YURTDIŞI HARCIRAH
Geçici görevle yurtdışına gönderilen ve konaklama giderleri ile yemek ihtiyaçları ev sahibi- davet eden ülke/kurum tarafından karşılananlara yolda geçen günler dışındaki görevlendirmeye ilişkin günler için gündelik ödenmesi sonucu …………. TL kamu zararına neden olunduğu ileri sürülmekte ise de,
6245 sayılı Harcırah Kanununun “Harcırah Verilecek Kimseler” başlıklı 4’üncü maddesinde,
“Bu Kanunda belirtilen hallerde:
1. Bu Kanun kapsamına giren kurumlarda çalışan memur ve hizmetliler ile aile fertlerine ve aynı kurumlarda fahri olarak çalışanlara,
2. Memur veya hizmetli olmamakla beraber kurumlarca geçici bir vazife ile görevlendirilenlere,
…
Harcırah verilir.” ,
“Yurtdışında Verilecek Gündeliklerin Miktarı” başlıklı 34’üncü maddesinde,
“Bu Kanun gereğince verilecek yurtdışı gündeliklerinin miktarı, gidilecek ülkeye, memur ve hizmetlilerin aylık veya ücret tutarları ile görevin mahiyetine göre, mali yıl itibariyle ve Maliye Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca tayin olunur.
(İkinci fıkra mülga: 23/01/1987 - KHK - 269/4 md.)
Geçici görev ile yabancı ülkelere gönderilenlere, özel anlaşmaları gereğince yabancı devlet, uluslararası kuruluş veya resmi diğer kuruluşlar tarafından ödeme yapıldığı takdirde bu ödemeler gündeliklerinden indirilir.” hükümleri yer almaktadır.
Anılan Kanunun 34’üncü maddesine dayanılarak çıkarılan 2012 yurtdışı gündeliklerine ilişkin karar 25 Mart 2012 tarih ve 28244 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Söz konusu kararın 3’üncü maddesinde,
“Madde 3- (1) Geçici görev ile yabancı ülkelere gönderilenlere, özel anlaşmaları gereğince yabancı devlet, uluslararası kuruluş veya resmi diğer kuruluşlar tarafından ödeme yapıldığı takdirde bu ödemeler gündeliklerinden indirilir.
(2) Kurumlar, hizmetin özellikleri, mevcut ödenek miktarı, yabancı devlet, uluslararası kuruluş, resmi veya özel diğer kurum ve kuruluşlar tarafından ödeme yapılması, görev yerinde ücretsiz veya düşük ücretli yatacak yer temin edilmesi, yemek ihtiyaçlarının kısmen veya tamamen karşılanması gibi hususları dikkate almak suretiyle, ekli cetvelde gösterilen miktarlardan daha aşağı miktarda gündelik ödeyebilirler. Ancak, bu şekilde ödenecek gündeliklerin ilgililerce kabul edildiğinin görev mahallinden ayrılmadan önce idarelerine yazılı olarak bildirilmesi gerekir.” denilmektedir.
Dolayısıyla, Harcırah Kanununun 34 üncü maddesinde, geçici görev ile yabancı ülkelere gönderilenlere, özel anlaşmaları gereğince yabancı devlet, uluslararası kuruluş veya resmi diğer kuruluşlar tarafından ödeme yapıldığı takdirde bu ödemelerin gündeliklerinden indirilmesi gerektiği hüküm altına alınmış, yurtdışı gündeliklerine ilişkin bakanlar kurulu kararı ile de Kanunun yapılan ödemelerin gündeliklerden indirilmesini öngören amir hükmüne ilaveten görev yerinde ücretsiz veya düşük ücretli yatacak yer temin edilmesi, yemek ihtiyaçlarının kısmen veya tamamen karşılanması gibi hususlar da dikkate alınmak suretiyle ekli cetvelde gösterilen miktarlardan daha aşağı miktarda gündelik ödenebilmesi bu şekilde ödenecek gündeliklerin ilgililerce kabul edildiğinin görev mahallinden ayrılmadan önce idarelerine yazılı olarak bildirilmesi şartının gerçekleşmesi halinde kurumun ihtiyarına bırakılmıştır.
