EK ÖDEME
Ek ödeme dağıtımında döner sermaye komisyonunca karar alınan tutar belirlenirken % 15 üzerinden hesaplanması gereken Hazine Payının % 1 olarak uygulanabilmesi E1 rolündeki ilçe entegre hastanelerine sağlanmış bir imkan iken, aynı oranın B kurum rolündeki …………. Devlet Hastanesi tarafından da uygulanarak ek ödeme dağıtımının bu hesaplama çerçevesinde gerçekleştirildiği görülmüştür.
Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurum ve Kuruluşlarında Görevli Personele Döner Sermaye Gelirlerinden Ek Ödeme Yapılmasına Dair Yönetmeliğin “Dağıtılabilecek Döner Sermaye Tutarının Belirlenmesi” başlıklı 8’inci maddesinde,
“Döner sermaye komisyonu, dağıtılacak tutarı (karar alınan tutar), o dönem döner sermaye gelirlerinden (Değişik ibare: RG-8/2/2012-28198) 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun 18 inci maddesinin birinci fıkrasının (k) bendi gereğince ayrılacak pay ile Hazine ve Bakanlık payları ayrıldıktan sonra kalan miktarın %50’sinin, kurumsal performans katsayısı ile çarpımı sonucu bulunan miktarı geçmeyecek şekilde belirler.” hükmü yer almaktadır.
Sağlık Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı’nın çıkarmış olduğu 05.09. 2011 tarih ve 2011/49 sayılı Genelge’nin 1’inci maddesinde,
“...
Kurumlarda ek ödeme dağıtımında döner sermaye komisyonunca karar alınan tutar belirlenirken hazine payı olarak, 5234 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesinin birinci fıkrasının son cümlesi uyarınca belirlenecek oran üzerinden genel bütçeye irat kaydedilmek üzere ilgili muhasebe birimlerine yatırılması uygulamasına etkisi olmaksızın, ilgili kurumun elde ettiği gayrisafi hâsılatın %15’i dikkate alınarak hesaplanmaktadır. Mezkur Yönetmelik değişikliği ile % 15 oranının Bakanlıkça belirlenen kurumlarda Bakanlıkça belirlenen oran üzerinden hesaplanabileceği öngörülmüş olup, Bakanlıkça hazine payı oranına ilişkin karar alınmayan kurumlar, ek ödeme dağıtırken hazine payını gayrisafi hasılatın %15’ini dikkate alarak hesaplamaya devam edeceklerdir. Anılan hüküm kapsamında elde ettiği gayrisafi hâsılatın %15’inden farklı hazine payı oranlarını belirleme işlemi, Bakanlık Strateji Geliştirme Başkanlığınca yapılacak olup, bu konuda gerekli yazışmaların Strateji Geliştirme Başkanlığı ile yapılması gerekmektedir.” denilmektedir.
Yine Strateji Geliştirme Başkanlığı’nın 09.09.2011 tarihinde tüm valiliklere (il sağlık müdürlüklerine) göndermiş olduğu genel yazıda ise yukarıya alıntılanan madde hükmüne atıfta bulunmak suretiyle,
“Anılan yönetmelik değişikliği ile hazine payı oranının %15’den %1’e kadar düşürülmesi ile ilgili alınan yetki, sadece yapısal mali problemi olan kurumlarımız içindir. Bu uygulamanın yapılacağı kurumlar, personel durumu, mali durum, ek ödeme dağıtım tutarı ve oranları ile bunların Türkiye ortalamalarına göre karşılaştırılması gibi kriterler dikkate alınarak Bakanlığımızca tespit edilerek, yapılacak analiz ve değerlendirme neticesine göre uygulama yapılacaktır
Dolayısıyla söz konusu düzenleme ile ilgili gereksiz bürokrasi oluşturulmayacak, bu konuda Bakanlığımızla herhangi bir yazışma yapılmayacaktır. Bu düzenleme ile ilgili yapılacak tüm işlemler Bakanlıkça resen başlatılacak olup, gerektiğinde ilgili kurumla irtibata geçilecektir” denilmek suretiyle hazine payı oranın uygulanması ile ilgili konunun Strateji Geliştirme Başkanlığı tarafından re’sen düzenleneceği açıkça belirtilmiştir.
