……… tarihinde ………….. ihale edilen ………..TL ihale bedelli “……….” işinde, yapım çalışmaları sırasında ortaya çıkan gereklilikler üzerine sözleşmede olmayıp İdarece yapımına karar verilen, zemin ıslahı için “Her uzunlukta ve her açıda Ø60lık Jet- grout yapılması” ve “Her uzunlukta ve her açıda Ø80lik Jet- grout yapılması” imalatlarına ilişkin olarak, yeni birim fiyat analizlerinin hatalı düzenlendiği, buna bağlı olarak birim fiyatların hatalı hesaplanarak bedelinin ödendiği ve bu suretle kamu zararına sebebiyet verildiği iddiası ile ilgili olarak,
Söz konusu işe ilişkin ihale dosyasının incelenmesinde,
Yeni birim fiyatların, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22.maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendinde yer alan,“İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler” hükmü gereğince Çevre ve Şehircilik Bakanlığı analizleri arasında yer alan,
16.073 poz numaralı “Her uzunluk, çap ve açıda jet-grouting kolonu enjeksiyon deliği açılması (SPT değeri 10’dan büyük zemin için),
16.073/1 poz numaralı “Her uzunlukta ve her açıda 60 cm çapında jet-grouting kolonu yapılması (SPT değeri 10’dan büyük zemin için),
16.073/2 poz numaralı “Her uzunlukta ve her açıda 80 cm çapında jet-grouting kolonu yapılması (SPT değeri 10’dan büyük zemin için)
birim fiyat analizleri kullanılarak düzenlendiği,
İdarece düzenlenen D148 poz “Her uzunlukta ve her açıda Ø60lık Jet- grout yapılması” ve D149 poz “Her uzunlukta ve her açıda Ø80lik Jet- grout yapılması” pozlarına ait analizlerde alt pozlarda yer alan malzeme, makine ve işçilik miktarlarının, bahsi geçen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı pozlarına ilişkin analizlerde yer alan malzeme, makine ve işçilik miktarları ile aynı olduğu,
Düz İşçi, Formen, Su ve Çimentonun rayiç fiyatlarının ise, teklif ekindeki S 119 poz “Ø 120lik fore kazık yapılması” analizinde mevcut olduğundan buradan alındığı,
Ancak, Paletli Delgi Makinesi ile Jet Grouting Makinesi ve bunların tamamlayıcı unsuru olan Vidye Kronun rayiçlerinin ne olması gerektiği hususunda İdare ile Yüklenici arasında ihtilaf çıktığı ve konunun Mahkemeye intikal ettirildiği,
Mahkeme süreci sonucunda mutabakata varıldığı ve oluşturulan bu yeni birim fiyatlar üzerinden ödemelerde bulunulduğu,
anlaşılmıştır.
Yüklenicinin sözleşme ekinde bulunan teklif birim fiyatları içerisinde yer alan S 119 poz “fore kazık yapılması” ve 03.568/2 poz “öngerme çeliği imalatı” birim fiyatlarına ilişkin analizlerin incelenmesinde, S 119 poz “Ø 120 fore kazık yapılması” imalatı analizinde yer alan 03.568/2 poz fore kazık makinesi rayiç fiyatının (……. yılı fiyatları ile) ……. TL olduğu, bunun ……. rayicinin ….. katı (. ……… TL) olarak öngörülmüş olduğu,
Yine, S103.3 poz “Öngerme Çeliği imalatı” analizinde yer alan 03.572/3-B poz “kablo öngerme makinesi” rayiç fiyatının …… TL olduğu, bunun ………. rayicinin ……. katı (…….) olduğu,
Görülmüştür.
Buna göre, söz konusu yeni birim fiyatların oluşturulması aşamasında da,
Yüklenicinin teklif rayiçleri içerisinde bulunmayan paletli delgi makinesi, jet grouting makinesi ve vidye kron için rayiç fiyat oluşturulmasında, her iki makinenin de fore kazık delgi makinesi gibi düşey delik deleceği mantığı ile ve imalatların bu yönü ile birbirlerine benzerlik gösterdiği yaklaşımı ile bu makinelerin ……… rayiçlerine yukarıda belirtilen katsayının (…….) uygulanması ile bulunan rayiçlerin analizlere uygulandığı görülmüştür.
