu savunmasında, özetle, hak edişlerdeki imzasının elektrik alt yapı işleri ile ilgili olduğunu ve belirtilen beton imalatları ile ilgili mesleki bilgi ve yetkisinin bulunmaması nedeniyle sorumlu tutulmaması gerektiğini, belirtmiştir.
…………göndermiş oldukları savunmalarında özetle,
“…………..” işi kapsamında projelerinde öncelikle ocak değişikliklerine gidilememiş imalat değişikliklerine gidilmiştir.
……..Müdürlük Makamının ………. sayılı Olur’u ile ………. kullanım ve işletme kolaylığı açısından 3C grubu uçakların yan rüzgar etkisini azaltarak sorunsuz 4D uçakların ise tahditli kullanımını sağlayabilmek adına kesin projelerde 2.300x30 m olan pistin uygulama projelerinde 2.300 x 45 m’ye, yine kesin projesinde 167,5 x 18 m olan taksirutun 167,50 x 24 m’ye, kesin projelerinde 100 x 120 m olan Apronun ise 110 x 120 m’ye çıkarılması uygun görülmüştür.
Değişen uçak kategorisi nedeniyle artan yükü taşıyabilecek şekilde söz konusu sahaların taşıma güçlerinin de LCN:35’den LCN:75-100 çıkarılması zorunlu olmuş bu amaçla 22.04.2010 tarihli “Bingöl Havaalanı Pistinin Genişletilmesi İle İlgili Beton Kaplama Kalınlıkları Raporu” ile de uygulama projelerinde kaliteli beton kaplama kalınlarının Pist Apron ve Taksirut için 30 cm’den 35 cm’ye Banket ve Emniyet Sahaları için ise 20 cm’den 25 cm’ye çıkarılmasına karar verilmiştir.
Yukarıdaki nedenlerle kesin projesinden farklı olarak PAT sahaları kaliteli beton kaplama imalatları kaplama kalınlıklarının artırılması ve PAT sahalarının boyutlarının değiştirilmesi zorunluluğu doğmuş bu nedenle de proje kapsamındaki kaliteli beton imalatlarında değişikliğe gidilmiştir.
AYGM (Eski DLH) Hava meydanları birim fiyatlarından anlaşılacağı üzere, Hava meydanları beton kaplama işlerinde temel olarak 2 farklı beton imalatı söz konusudur.
Bunlar Kum-Çakıl kullanılarak elde edilen beton ve Kum-Kırmataş kullanılarak elde edilen beton imalatlarıdır ve yukarıdaki örnekte yer aldığı üzere farklı pozlara sahip farklı imalatlardır. İki farklı beton imalatı ve idarelerce tanımlı farklı birim fiyatlarının bulunmasının nedeni ise Kırmataş imalat için konkasör ihtiyacının olmasıdır.
Değişen uçak filolarımız nedeniyle Bingöl Havaalanı kaliteli beton kaplamalarının taşıma yüklerinin değiştirilmesi LCV:35’den LCN:75-100’e çıkarılması zorunlu hale gelmiştir. Teknik olarak beton taşıma gücünün artırılabilmesi için yalnızca beton kalınlığının artırılması yeterli olmayıp beton dizaynının da buna uygun olarak yenilenmesi gereklidir. (Beton Dizaynı: Betonda kullanılacak çimentonun miktarının, çimentonun uygunluğu ve agreganın uygunluğunun tespit edilmesini içerir.)
Kaliteli beton imalatında kullanılacak olan agreganın (kum-çakıl) uygun olup olmadığının tespit edilebilmesi amacıyla yüklenici firma tarafından bulunan kum-çakıl ocağındaki kum-çakıl malzemenin Alkali – Silika yönünden değerlendirme raporu sonucunda söz konusu ocaktan alınan numunelerde alkali silika tehlikesi ortaya çıkmıştır.
Alkali Silika Reaksiyonu: Aktif silis içeren agregalar ile çimento alkalileri arasında oluşan bir reaksiyondur. Genellikle yavaş gelişen bir reaksiyon türüdür (1 aydan 1 yıla kadar). Reaksiyon sonunda sonsuz şişme kabiliyeti olan alkali silika jeli oluşur. Sertleşmiş betonda bu jelin su emerek şişmesi betonda çatlaklara neden olur sonucunda beton taşıma gücünü kaybederek parçalanmaya başlar. Halk arasında beton kanseri olarak da adlandırılmaktadır.
Bilindiği üzere laboratuvar ortamlarında yapılan deneylerde deney yapılacak numunenin dışında bir tane de karşılaştırma amaçlı kontrol deneyi yapılır, bu kontrol deneyinde kullanılan uygunluğu bilinen numuneler kullanılarak yapılmaktadır.
