……….İşinde, Yaklaşık maliyet, mevzuata uygun ve gerçekçi olarak hesaplanmadığı, İlk ihale ile birinci ve ikinci ikmal ihalelerinde iş artışıyla işin tamamlanmayacağı belli olduğu halde Kanunun amir hükmüne aykırı olarak asıl iş ve ikmal ihalelerinde iş artışı yapıldığı, iş programlarına uyulmadığı bunun sonucu olarak,
A) ……… yükleniminde bulunan ……… işi bünyesinde ……TL’ye yaptırılması gereken 5 cm. sıkışmış kalınlıkta 1 m² asfalt betonu aşınma tabakası yapılması iş kaleminin ……… TL’ ye ……… yükleniminde bulunan ……… İşinde yaptırılması ve sözleşmeye esas proje içinde yer almayan ve …………Müdürlüğü tarafından ihale edilen …….’nın, ……..’na ait ….. nci ikmal ihalesinde yaptırılması sonucu toplam …… TL ödendiği,
B) …….. yükleniminde bulunan ……… işinde sözleşmede olmayan 17.081/K-1/A ve 7510/1-B/M poz işler için yeni fiyat oluşturulurken,Yapım İşleri Genel Şartnamesine aykırı davranılması sonucu ……… TL kamu zararına sebebiyet verildiği,
Tespitlerine ilişkin olarak yapılan incelemede,
……. İşi” ilk olarak 2006 yılında ihale edilmiştir. Bununla birlikte iş üç ikmal ihalesi daha yapılarak 2012 yılında bitirilebilmiştir.
Sorumlularca yapılan savunmalarda bütün bu hususlara ilişkin yapılan genel değerlendirmede,
“1 – Yaklaşık maliyetler hesaplanırken hazırlandığı yıla ait rayiçler kullanılmış olup, yaklaşık maliyete esas imalatlar ise projelerin avan proje niteliğinde olması ve zemin etüt raporlarının olmaması nedeni ile yapılması gereken imalatların projeye tam olarak yansıtılmamasından kaynaklanmaktadır.
2 – Yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda mevcut ödenek koşulları ve yapılmasına karar verilen imalatlara göre metrajlar ve yaklaşık maliyet hesaplanmasına rağmen, sonradan yapılması trafik emniyeti, can ve mal güvenliği açısından zorunlu olan imalatlar nedeni ile keşif özetleri artan yönde değişmiştir.
Yapılan bu değişikliklerinin tamamı kamu menfaati dikkate alınarak ve projeleri Genel Müdürlüğümüzce onaylandıktan sonra imalatlarına başlanılmıştır.
3 - Her ne kadar işin başında iş programı hazırlansa dahi bu tarz yapım ihalelerinin tamamına yakın kısmında yılı içerisinde belirlenen sözleşme ödeneklerinin tamamının verilmemesinin yanı sıra verilen ödeneklerinde düzensiz bir şekilde verilmesi nedeni ile iş programına uygun olarak çalışılması imkanı bulunamamaktadır.
Ayrıca gerek hava koşullarının uygun olmaması gerekse idarenin yükümlülüğünde bulunan kamulaştırma işlemlerinin zamanında bitirilememesi, proje onaylarında yaşanan gecikmeler de iş programına uygun olarak çalışmayı engellemiştir.
4 – Yukarıda da izah edildiği üzere ihalelerin yapılmasından sonra başlangıçta öngörülemeyen ve trafik emniyeti ve yolun fonksiyonelliğinin tam olarak teminine yönelik imalat değişikliklerinin yapılması kaçınılmaz olmuştur.
5 – Yeni fiyatların oluşturulmasında, fiyatın oluşturulduğu ihaleden başka bir ihalenin fiyatlarıyla mukayese yapılması uygun değildir. Yeni fiyatın oluşturulmasına neden olan imalat kalemleri oluşturulduğu ihale kapsamında başlangıçta ön görülmeyen imalatlar içindir. Bu imalatların en önemlisi yapılmasına ihaleden sonra karar verilen Sanayi Köprülü Kavşağı Kavşak alanındaki dolguların oturacağı zeminle ilgilidir.Dolayısı ile yeni fiyat tutanağının başka ihalelerdeki fiyatlarla mukayese edilmemesi gerekmektedir.”
Denilmiştir.
Konuyla ilgili yapılan değerlendirmede, gerçekleştirilen her bir ihaledeki (1. ihale, 1. ikmal, 2. ikmal, 2. İkmal ve 3. ikmal) yapım işinin tanımı aynı olmakla beraber, her bir ihalenin müstakil olduğu, farklı yapım işlerini veya bir öncekinde tamamlanamayan işleri içerdiği, her birisinde %20 iş artışına rağmen iş tamamlanamadığı için ihaleyi sona erdirmek durumunda kalındığı,
Bunlardan her birisi müstakil bir ihale olduğu gibi, sözleşme yıllarının da farklı olduğu, (………..) anlaşılmaktadır.