Bu meyanda, 03.641 poz paletli delgi makinesi için …….. rayiç fiyatı olan …… TL.nin …… katı olan ……..TL, yine, 03.642 poz jet grouting makinesi için ……. rayiç fiyatı olan …… TL.nin …… katı olan ……..TL fiyat uygulanmıştır.
Aynı şekilde, 08.014 poz Vidye Kron için …… rayiç fiyatı olan ……. TL.nin ..katı olan …… TL fiyat uygulanmıştır.
Bu rayiçlerle hazırlanan yeni birim fiyatlar uygulamaya konulacak iken, yüklenicinin, teklif analizleri içerisinde S 103.3 poz “öngörme çeliği imalatı analizinin olduğunu, bunun içerisinde 03.572/3-B poz kablo öngörme makinesi teklif rayicinin, …… rayiç fiyatı olan ……. TL.nin …… katı ……. TL olduğunu, paletli delgi makinesi ile jet grouting makinesi için de bu teklif rayiçteki katsayının (…..) uygulanması gerektiğini iddia ederek, yeni birim fiyatlara itiraz ettiği,
Bu gerekçeyle konunun yüklenici tarafından mahkemeye intikal ettirilmesi üzerine, Mahkemenin, İdarenin rayiç fiyat tespit yöntemini haklı bulduğu, neticede, İdarenin tespit ettiği rayiçlerin uygulanması ile oluşturulan analizlerden elde edilen yeni birim fiyatlar (D148 ve D149 poz yeni birim fiyatlar) üzerinde mutabık kalındığı ve bu birim fiyatların …….Müdür adına …….Müdür Yrd. …….. tarafından onaylanarak uygulamaya konulduğu anlaşılmıştır.
……. Hesabının yerinde incelenmesi sonucu düzenlenen Yargılamaya Esas Raporda, İdarece oluşturulmuş bulunan bu yeni birim fiyatların hatalı olduğu gerekçesiyle bu defa Denetçi tarafından yeni birim fiyat analizleri düzenlenerek oluşturulan yeni birim fiyatlar üzerinden kamu zararı hesabı çıkarıldığı anlaşılmıştır.
Denetçi tarafından bu yeni birim fiyatlara ilişkin analiz düzenlenir iken,
İdare tarafından oluşturulan ve yüklenici ile mutabık kalınarak uygulanan yeni birim fiyat analizleri içerinde yer alan 03.641 poz paletli delgi makinesi, 03.642 poz jet grouting makinesi ve 08.014 poz vidye kron rayiçlerinin yüklenicinin teklif rayiçleri içerisinde bulunmamasına rağmen, ……..rayiçlerinde 03.641 poz nolu paletli delgi makinesi ile 08.014 poz vidye kron rayiçleri aynen yer aldığı için, paletli delgi makinesi ile vidye kron fiyatının tespiti için bu rayiçlerin uygulanması gerektiği gerekçesi ile ……. rayiçlerindeki bu pozlar karşılığı fiyatların uygulandığı ,
03.642 poz jet grouting makinesi için ise, söz konusu” jet grouting yapılması” imalatında, …….rayiçlerindeki makineden daha farklı ve özellikli bir makine kullanılmış olduğundan, bu makinenin rayicinin tespit edilmesi gerektiği gerekçesi ile, fiilen kullanılan bu makinenin fatura fiyatı üzerinden amortisman hesabı da uygulanarak bulunan 03.642 poz jet grouting makinasının 1 saatlik ücretinin …….. TL olarak tespit edilmiş olduğu,
Bütün bu rayiçlerin uygulanması sonucu yeni birim fiyatların, D148 poz imalat için …….. TL. D149 poz nolu imalat için ise …… TL olarak tespit edilmiş olduğu görülmüştür.