Strateji Geliştirme Başkanlığı kendisine verilen bu yetkiyi kullanarak 11.10.2011 tarih ve 10765 sayılı “Hazine Hissesi Uygulaması” konulu genel yazı bir düzenleme yapmak suretiyle tüm valiliklere (il sağlık müdürlüklerine) göndermiştir. Söz konusu genel yazıda aynen,
“Bilindiği üzere, Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurum ve Kuruluşlarında Görevli Personele Döner Sermaye Gelirlerinden Ek Ödeme Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 4 üncü madde maddesinin birinci fıkrasının (ee) bendi, 06.07.2011 tarih ve 27986 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurum ve Kuruluşlarında Görevli Personele Döner Sermaye Gelirlerinden Ek Ödeme Yapılmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılması Hakkında Yönetmelik’in 2 nci maddesi ile değişmiştir.
Yapılan değişiklik doğrultusunda, kurumlarımızın dağıtabilecekleri ek ödeme tutarını belirlerken kullanacakları hazine payı oranını, Maliye Bakanlığınca belirlenen ve hali hazırda % 1 olarak uygulanan orana kadar düşürecek kurumlara Bakanlıkça karar verilebilecektir. Başka bir ifade ile Bakanlık ek ödeme dağıtımına esas hazine payı oranını % 15 ile % 1 arasında değişen oranlarda tespit etmeye yetkili kılınmıştır.
Bu yetkiye istinaden Bakanlığımıza bağlı E1 rolündeki ilçe hastanelerinin Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğünce hazırlanan Ek ödeme ortalama tutarları dikkate alınarak personel motivasyonun sağlanabilmesi amacıyla ek ödeme hesaplamasında kullanılan hazine payı oranının belirtilen E1 rolündeki ilçe hastaneleri için Kasım ayından itibaren (Ekim dönemi ek ödeme dağıtımından başlayarak) % 15 den % 1’e düşürerek belirlenme yetkisi Makam onayı ile Başhekimlerimize verilmiştir.” denilmektedir.
Yukarıda anılan genel yazı ise …………. İl Sağlık Müdürlüğü tarafından 27.10.2011 tarihinde …………. Devlet Hastanesine gönderilmiştir.
Yapılan incelemede, …………. Devlet Hastanesi Yönetiminin, 27.10.2011 tarihli …………. İl Sağlık Müdürlüğü yazısı ile eki niteliğindeki Strateji Geliştirme Başkanlığı’nın 11.10.2011 tarih ve 10765 sayılı “Hazine Hissesi Uygulaması” konulu yazılarını ilgi tutmak suretiyle 10.11.2011 tarihinde aldığı bir olurla, E1 rolündeki ilçe entegre hastanelerine hak tanıyan bu düzenlemeyi kendi hastaneleri için de uyguladıkları görülmüştür. Ayrıca alınan bu olur, karar alınan tarihten 2012 yılı sonuna kadar kesintisiz bir şekilde uygulanmıştır. Sağlık Bakanlığı Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğünce belirlenen kriterler çerçevesinde, …………. Devlet Hastanesi E1 rolünde bir ilçe hastanesi değil, B rolünde (kurum verimlilik değerlendirmesine göre ise H4 Yataklı Kurum, Yatak Sayısı 100–499) bir hastanedir.