İlgililerin göndermiş oldukları savunmalarında,
Yurtdışında geçici görevli memura herhangi bir ödeme yapıldıysa bu ödemenin harcırah beyannamesindeki toplam tutardan indirileceği, Kanunun 34 üncü maddesi çerçevesinde görevlinin gündeliğinden bir tutarın indirilebilmesi için “yabancı devlet, uluslararası kuruluş veya resmi diğer kuruluşlar tarafından ödeme…” yapılmasının gerektiği, …………. Genel Müdürlüğünce yurtdışında görevlendirilen ve sorguda adı geçen kişilere, maddede belirtildiği şekilde bir ödeme yapılmamış olduğu, bu nedenle Genel Müdürlükçe görevlendirilen kişilere ödenen gündeliklerden, Harcırah Kanununun 34 üncü maddesi dayanak gösterilerek herhangi bir indirim yapılmasının mümkün görülmediği, yurtdışı gündeliklerin her yıl, 6245 sayılı Harcırah Kanununun 34 üncü maddesi uyarınca, Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenmekte olduğu, 2012 yılı için uygulanacak Bakanlar Kurulu Kararının 25/03/2012 tarih ve 28244 sayılı Resmi Gazetede yayımlandığı, söz konusu Yurtdışı Gündeliklerine Dair Kararın 3 üncü maddesinin 2 nci fıkrasında, “Kurumlar, hizmetin özellikleri, mevcut ödenek miktarı, resmi veya özel kurum ve kuruluşlar tarafından ödeme yapılması, görev yerinde ücretsiz veya düşük ücretli yatacak yer temin edilmesi, yemek ihtiyaçlarının kısmen veya tamamen karşılanması gibi hususları dikkate almak suretiyle, ekli cetvelde gösterilen miktarlardan daha aşağı miktarda gündelik ödeyebilirler. Ancak, bu şekilde ödenecek gündeliklerin ilgililerce kabul edildiğinin görev mahallinden ayrılmadan önce idarelerine yazı olarak bildirilmesi gerekir.” hükmüne yer verildiği, Genel Müdürlükçe yapılan görevlendirme teklifleri kapsamında Bakanlık Makamından alınan tüm yurtdışı onaylarında, gönderilecek kişiler bir davet yazısına istinaden görevlendiriliyorsa, o davet yazısında belirtilen hususlar, hizmetin özellikleri, bütçe imkanları ve personelin herhangi bir mağduriyet yaşamaması gibi kriterler birlikte değerlendirilmekte, kişiye ödenecek ücretlerin de Bakanlık Makamınca “Yurtdışı Gündeliklerine Dair Karar”ın 3 üncü maddesinin 2 nci fıkrasına istinaden takdir edilmekte olduğu, Kararın 3 üncü maddesinin 2 nci fıkrasında, İdarenin maddede belirtilen hususları değerlendirerek, cetvelde belirtilen tutardan daha düşük miktarda gündelik ödeyebileceğinin belirtildiği ve söz konusu fıkranın İdareye bir takdir hakkı tanıdığı, Genel Müdürlükçe yurtdışı görevlendirmelerde harcırah ödeme işlemlerinin bu maddenin İdareye verdiği takdir yetkisi çerçevesinde yürütüldüğü,
Genel Müdürlükçe görevlendirilen kişilerin görevlendirmeyi müteakip, organizasyonla (konferans, toplantı, çalışma ziyareti vd.) ilgili olarak tertip heyetiyle temasa geçerek organizasyon kapsamında sağlanacak imkanlar konusunda daha detaylı bilgi aldığı, Genel Müdürlükçe görevlendirilen ve sorguda isimleri yer alan kişilerin, görev mahallerinden ayrılmadan önce İdareye bu şekilde bir yazılı bildirimde bulunmadıkları, sorguda Genel Müdürlükçe görevlendirilen kişilere yurtdışında geçirdikleri süre için ödenen (Damga Vergisi hariç) yevmiye tutarlarının tamamının kamu zararı sayılmasının Bakanlar Kurulu Kararına uygun olmadığı, yurtdışında kişiye yapılan ödemeler konusunda öncelikle davet mektuplarına bakıldığı, ardından görevli kişinin beyanının esas alındığı, davet mektubunda iaşe ve ibatenin yalnız birisi veya her ikisinin karşılanacağı bildirilse de bazen ayrılan kontenjandan daha fazla katılım olması, bazen konaklama ve yemek imkanlarının uygun şartlarda ve