İdarenin tespit ettiği fiyatlar ise sırasıyla …… TL ve …… TL olup, bu fiyatlar arasında sırasıyla ……. TL ve ……..TL fark olduğu anlaşılmıştır.
Denetçi neticede uygulanan bu yeni birim fiyatlar üzerinden, fiyat farkları ile birlikte toplamda ……… TL.lik bir fark tespit etmiştir.
Denetçinin inceleme aşamasında göndermiş olduğu sorguya karşılık olarak, (söz konusu yeni birim fiyatlara göre yapılan imalatların bedellerinin ödendiği …….. ödeme emri belgesinde Harcama Yetkilisi sıfatıyla imzası bulunan……….. ile Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla imzası bulunan ……….’ün göndermiş oldukları savunmalarında,
Düzenlenen yeni birim fiyat analizlerinde, 03.642 poz jet grouting makinesi rayici dışında Denetçinin tespit ettiği fiyatları kabul ettikleri,
03.642 poz jet grouting imalatı için ise, 2005 yılından beri Türkiye’de geçerli birim fiyat, analiz ve rayiçler mevcut olduğundan, başka bir birim fiyattan fore kazık imalatına göre kıyas yöntemi kullanılmasının mevzuata uygun olmadığını ifade ederek, ………rayiçlerinde 03.142 poz nolu jet grouting makinesi birim fiyatının (ekipmanlı) ………. TL olduğunu, buna amortisman ve diğer sarflar uygulanmak suretiyle 1 saatlik ücretinin ……… TL olması gerektiği,
Bu rayice göre de düzenlenecek yeni birim fiyatların, D148 poz imalat için ………. TL D149 poz imalat için ise ……… TL olması gerektiği,
şeklinde fikir beyan ettikleri anlaşılmıştır.
(İdarenin daha önce tespit etmiş olduğu fiyatlar ise, yukarıda da belirtildiği üzere D148 poz nolu imalat için …….. TL, D149 poz imalat için ise ……… TL.dir.)
Bu savunmanın sonuç kısmında da, “Yeni birim fiyatın tespit yöntemi açısından ihtilaf oluşmuş bulunan söz konusu işte, Başkanlığınızca tanzim edilen sorgu raporunun “olması gereken yeni birim fiyat”ın tespiti açısından kamu için çok değerli bir belge olduğu, ………. analiz ve rayiçlerinde aynen yer alan bir imalat için başkaca birim fiyatların kıyasına yer olmadığının tespitinin “yol gösterici” olduğu, bunun yanında makine rayici hususundaki “düzeltmemin” makamlarınızca da dikkate alınarak gerekli yeni birim fiyat revizyonunun nihai kararınıza göre yapılmasının uygun olacağı kanaatlerimi bildirir, keyfiyeti saygıyla arz ederim.” Denildiği görülmüştür.
Konunun Dairemizde değerlendirilmesinde,
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22 nci maddesinde,
“(1) 12nci maddenin 4üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden yükleniciye ödenir.
(2)Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:
a)Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.
b)İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.
c)İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet analizleriyle kıyaslanarak bulunacak analizler.
ç)Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.
(3)İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.”
Hükümleri yer almaktadır.
Söz konusu işte, yeni birim fiyat düzenlenirken “İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine benzerlik gösteren analizler””den olan ………. analizleri ile kıyaslanarak oluşturulan analizlerin kullanılmasının yerinde olduğu anlaşılmıştır.
Bununla beraber, başlangıçta bu analizlerde kullanılacak rayiçlerin seçiminde, bahsi geçen Şartname hükümleri gereğince “kaynakların verimli kullanılması ilkesi” gözetilerek, “yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler” içerisinde Paletli Delgi Makinesi, Vidye Kron ve Jet Grouting Makinesine ilişkin rayiçler bulunmayıp,“diğer idarelerde mevcut rayiçler” ifadesi kapsamında …….. rayiçlerinde 03.641 poz “Paletli Delgi Makinesi” 08.014 poz “Vidye kron”ve 03.642 poz “Jet Grouting Makinesi” rayiçleri mevcut bulunduğundan, bu rayiçlerin her hangi bir katsayı ile çarpılmaksızın kullanılmasının da mümkün olduğu düşünülmektedir.