Strateji Geliştirme Başkanlığı’nın “Hazine Hissesi Uygulaması” konulu düzenlemesi ile, ilçe hastanelerindeki gelir seviyesinin düşüklüğüne bağlı olarak ortaya çıkan düşük ek ödemenin personel üzerinde bir isteksizliğe yol açmaması, bu itibarla da ilçe entegre hastanelerindeki sağlık personelinin ek ödeme tutarını yükseltilmesi için izlenen bir mali düzenleme olduğundan, ek ödeme üzerinden ayrılan hazine payının % 15 yerine % 1 olarak uygulanması amaçlanmıştır. Ancak …………. Devlet Hastanesi gibi personelinin ek ödeme seviyesi belli bir düzeyde olan ve E1 rolündeki bir ilçe hastanesi konumunda olmayan bir hastanenin ek ödeme dağıtımında esas alınması gereken hazine hissesi oranının % 15 yerine % 1 üzerinden hesaplanması mevzuata uygun düşmemektedir. 10.11.2011 tarihinde Hastane yönetimince alınan ve 2012 yılının sonuna kadar uygulanan bu kararın (olurun) etkisiyle, ek ödeme dağıtımında döner sermaye komisyonunca karar alınan tutar belirlenirken ayrılması gereken hazine payı % 15 yerine % 1 üzerinden hesaplanmıştır. Bunun sonucunda döner sermaye tespit komisyonunca belirlenen dağıtılabilecek döner sermaye tavan tutarı mevzuatın izin verdiği tutarın üzerinde gerçekleşmiştir. Nihai olarak 2012 yılının tüm aylarında döner sermaye tespit komisyonun dağıtımına karar verebileceği tutarın üstünde bir ek ödemenin hastane personeline dağıtıldığı tespit edilmiştir.
Gönderilen savunmalardan da açıkça anlaşılacağı üzere, ilgili hastanede ek ödeme dağıtımında döner sermaye komisyonunca karar alınan tutar belirlenirken hazine payı olarak % 15 olarak alınması gereken payın % 1 üzerinden hesaplanmasını sağlayan “olur yazısı”, hastane yönetimi tarafından döner sermaye komisyonu gündemine hiç getirilmemiş, dolayısıyla komisyonda hiç tartışılmamış ve karara da bağlanmamıştır.
Bununla birlikte, hastane yönetimince alınan bu karar, döner sermaye komisyon üyelerine tebliğ yoluyla da bildirilmemiştir. Gönderilen savunmalardan, döner sermaye komisyon üyelerinin söz konusu olurun varlığından düzenlenen sorgunun neticesinde haberdar oldukları ve ek ödemeye esas olurun hastane yönetiminin inisiyatifle kararlaştırılarak uygulamaya konulduğu anlaşılmaktadır.
Yukarıda yapılan açıklamalar ile gönderilen savunmalar çerçevesinde, döner sermaye tespit komisyonunda yer alan ve gerçekleştirme görevlisi olarak sorumlu tutulan kişilerin döner sermaye ek ödeme dağıtımında %15 olarak alınması gereken hazine payının %1 üzerinden hesaplanması neticesinde ortaya çıkan toplam …………. TL kamu zararından sorumlu bulunmadıkları anlaşılmaktadır.