Söz konusu Araştırma Raporunda da aynı yöntem izlenmiş ilgili ocaktan alınan numunelerde Alkali-Silika reaksiyonu tespit edilmiştir. Laboratuvar şartlarında yapılan bu deneylerin metodolojisi gereği, Alkali-Silika tespitinden sonra yine laboratuvar ortamında karşılaştırmalı başka deneylerle söz konusu ocağın uygunluğunun başka şekilde sağlanıp sağlanamayacağına bakılmaktadır.
Bu karşılaştırmalı deneyler neticesinde ise söz konusu ocaktan ancak %25 oranında bir malzeme kullanılır ve Alkali-Silika yönünden zararsız olduğu bilinen bir başka malzemenin ise %75 oranında kullanılmasıyla bu ocaktan çıkan malzemenin kullanılabileceği ifadesi raporda yer almıştır.
Laboratuvar ortamında da alkali silikaya neden olmadığı bilinen ve Kontrol numunesi olarak kullanılması amacıyla laboratuvar testlerinde kullanılan bir numunenin bile %75 oranında ilgili ocağın numunesinin ise %25 oranında karıştırılmasıyla bile ancak sınır değerin aşılmadığı tespit edilmiş olması bir malzemenin Havaalanlarında büyük taşıma yüklerini taşıması beklenen kaliteli beton kaplamalarından kullanılamayacağının teknik olarak ifade edilme şeklidir.
Yukarıdaki rapor sonucunda bölgede bulunan tek Kum-Çakıl ocağının uygun olmadığı tespit edilmiştir.
Yine Araştırma Dairesi Başkanlığının …….. tarihli Kaliteli Kaplama Beton Dizayn Raporu doğrultusunda iş bünyesindeki beton imalatlarının Kırmataş-Kırma Kum malzeme kullanılarak oluşturulacak beton imalatlarına dönüştürülmüştür.
Bölgede başka kum-çakıl ocak bulunamamasının nedenlerinden bir diğeri ise, Çevre Orman Bakanlığınca 08.12.2007 tarih ve 26724 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış olunan “Kum Çakıl ve Benzeri Maddelerin Alınması, İşletilmesi ve Kontrolü Yönetmeliği” kapsamında yerleşim bölgeleri civarlarından Kum-Çakıl alımının durdurulmuş olmasıdır. Bu yönetmelik gereği bölgede açık herhangi başka bir Kum-Çakıl ocağı bulunmamakta, yönetmelik nedeniyle yenisinin de açılmasına izin verilmemektedir.
Yine aynı şekilde bölge genelinde yaşanan güvenlik problemleri (terör olayları) nedeniyle şu anda işletilen ocaklar dışında kum-çakıl veya kırmataş ocağı açılamamış, terör örgütü tüm ocakların işletmelerini havaalanı inşaatına malzeme vermemeleri yönünde tehdit etmiştir.
3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 13. Maddesinde “Aşağıdaki teslim ve hizmetler vergiden müstesnadır.….. e) Limanlara bağlantı sağlayan demiryolu hatları, limanlar ve hava meydanlarının inşası, yenilenmesi ve genişletilmesi işlerini fiilen kendisi yapan veya yaptıran mükellefler ile genel bütçeli idarelere bu işlere ilişkin olarak yapılan mal teslimleri ve inşaat taahhüt işleri,” hükmü bulunmaktadır.
Bu hüküm gereği İdaremizce yapılan Havameydanları inşaatları ihaleleri KDV’den muaf olup, İdaremizce KDV ödemesi yapılmamaktadır.”
Denilmektedir.
İdarenin yeni birim fiyat düzenlemesinin tek gerekçesi, ocaklardan çıkarılan malzemenin belirlenen standartlara uygun olmaması değildir.
Söz konusu yapım işinde ihale öncesinde arazi ve zemin etüdü (ocak etüdü buna dahildir) yapılamamış ve kesin proje üzerinden ihaleye çıkılmıştır.
İhale sonrasında gerçekleştirilen uygulama projesine göre, kaliteli beton imalatlarında bazı değişiklikler öngörülmüş ve buna göre yeni birim fiyatlar düzenlenmiştir. Öngörülen değişikliklerin gerekçeleri bazı teknik raporlara istinaden izah edilmiştir. Buna göre, daha önce 30 cm ve 20 cm kalınlıkta ve kum-çakıl malzemeden yapılması öngörülen beton imalatları, 35 cm ve 25 cm kalınlıkta ve kırmataş-kum malzemesinden mamül beton imalatına dönüştürülmüş ve buna göre ……. Müdürlükten onay ve iş artışı oluru alınmıştır.