Ancak, yeni birim fiyat tespiti aşamasında, esas alınacak rayiçlerin tespitinde İdare ile Yüklenici arasında çıkan anlaşmazlığın yüklenici tarafından Yüksek Fen Kuruluna intikali sonucu, Yüksek Fen Kurulu “Bahis konusu yeni birim fiyatların idaresi tarafından onaylanarak fiyatlara geçerlilik kazandırılmış olması ile geçerlilik kazandırılmış olan fiyatların yükleniciye bildirilmiş bulunması durumları dikkate alındığında, bu birim fiyatların Kurulumuzca belirlenmesi cihetine gidilmesi sözleşme eki YİGŞ’nin 22 nci maddesinde uygun prosedüre uygun düşmeyeceğine ve bir kısım hukuki ihtilaflara da sebebiyet verebileceğine” karar vermiştir. Yüksek Fen Kurulu Kararının değerlendirme bölümünde de, “ idarece onaylanarak geçerlilik kazandırmak suretiyle uygulamaya konulan yeni birim fiyatların bu süreçten sonraki bir tarihte, tespit edilmiş olan fiyatların bedellerinin uygun olup olmadığı yönündeki idare talepleri üzerine, Yargı bilirkişiliği görevi kapsamında sayılabilecek bir görüş ihdas etmenin Kurulumuz görev ve dolayısıyla da yetkisi dahilinde bulunmadığı” belirtilmiştir. Yüksek Fen Kurulunun, “idaresi tarafından onaylanarak geçerlilik kazandığı” gerekçesi ile yeni birim fiyatların tespit usulleri ve rayiçler konusunda bir değerlendirme yapılmadığı anlaşılmıştır.
Yine, söz konusu işe ilişkin sözleşmenin 32’inci maddesinde, sözleşme ve eklerinin uygulanmasından doğabilecek her türlü anlaşmazlığın çözümünde Ankara mahkemelerinin yetkili olduğu belirtilmiştir. Yeni birim fiyat tespitindeki söz konusu anlaşmazlığın Yüklenici tarafından Yargıya intikal ettirilmesi sonucu, ……… Mahkemesinin kararında, idare tarafından onaylanıp geçerlilik kazanan yeni birim fiyatta yer alan …….poz no’lu rayiçlerin “ Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22. Maddesine ve taraflarca imzalanan sözleşmeye uygun olduğu” gerekçesi ile davanın reddedildiği ve taraflarca temyiz edilmediği için mahkeme kararının kesinleştiği anlaşılmıştır.
Diğer taraftan, ………..’nun savunmasının ekinde yer alan ve …….. Müşavirliğine yazılmış bulunan ………. tarihli yazıda, ……….’ın yeni fiyatın Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22. maddesine ve taraflarca imzalanan sözleşmeye uygun olduğunu belirttiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, söz konusu birim fiyatlar mevzuatın öngördüğü usule göre İdare ile Yüklenicinin mutabakatı sonucu tespit edilmiş ve hukuki ihtilaflar Mahkeme aracılığı ile çözümlenmiş olduğundan, gerçekleştirilen imalatlara ilişkin ödemeler de bu yeni fiyatlar üzerinden yapılmış bulunduğundan, bu aşamada Dairemizce yapılacak bir işlem bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
Bununla beraber, idarenin, sorgu konusu yeni birim fiyatların yüksek olduğu, yani rayiçlerin “kaynakların verimli kullanılması gözetilerek” tespit edilmediği yönünde bir görüşü var ise, sözleşmenin tarafı olarak, sözleşme hukukuna uygun tasarruflarda bulunma hakkına ve yetkisine sahip olduğu düşünüldüğünden, konunun incelenip soruşturulması, ortaya çıkan sonuçlara göre gerekirse idarenin yeni birim fiyat yapma ve hukuki ihtilafları adli yargıda çözme yetkisine dayalı olarak işlem yapılması ve sonucundan bilgi verilmesini teminen, konunun ………… yazılmasına,
Oybirliği ile karar verildi.