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 9 uncu maddesine göre, yaklaşık maliyet hesabına esas miktarların tespiti için kesin proje üzerinden birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde, mümkün olan arazi ve zemin etüt çalışmalarının yapılmış olması zorunludur. Yine, yaklaşık maliyetin tespitine ilişkin fiyat ve rayiçlerin Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 10 uncu maddesinde öngörülen usullere uygun olarak tespit edilmesi gerekmektedir.
Böylesine geniş kapsamlı bir yapım işinde, arazi ve zemin etüdlerinin ayrıntılı ve yeterli biçimde yapılması, buna göre uygulama projelerinin hazırlanmış olması, yaklaşık maliyetin de buna göre mevzuatında öngörülen usullere uygun olarak, iş kapsamına girebilecek bütün imalatları öngörecek ve içerecek biçimde belirlenmiş olması gerekmektedir.
Oysa uygulamada, projelerin avan proje niteliğinde olması ve zemin etüt raporlarının olmaması nedeni ile yapılması gereken imalatların projeye tam olarak yansıtılamadığı, fiyatların gerçekçi olarak belirlenemediği, bu nedenle ihale sonrası değişikliklere göre iş artışı ve yeni fiyat düzenleme zorunluluğunun doğduğu anlaşılmıştır.
Ayrıca, proje onaylarında yaşanan gecikmeler, idarenin yükümlülüğünde bulunan kamulaştırma işlemlerinin zamanında bitirilememesi, işin mevcut ödenek imkanları dahilinde yapılma mecburiyeti, yılı içerisinde belirlenen sözleşme ödeneklerinin tamamının verilmemesinin yanı sıra verilen ödeneklerinde düzensiz bir şekilde verilmesi..gibi sebeplerin de, söz konusu işin, iş programına uygun olarak gerçekleştirilebilmesini engellediği anlaşılmıştır.
Yapılan uygulamaların idari ve teknik gerekçelerinin aksine görüş beyan edebilmek için, gerçekleştirilen yapım işine ilişkin bütün ihale süreçlerinin ilgili ihale belgeleri ve hakediş raporları ile birlikte değerlendirilmeleri gerekmektedir. Bunun da bu konuda teknik bilgi birikimi ve uygulama tecrübesine sahip uzman kişiler veya bilirkişiler vasıtası ile yapılması gerekmektedir.
Diğer taraftan yargı raporuna bu konu ile ilgili olarak ilişikli tutulan belgeler, ……… tarih ve …….sayılı ödeme emri belgesine ekli …….. tarih ve ….. hakediş raporu ile …….. tarih ve …….. sayılı ödeme emri belgesine ekli ……. tarih ve ….. hakediş raporudur. Bu hakediş raporları,…. yılı içerisinde yapılan imalatları içermektedir.
Kamu zararı iddiasına ilişkin olarak yapılan incelemede ise,
A) ……… yüklenimindeki “……… işi” (3. İhale) bünyesinde yapılması gereken “5 cm sıkışmış kalınlıkta 1 m2 asfalt betonu aşınma tabakası yapılması” İş kaleminin (birim fiyatı: …. TL.), daha sonra …… yüklenimindeki “……. işi” bünyesinde yaptırılması (birim fiyatı: …. TL.) sonucu …….. TL ve sözleşmeye esas proje içinde yer almayan ve ……. Müdürlüğü tarafından ihale edilen …..’nın, ……’na ait …. nci ikmal ihalesinde yaptırılması ve bu ilave iş için toplam …… TL ödenmesi sonucu toplam ……-TL kamu zararına sebep olunduğu tespiti ile ilgili yapılan incelemede,
Öncelikle ……’nın, ……’na ait …… nci ikmal ihalesinde yaptırılması ve bu ilave iş için toplam ….. TL ödenmesi ile ilgili sorumlularca yapılan savunmalar Denetçi tarafından yerinde görülmüştür.
Aşınma tabakası imalatı için 2 nci ikmal ihalesinde … TL/m², 3 üncü ikmal ihalesinde ise …. TL/m² teklif verilmiştir. Bununla beraber söz konusu imalat sırasıyla ikinci ve üçüncü ihalelerde keşfin dolması nedeniyle gerçekleştirilememiş ve …. TL/m2 fiyatla ayrı bir iş olan “……. işi” bünyesinde yaptırılmıştır.
Söz konusu,“5 cm sıkışmış kalınlıkta 1 m² asfalt betonu aşınma tabakası yapılması” iş kaleminin bünyesinde gerçekleştirildiği iddia olunan ve ayrı bir iş olan “…… işi” ile ilgili olarak rapor dosyasında hiçbir belge mevcut değildir. Bu durumda, mevcut olmayan belgeler üzerinden değerlendirme yapmak mümkün değildir.