zamanlarda sunulmaması gibi nedenlerle Bakanlıkça görevlendirilen kişiler sunulan imkanlardan yeterince faydalanamadığı durumlarda görevli kişinin beyanına bakılarak işlem yapıldığı, harcırahta beyanın (harcırah beyannamesi) esas olduğu, Kanunun 60 ıncı maddesinin, hilafı hakikat (gerçeğe aykırı) beyanda bulunanlara uygulanacak yaptırımları düzenlediği, bu itibarla gençlik faaliyetlerinin farklı yapısı, harcırahta beyan esasının geçerli olması ve gerçeğe aykırı beyanda bulunanlar için belirlenen yaptırımlar gibi hususlar birlikte değerlendirilerek yurtdışında görevlendirilen kişilerin yararlandıkları imkanların neler olduğu konusunda ayrıca inceleme yapılmadığı, dolayısıyla harcırah ödemelerinin mevzuat çerçevesinde ve görevli kişilerin beyanları doğrultusunda gerçekleştirildiği ifade edilmektedir.
Diğer taraftan Gerçekleştirme Görevlisi …………. savunmasında, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Devlet Memurlarının Görev ve Sorumlulukları” başlıklı 11'inci maddesinin 1'inci fıkrası hükmü uyarınca, devlet memurlarının amirlerinden aldığı talimatları yerine getirmekle yükümlü oldukları, bu çerçevede, gerçekleştirme görevlisi olarak kendisinin sorgu konusu yapılan 21 adet yurt dışı seyahatine ilişkin olarak Müsteşarlık makamından alınan seyahat onaylarında belirtilen gündelik miktarlarına ilişkin her hangi bir inisiyatif kullanması söz konusu olmadığından sorumlu tutulmaması gerektiği belirtilmiştir.
5018 Sayılı Kanunun 8 inci maddesinde, ‘’her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.’’,
33 üncü maddesinde, “Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi, harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine, işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
Elektronik ortamda oluşturulan ortak bir veri tabanından yararlanmak suretiyle yapılacak harcamalarda, veri giriş işlemleri gerçekleştirme görevi sayılır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin esas ve usûller Maliye Bakanlığınca belirlenir.
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar”
Denilmek suretiyle gerçekleştirme görevlilerinin harcama talimatı üzerine yapılan iş ve işlemler ile bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumlu oldukları hüküm altına alınmıştır.
Yurtdışı Gündeliklerine Dair 30.01.2012 tarih ve 2012/2760 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 3’üncü maddesinin 2’nci fıkrasına göre, ekli cetvelde gösterilen miktarlardan daha aşağı miktarda gündelik ödenebilmesi keyfiyeti iki grup şartın birlikte gerçekleşmesine bağlıdır:
1) Kurumlar,
Hizmetin özellikleri,
Mevcut ödenek miktarı,
Diğer kurum ve kuruluşlar tarafından ödeme yapılması,
Görev yerinde ücretsiz veya düşük ücretli yatacak yer temin edilmesi,
Yemek ihtiyaçlarının kısmen veya tamamen karşılanması,
gibi hususları dikkate almak suretiyle, ekli cetvelde gösterilen miktarlardan daha aşağı miktarda gündelik ödeyebilirler.
2) Bu şekilde ödenecek gündeliklerin ilgililerce kabul edildiğinin görev mahallinden ayrılmadan önce idarelerine yazılı olarak bildirilmesi gerekir.
Bu hususların herhangi birisinin tek başına bulunması yeterli olmayıp her ikisinin birlikte bulunması şarttır. Söz konusu Bakanlar Kurulu Kararı ile bu iki unsur birbirine “Ancak” bağlacı ile bağlanmış, ekli cetvelde gösterilen miktarlardan daha aşağı miktarda gündelik ödenebilmesi bu şekilde ödenecek gündeliklerin ilgililerce kabul edildiğinin görev mahallinden ayrılmadan önce idarelerine yazı olarak bildirilmesi şartına bağlanmıştır.