Gerçekleştirme Görevlisi olarak sorumluluğu bulunan ve aynı zamanda ek ödeme dağıtımına esas hatalı oluru alan ………….’in (Başhekim Yrd.) savunmasında özetle,
“Yönetmelik” değişikliği ile Başhekimliklere yetki verildiği, bu yetkiye istinaden 10.11.2011 tarihli Başhekimlik “olur”u ile Hazine hissesinin %15’den %1’e düşürülerek ek ödeme hesaplanmasının yürürlüğe sokulduğu, bahse konu 10.11.2011 tarihli Başhekimlik Oluru incelendiğinde, bu olurun sadece 2011/Ekim ayına ait ek ödeme için hazırlandığı ve yine sadece bu aya ait …………. TL’nin personele dağıtılması ibaresini taşıdığının gayet açık olarak görüleceği, oysaki 2011/Ekim ayından sonraki aylarda Başhekimlik Makamınca kendi imzasını taşıyan veya taşımayan “olur”lar tanzim ettirilmediği, oluru 2011/Ekim ayı için imzaladığı ve yine sadece bu aya ait parasal tutarın açıkça belirtildiği, söz konusu “olur” kullanılmak suretiyle 2012 yılına ait değişik tutarlardaki ek ödeme dağıtımlarının yapıldığı, bu olura dayanılarak 2012 yılı ek ödemelerinin dağıtılması ve sorumlu tutulmasının hukuka ve usule uygun olmadığı, 2012/Şubat-Mart-Nisan aylarına ait ödeme evrakında Gerçekleştirme Görevlisi olarak imzasının bulunduğu, diğer aylarda gerçekleştirme görevlisi olarak sorumlu tutulmasının hukuka uygun olmadığı, oluşan fazla ödemelerin ahizlerden tahsili yönünde yargı kararı alınmasının hakkaniyete daha uygun olacağı ifade edilmekte ise de,
Sorgu konusu edilen hususa ve kamu zararı tutarına ilişkin olarak ilgililerce bir itirazda bulunulmadığı gibi konunun doğruluğu ve haklılığı kabul edilmiştir. Aynı durum Gerçekleştirme Görevlisi …………. (Başhekim Yrd.) için de geçerlidir. Somut olaya bakıldığında, olayda kamu zararının ortaya çıkmasına sebep olan hususun, E1 rolündeki ilçe entegre hastaneleri için mali açıdan sağlanmış olan bir avantajın B rolünde yer alan ve hastane yönetimince bilinmemesi mümkün olmayan ve yorumunda tereddüdüne imkan bulunmayan bu mali avantajın (ek ödeme dağıtımında fiktif olarak alınması gereken hazine hissesinin %15 yerine % 1 olarak dikkate alınması) …………. Devlet Hastanesi tarafından da uygulanmasıdır. Hastane yönetiminin mevzuatı yanlış yorumladığı ve kendisine sözlü talimat verildiği iddiasına bakıldığında, …………. Devlet Hastanesi yönetiminin kendi hastanelerinin rolünü bilmemesi, en azından entegre ilçe devlet hastanesi olmadığını bilmemesi kabul edilebilir bulunmamıştır. Gerek Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğünce yapılan sınıflandırmada gerekse ilgili hastanenin Kalite Birimince düzenlenen evraklarda yer alan bu bilgilere kolaylıkla erişilebilir. Bununla birlikte, hastane yönetiminin mevzuata uygun düşmeyen bir talimat vermesi durumunda bunun yerine getirilmemesi gerektiği veya hukuka uygun düşmeyen bir kararın varlığı düşünülüyor idiyse en azından alınan karara muhalefet şerhi düşülmesinin gerekliliği tartışmasız bir husustur.
Öte yandan, bahse konu 10.11.2011 tarih ve …………./Gider Tahakkuk sayılı Başhekimlik Olurunda aynen,
“…………. İl Sağlık Müdürlüğü’nün 27/10/2011 tarih ve …………. yazıları ekindeki Bakanlığımız Strateji Geliştirme Başkanlığı’nın 11/10/2011 tarih ve 10765 sayılı Hazine Hissesi Uygulaması hakkındaki yazılarında belirtildiği gibi Ekim 2011 ayından geçerli olmak üzere Hazine hissesinin % 15’den %1 e düşülerek ek ödeme hesaplamasının buna göre yapılması belirtilmektedir.
Bu nedenle Hastanemiz Ekim 2011 Ayına ait Aylık Gelir Toplamı …………. TL’dir. Yasal kesintilerin %14 uygulaması sonucu …………. TL olup %50’si olan …………. TL’nin performans katsayısı olan 0.95 ile çarpılması sonucu bulunan …………. TL’nin personele ek ödeme olarak dağıtılması hususunu olurlarınıza arz ederim” ifadeleri yer almaktadır.