Ayrıca, 3. ihalenin sözleşme yılı 2011 olup, diğer ihalenin yılı belli değildir. 3.İkmal inşaatında bu imalatın hangi gerekçe ile yapılamamış olduğu açıklanmamıştır. 3.İhalenin, keşif tutarının dolması sebebiyle sonlandırıldığı anlaşılmaktadır. Bu durumda bu imalatın diğer bir ihale kapsamında yapılmış olması sorgulanırken ve değerlendirme yapılırken,öncelikle bu birim fiyatın işin keşfinde olup olmadığı, keşifte olmayıp,sonradan mı iş kapsamına alınıp yeni birim fiyat yapıldığı,poz tanımı aynı olsa bile nitelik itibariyle farklı olup olmadığı hususlarının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.Bu durumda her iki fiyatın tarif ve analizler bazında ayrıntılı olarak incelenip kıyaslanarak tespitin belgeleriyle yapılması gerekmektedir. Bütün bu konularda hiçbir açıklık bulunmamaktadır.
Bu gerekçelerle toplam ……..-TL için ilişilecek husus bulunmadığına oybirliği ile karar verildi.
B) ……… yüklenimindeki “……… işi” (4. İhale) bünyesinde, sözleşmede ve keşifte olmayan 17.081/K-1 ve 7510/1-B/M poz imalatlar için yeni fiyatlar belirlenmiş olup, bunlar 2011 yılı fiyatları ile sırası ile …… TL. ve …….. TL. dir.
Yargı raporunda bu imalatların 3.ihale kapsamında da mevcut olduğu, ancak, gerçekleştirilmeyip, sonraki ikmal ihalesinde (4.İhale) gerçekleştirildiği iddia edilmektedir.
Bu imalatların 3. ihale kapsamında belirlenmiş fiyatlarının, 2010 yılı fiyatları ile sırasıyla ……. TL. ve ……. TL olduğu, mevzuata göre bunlar için yeni fiyat belirlenemeyeceği belirtilmiş ve bu fiyatlar 2010 yılı üretici fiyatları endeksi ile çarpılmak suretiyle 2011 yılına uyarlanıp yeni fiyat oluşturmuş ve İdarece belirlenmiş yeni fiyatlar ile bu şekilde oluşturulan fiyatlar arasındaki fark imalat miktarı ile çarpılarak kamu zararı tespit edilmiştir.
Öncelikle belirtilmesi gereken husus, 3. ihale kapsamında belirlendiği iddia olunan fiyatlara ilişkin olarak Rapor ekleri arasında hiçbir belge yoktur. Ayrıca, bu fiyatların bu 3.ihaleye ait teklif ekindeki fiyatlar mı, yoksa sonradan oluşturulmuş yeni fiyatlar mı oldukları açık değildir. Bunların tarifleri, analizleri mevcut değildir. Aynı şekilde, 4. ihale kapsamında yeni fiyatı belirlenen bu imalatlara ilişkin olarak da hiçbir bilgi ve belge bulunmamaktadır.
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22 nci Maddesinde yeni birim fiyat oluşturma yöntemi belirlenmiştir. Bu şartname hükümleri çerçevesinde gerek analizler, gerekse rayiçleri itibariyle önceki ve sonraki fiyatlar arasında bir değerlendirme ve kıyaslama yapılmadığı, “İdarenin bir önceki ihalede oluşan fiyatları teklif etmesi gerektiği” İddiası ile sadece poz numarası itibariyle benzerlik gösterdiği görülen imalatlara ilişkin olarak, önceki ihaleye ait birim fiyatlara 2010 yılı üretici fiyatları endeksini uygulamak suretiyle 2011 yılı için birim fiyat tespiti yapıldığı ve oluşturduğu bu fiyatlara göre de kamu zararı hesabı yaptığı anlaşılmıştır.
Mevzuatta yeri bulunmayan bu değerlendirmeye göre ortaya konulmuş olan kamu zararı iddiasının kabulü mümkün değildir.
Bu nedenle, B bendinde kamu zararı olarak hesap edilen …….TL için ilişilecek husus bulunmadığına oybirliği ile karar verildi.
Ancak, 7510/1-B/M poz “prekast cephe elemanı temini ve yerinde montajı” imalatının 3. İhaledeki (2010 yılı) birim fiyatı …….. TL. olmasına rağmen, 4. İhaledeki (2011 yılı) birim fiyatı ……. TL’dir. Savunmada bu fiyat farkı hususunda bir açıklamada bulunulmamıştır. Yukarıda bahsettiğimiz üzere, yargı raporunda da bu konuda yeterli delil ve açıklama getirilmemiştir.
Bu nedenle, yukarıda bahisleri geçen ve buna bağlı olarak A ve B bentlerinde açıklanan, avan proje üzerinden ihaleye çıkılması, yaklaşık maliyetlerin mevzuata uygun olarak hazırlanmaması, iş artışının mevzuata aykırı olarak yapılması, başka bir idarenin işinin mevcut ihale kapsamında yapılması ve mevcut ihale bünyesindeki bir işin, farklı bir işe ait ihalede daha yüksek fiyattan yapılması iddialarına ilişkin olarak inceleme ve soruşturma yapılması ve sonucundan Dairemize bilgi verilmesi için konunun ……….. yazılmasına oybirliği ile karar verildi.