Dolayısıyla Yurtdışı Gündeliklerine Dair Kararın yukarıda anılan fıkrası ile gündeliklerin ödenmeyeceği veya eksik ödeneceği kesin olarak hüküm altına alınmamış olup, gündeliklerin tam veya eksik ödenmesi kurumun ihtiyarında bulunmaktadır. Ancak yine ekli cetvelde gösterilen miktarlardan daha aşağı miktarda gündelik ödenebilmesi bu şekilde ödenecek gündeliklerin ilgililerce kabul edildiğinin görev mahallinden ayrılmadan önce idarelerine yazı olarak bildirmesiyle mümkün olmaktadır.
Yapılan incelemede, Genel Müdürlükçe görevlendirilen ve sorguda isimleri yer alan kişilerin, görev mahallerinden ayrılmadan önce İdareye bu şekilde bir yazılı bildirimde bulunmadıkları, söz konusu faaliyetlerin Genel Müdürlükçe yapılan görevlendirme teklifleri kapsamında Bakanlık Makamından alınan yurtdışı onayları ile yapıldığı ve yurtdışına gönderilenlere yol, konaklama ve iaşe bedeli olarak fatura karşılığı ayrıca herhangi bir bedel de ödenmediği anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan savunmalarda, Bakanlar Kurulu Kararının ekli cetvelinde gösterilen miktarlardan daha aşağı miktarda gündelik ödemeye ilişkin olarak, …………. Bakanlığının 27 Aralık 2011 tarih ve 749-15/1377 sayılı Müsteşarlık Olur’unda, yurtdışına giden personelin, konaklama ve yemek ihtiyaçlarının diğer kurum ve kuruluşlar tarafından karşılanması durumunda personele gidiş ve dönüş günleri için tam, diğer günler için 1/3 oranında harcırah ödeneceğinin belirtildiği görülmektedir. Dolayısıyla İdarenin yurtdışına giden personelin, konaklama ve yemek ihtiyaçlarının diğer kurum ve kuruluşlar tarafından karşılanması durumunda yurtdışı gündeliklerinde nasıl bir indirime gidileceğine ilişkin bir ilke kararından da bahsedilebilmesi mümkündür, ancak bu ilke kararının uygulanmasında yukarıda açıklanan bildirim şartının da göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır.
6245 sayılı Harcırah Kanununun “Harcırahın sureti tediye ve mahsubu” başlıklı 59’uncu maddesinde de, harcırah itası ve avansların mahsubu muamelelerinde aksi sabit oluncaya kadar memurun beyanına itibar olunacağı hüküm altına alınmıştır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 32’nci maddesinde, harcama yetkililerinin harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından sorumlu oldukları belirtilmiştir.
Harcama yetkilisi tarafından görevlendirilen ve ödeme sürecinde görevli olan gerçekleştirme görevlilerince yurtdışında görevlendirilen kişilerin yararlandıkları imkanların neler olduğu konusunda ayrıca inceleme yapılması fiilen mümkün bulunmamaktadır. Dolayısıyla, harcırah ödemelerinin mevzuat çerçevesinde ve görevli kişilerin beyanları doğrultusunda gerçekleştirilmesinde, harcama yetkilisi tarafından memurların bildirimlerine istinaden yurtdışı geçici görev yolluklarının ödenmesi için talimat verilmesinde ve ödemeye onay verilmesinde mevzuata aykırılık yoktur.
Bu itibarla, geçici görevle yurtdışına gönderilen ve konaklama giderleri ile yemek ihtiyaçları ev sahibi- davet eden ülke/kurum tarafından karşılananlara yolda geçen günler dışındaki görevlendirmeye ilişkin günler için gündelik ödenmesinde mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
Ayrıca, bu konuda bahsi geçen mevzuat hükümlerinin farklı şekilde de yorumlanabileceğinin ileri sürülmesi durumunda, 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesine göre kamu görevlilerinin sorumlu tutulabilmeleri için hem açık bir mevzuata aykırılığın bulunması, hem de bu kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinin bulunması gerektiği hususu göz önüne alındığında, mevzuat hükümlerini farklı şekilde yorumlayan kişilere de sorumluluk yüklenmesinin mümkün olmadığı açıktır.