Yukarıya aynen alınan “olurun” birinci fıkrasına bakıldığında, olurun sadece 2011 Ekim ayında değil, Ekim ayından itibaren uygulanacağı anlamı çıkmaktadır. Dolayısıyla savunmada “olurun” sadece 2011 Ekim ayında uygulanacağı, diğer aylarda uygulanabilmesi için ayrıca her ay için “olur” alınması gerektiği yönündeki itirazın kabulü mümkün gözükmemektedir. Dolayısıyla kamu zararının oluşmasına sebebiyet veren “olurun” alınmasını teklif eden kişi olarak ………….’in (Başhekim Yrd.) sorumluluğu açıktır.
Harcama Yetkilisi olarak sorumluluğu bulunan ve aynı zamanda ek ödeme dağıtımına esas hatalı oluru alan ………….’in (Başhekim V.) savunmasında özetle,
Mevzuatın yorumlamasında hataya düşülerek hazine payı hissesinin % 15 yerine % 1 uygulanarak döner sermaye dağıtımına karar verilebilecek tutarın üstünde ek ödemenin personele dağıtıldığı, alınan “olur”un sadece 2011 Ekim ayı için alınmış olup müteselsilen sorumlu tutulduğu, diğer aylardan isminin çıkarılmasının gerektiği ve mevcut yönetim ve döner sermaye komisyonu tarafından alınan karar doğrultusunda oluşan zararın mahsup edilerek kapatılması düşünüldüğü belirtilmekte ise de,
Yukarıda da izah edildiği üzere, “olurun” birinci fıkrasından, “olurun” sadece 2011 Ekim ayını kapsamadığı, “2011 Ekim ayından itibaren” ifadelerine yer verilmek suretiyle izleyen aylarda/yılda da uygulanacağı sonucuna rahatlıkla ulaşılmaktadır. Dolayısıyla, bu haliyle savunmanın kabulü mümkün gözükmemektedir.
Gerçekleştirme Görevlisi ………….’in (Hastane Müdürü) savunmasında özetle, Strateji Geliştirme Başkanlığı'nın 11.10.2011 tarih ve 10765 sayılı yazısının sehven yanlış yorumlanarak hazine hissesi %15 yerine %1 olarak uygulandığı ve uygulamada kasıt olmadığı, Gerçekleştirme Görevlisi ………….’nun (Hastane Md. V.) savunmasında da, 2012 yılı ek ödeme dağıtımında %15 olarak hesaplanması gereken hazine payının %1 olarak alınması suretiyle personele fazla ödeme yapıldığı iddiasının doğru olduğu, iki ay süre ile Hastane müdürlüğüne vekâlet ettiği döneme ilişkin bir hata olduğu, mevcut hatanın farkına varamamasının sebebinin, hastanede yeni olması ve mevcut işleyişi hiç bilmemesi olduğu, göreve başladığı aydan çok önce bu yanlış uygulamanın yapılmaya başlandığı ve iki aylık görev süresinden sonra da devam ettiği, bu hatanın 2011. Yılı 11 ayına ilişkin ek ödeme hesabında başladığı ve ilgili başhekim yardımcısını konuyu zamanın Başhekimine (Harcama yetkilisine) de onaylatmak sureti ile bu hatalı işleme başlandığının görüldüğü, “olur” incelendiğinde de görüleceği gibi, doğru yapılan 2011 Ekim ayı hesaplamasının bile yeniden değiştirilmiş olduğu, olayda bir kastının söz konusu olmadığı, Bakanlık genelgesini doğru anlayamamaktan kaynaklandığı anlaşılan hatalı işlem neticesinde oluşan fazla ödemenin, ilgili hastanenin dağıtılacak ek ödeme matrahından düşülerek mahsuplaşılmasının yerinde olacağı ifadelerine yer verilmiş ise de,
Aslî bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 33 üncü maddesinin bir gereğidir. Diğer taraftan, 17/5/1987 günlü ve 19463 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 99 sayılı Devlet Memurları Genel Tebliğinde, “Bir görevin vekâleten yürütülmesi halinde görevin gerekleri ve nitelikleri değişmeyeceğinden bu görevi vekâleten yürütecek olanların asil memurda aranan şartlara sahip olmaları gerekmektedir.” ifadesinden de anlaşılabileceği üzere, hastane müdürlüğüne vekalet eden ve gerçekleştirme görevlisi olarak imzası bulunan görevlinin de sorumluğu sabittir.