İhale sonrasında yapılan arazi etütlerinde birçok kum-çakıl ocağından alınan numunelerin DLH Genel Müdürlüğü laboratuarlarında değerlendirilmesi sonucu, bu numunelerin tümünün “Alkali Silika Reaksiyonu” (ASR) göstermesi nedeniyle, beton bünyesinde kullanılacak agreganın tamamını oluşturacak şekilde kullanımı Araştırma Dairesi Başkanlığının “Kaliteli Kaplama Betonu Dizayn Raporu” gereğince uygun bulunmamış, ancak, ASR yönünden kesinlikle zararsız olduğu tespit edilmiş bulunan başka bir ocak malzemesi ile numunenin farklı oranları kullanılarak hazırlanan karışımlardan uygun sonuçlar alınmasının mümkün olduğunun tespiti üzerine, geniş kapsamlı bir araştırma ile bu defa 5 aynı taş (kırmataş) ocağından alınan numuneler aynı değerlendirmeye tabi tutulmuş ve bunların birisi hariç değerlerinin ASR yönünden kullanıma uygun olduğunun tespiti üzerine, bu defa beton içerisindeki doğal kum oranı azaltılarak beton karışımı “doğal kum + zararsız kırmataş” olacak şekilde PAT sahaları kaliteli beton kaplama imalatı yapımı için kullanımı uygun görülen 2 ocaktan malzeme temin edilmek kaydıyla söz konusu kaliteli beton imalatında, beton kalınlıkları Değerlendirme Raporları ve projeye göre yeniden belirlenmek suretiyle, kullanılacak kaliteli beton imalatları yeni birim fiyatları idarece yüklenicinin mutabakatı ile tespit edilmiş, ……Müdürlükçe onaylanmış ve uygulanmıştır.
Sonuç itibariyle, söz konusu yeni birim düzenlemesi ve uygulamasının mevzuata uygun olarak gerçekleştirildiği anlaşıldığından ………-TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına,
(Üye ………. ile Üye ………..’ün, belirtilen işe ait sözleşme ekleri arasında bulunan projelerde değişiklikten önce öngörülen beton türü sıradan bir beton olmayıp kaliteli bir beton türüdür. Söz konusu beton imalatındaki doğal kum-çakıl ve kırmataşının beton karışımında Alkali Silika Reaksiyonu (ASR) yönünden tamamen uygun olmadığı belirtilerek farklı ocaklardan getirilen malzemelerin kullanıldığı ve yeni birim fiyatların buna göre belirlendiği belirtilmiştir. Yüklenici ihaleye ilişkin teklifini idareye sunarken tip sözleşme hükmü gereği (34.1 maddesi) işe ait teknik şartnamelere uygun malzeme ocaklarının tespit edilmesi, malzemenin temini ruhsat alınması, kazı döküm alanlarının belirlenmesi ve tüm bu işlemler için ilgili mercilerden izin ve onay alınması yüklenici sorumluluğunda olduğunu baştan kabul etmiştir. Ocaklardaki malzemelerin ASR yönünden betonda kullanımının uygun olup olmadığını yüklenicinin basiretli bir iş adamı gibi öngörmesi gerekirdi. Açılan ihaleye bütün teklif veren yüklenici firmalar tarafından mevcut terör olayları ve ilgili ocakların durumu bilinmektedir. İşe ait sözleşmenin 34.1 maddesi gereği imalatlarda kullanılacak malzemenin temini için idare tarafından herhangi bir ocak gösterilmemiş, teknik şartnameye uygun olması koşuluyla bu konuda gerekli tüm işlemlerin yapılması yükleniciye bırakılmıştır. 29/6/1956 tarihinde kabul edilen ve 9.7.1956/9353 tarih ve sayılı RG de yayınlanan 6762 sayılı mülga “TÜRK TİCARET KANUNU” nun 20 nci maddesi ikinci fıkrası “Her tacirin, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi lazımdır.” hükmü ve 13/01/2011 tarihinde kabul edilen ve 14.02.2011/27846 tarih ve sayılı RG de yayınlanan 6102 sayılı yeni “TÜRK TİCARET KANUNU” nun 18 nci maddesinin ikinci fıkrası “Her tacirin, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerekir.” Hükmü gereği yüklenicinin sorumluluğu bulunmaktadır.
Söz konusu işe ait sözleşmede malzeme ocakları için idarenin bir taahhüdü bulunmamasına ve ocak seçimi yüklenicinin iradesine bırakılmış olmasına karşılık yüklenicinin belirlemiş olduğu ocaktan çıkan malzemenin belirlenen standartlara uygun olmaması nedeniyle ocak ya da malzeme değişikliği yapılması ve çıkan fark bedelin de yeni birim fiyat yapmak suretiyle idare tarafından karşılanması yerinde görülmemiştir.
Bu itibarla, Yargı Raporunda belirtilen gerekçeler ve yukarıda yapılan açıklamalar uyarınca Denetçi tarafından yeniden hesap edilen ……….. TL kamu zararının sorumlulara, Üye ………’ın ……….’ın sorumluluk yönünden itirazının yerinde olduğu ve sorumlu tutulmaması gerektiği şeklindeki ayrışık görüşü ile birlikte, ortaklaşa ve zincirleme ödettirilmesi gerekir şeklindeki ayrışık görüşlerine karşılık),
Oyçokluğu ile karar verildi.