Açıklanan gerekçelerle, geçici görevle yurtdışına gönderilen ve konaklama giderleri ile yemek ihtiyaçları ev sahibi- davet eden ülke/kurum tarafından karşılananlara yolda geçen günler dışındaki görevlendirmeye ilişkin günler için gündelik ödenmesinde mevzuata aykırılık bulunmadığından, …………. TL ile ilgili olarak ilişilecek bir husus bulunmadığına,
(Üye ………….’…, “6245 sayılı Harcırah Kanununun 34’üncü maddesinde, “Geçici görev ile yabancı ülkelere gönderilenlere, özel anlaşmaları gereğince yabancı devlet, uluslararası kuruluş veya resmi diğer kuruluşlar tarafından ödeme yapıldığı takdirde bu ödemeler gündeliklerinden indirilir.” hükmüne yer verilmiştir.
6245 sayılı Kanunun 34’üncü maddesi 11.12.1981 tarih ve 2562 sayılı Kanunla yukarıdaki şekilde değiştirilmiştir. 2562 sayılı Kanunun gerekçesinde, “… Ayrıca geçici görevle yurtdışına gönderilenlerden yemeleri ve yatmaları sağlanan ile yabancı devlet veya kuruluşlar tarafından kendilerine herhangi bir ödeme yapılanların gündeliklerin bu ödemelere karşılık yapılacak indirim oranları gösterilmiştir.” denilmek suretiyle yeme ve yatmanın karşılanması halinde gündeliklerden indirim yapılması öngörülmüştür.
Bu anlamda harcırah, kamu hizmetinin gerektirdiği görev sebebiyle kişilerin katlandıkları zorunlu giderleri karşılamak için yapılan bir ödemedir. Harcıraha hak kazanmada “görevlendirme” tek başına yeterli bir unsur olmayıp, aynı zamanda kamu görevlisinin bu “görevlendirme” nedeniyle maddi açıdan bir külfete katlanması gerekmektedir. Söz konusu olayda ise görevlilerin konaklama giderleri ile yemek ihtiyaçları ev sahibi- davet eden ülke/kurum tarafından karşılanmıştır. Dolayısıyla yolda geçen günler dışındaki günler için harcırah ödenmesi mevzuata aykırıdır.
Öte yandan, savunmada bahsedilen Yurtdışı Gündeliklerine Dair BKK’da, (md. 3/2) yabancı ülke veya kuruluşlarca ödeme yapıldığı halde yine de şartlar gereği kurum bütçesinden de bir miktar harcırah ödemesinde bulunulması gerekli olacaksa ilgililerin bildirimi şartı aranmıştır. Yoksa savunmada bahsedildiği gibi ilgililerin bildirimde bulunmaması halinde harcırah ödeneceği çıkarsaması mantıklı değildir. Zira ilgililerden, kendilerine daha düşük ödeme yapılması veya hiç ödeme yapılmamasını talep etmeleri beklenilmiş olacaktır. Hal böyleyken, diğer ülke veya kuruluşlarca ödeme yapıldığı veya konaklama giderleri ile yemek ihtiyaçları karşılandığı halde, yine de hangi gerekçelerle ve ne miktarda kurumca ödeme yapılması gerektiği belirtilmeli idi.
Bu itibarla, geçici görevle yurtdışına gönderilen ve konaklama giderleri ile yemek ihtiyaçları ev sahibi- davet eden ülke/kurum tarafından karşılananlara yolda geçen günler dışındaki görevlendirmeye ilişkin günler için gündelik ödenmesi sonucu neden olunan …………. TL kamu zararının sorumlularına ortaklaşa ve zincirleme ödettirilmesi uygun olur.” şeklindeki ayrışık görüşüne karşı) oyçokluğuyla,
Karar verildi.