Harcama Yetkilisi ………….’ın (Başhekim) savunmasında,
Mevzuatın yorumlamasında hataya düşülerek hazine payı hissesi % 15 yerine % 1 uygulanarak döner sermaye dağıtımına karar verilebilecek tutarın üstünde ek ödeme personele dağıtıldığı, tarafına çıkartılan döner sermayenin fazla dağıtılması ile oluşan kamu zararı hakkında 2 aylık dönemde döner sermaye komisyon üyesi ve harcama yetkilisi olarak imzasının bulunduğu, mevcut yönetim ve döner sermaye komisyonu tarafından alınan karar doğrultusunda oluşan zararın mahsup edilerek kapatılmasının düşünülmekte olduğu belirtilmiştir.
5018 sayılı Kanunun 31 ve 32 nci maddeleri incelendiğinde, bütçeden yapılacak harcamalar konusunda 5018 sayılı Kanunda öngörülen harcama sürecinde tek ve tam yetkili olan, giderin yapılmasına karar vermekten ödeme aşamasına kadar tüm işlemleri emir ve talimatı çerçevesinde yürüten ve maiyetindekileri ve onların eylem ve işlemlerini gözetmek ve denetlemekle yükümlü olan harcama yetkilisinin tam ve doğrudan sorumlu olduğu, harcama talimatlarının ve buna konu olan harcamaların bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelik ile diğer mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisinin sorumlu olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Gerçekleştirme Görevlisi …………. (İdari ve Mali Hz. Md.) ve Harcama Yetkilisi ………….’ın (Hastane Yöneticisi) savunmalarında özetle,
Kendilerine çıkartılan 3 aylık döner sermayenin fazla dağıtılması ile oluşan kamu zararı hakkında 3 aylık döner sermaye komisyon üyesi ve harcama yetkilisi/gerçekleştirme görevlisi olarak imzalarının bulunduğu, alınan Başhekimlik Oluru üzerine alınan döner sermeye dağıtımında hazine hisse oranının % 1 olarak dağıtılmaya devam edilmiş olup 2013 yılı Ocak ayında bu yanlış fark edilerek hastane idaresi tarafından düzeltildiği, nihayetinde oluşan kamu zararının mahsup edilerek kapatılmasının düşünüldüğü ifadelerine yer verilmiştir.
Savunmanın incelenmesinde, sorumlularca gerek sorgunun konusu gerekse kamu zararının tutarına ilişkin bir itiraza yer verilmediği, kamu zararının kısmen tahsil edildiği ve kalan tutarın ise döner sermaye komisyonunun dağıtabileceği tutardan düşülmek suretiyle mahsup edilmeye devam edileceği anlaşılmıştır.
Açıklanan gerekçelerle, ek ödeme dağıtımında döner sermaye komisyonunca karar alınan tutar belirlenirken % 15 üzerinden hesaplanması gereken Hazine Payının % 1 olarak uygulanabilmesi E1 rolündeki ilçe entegre hastanelerine sağlanmış bir imkan iken, aynı oranın B kurum rolündeki …………. Devlet Hastanesi tarafından da uygulanarak ek ödeme dağıtımının bu hesaplama çerçevesinde gerçekleştirilmesi sonucu neden olunan …………. TL kamu zararının,
…………. TL’sinin mahsuben tahsil edildiği anlaşıldığından bu miktar için ilişik kalmamıştır.
Söz konusu tahsilatın ilamda gösterilmesine oybirliğiyle,
Henüz tahsilata ilişkin herhangi bir kanıtlayıcı belge gönderilmemiş olan kalan …………. TL kamu zararının ise sorumlularına ortaklaşa ve zincirleme, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine oybirliğiyle,
Karar verildi.