İHALE İŞ ARTIŞI/EKSİLİŞİNİN HATALI HESAPLANMASI
Yargı Raporunda yevmiye tarih ve numaraları yazılı ödeme emri belgesi ile eklerinin incelenmesi neticesinde, iş artış ve eksiliş hesaplamalarının hatalı yapılması nedeniyle yükleniciye fazla ödeme yapıldığı tespitine ilişkin yapılan incelemede,
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 24 üncü maddesinde,
“Mal ve hizmet alımlarıyla yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan iş,
a) Sözleşmeye esas proje içinde kalması,
b) İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10'una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen mal ve hizmet alımlarıyla yapım işleri sözleşmelerinde ise % 20 'sine kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir.”
Denilmektedir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 23 üncü maddesinde iş artışı dolayısıyla ortaya çıkan iş kalemlerinin fiyatlarının yeni birim fiyat yapılması sistemi içerisinde tespit edilmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır. İş artışı gerekli olduğunda, artışa isabet eden iş kalemlerinin metraj, miktar ve birim fiyatlarının hesaplanması, aynı şekilde mezkur 23 üncü madde uyarınca hesaplama paralelliği sağlanması açısından eksilen iş kalemlerinin de metraj, miktar ve birim fiyatlarının belirlenmesi gerekmektedir.
………….. yükleniminde yapımına devam edilen ………… işine ilişkin hakediş dosyasının incelenmesi sırasında ………… tarih ve ………….. sayılı Onay’la iş artış/eksilişi yapıldığı görülmektedir.
İş artış/eksilişine ait hesaplama tutanakları incelendiğinde 26.008/39A poz no’lu “33*33 cm ebadında mat yüzeyli, sırsız porselen karolar ile fugalı döşeme kaplaması yapılması”, 18.139/A2 poz no’lu “alçı duvar levhaları ile metal iskeletli giydirme duvar yapılması” ile “çıplak beton veya ince sıva üzerine astar çekilerek silikon esaslı grenli cephe malzemesi ile istenilen renkte kaplama yapılması” imalatlarının iş artışı kalemi olarak, 25.116/A10 poz no’lu 2 mm kalınlıkta PVC esaslı yer döşeme kaplaması yapılması ile “25.117/1 PVC esaslı malzemeler ile kendinden dönüşlü kepli süpürgelik yapılması” imalatlarının iş eksiliş kalemi olarak mukayeseli iş artış – eksiliş cetveline dahil edildiği belirlenmiştir.
İş artış kalemlerinden 26.008/39A poz no’lu “33*33 cm ebadında mat yüzeyli, sırsız porselen karolar ile fugalı döşeme kaplaması yapılması” iş artışı imalatının ………….. m2 üzerinden hesap edilmesine karşın, vazgeçilen 25.116/A10 poz no’lu “2 mm kalınlıkta PVC esaslı yer döşeme kaplaması yapılması” imalatının …………. m² üzerinden hesaplandığı tespit edilmiştir.
Yapılan inceleme sonucunda, iş artış kaleminin projedeki metraj üzerinden, iş eksiliş kalemlerinin ise pursantaj cetveli üzerinden hesaplandığı öğrenilmiştir. İş artış ve eksilişi aynı alana ilişkin olduğu için hesaplamaların metraj üzerinden aynı ölçümlere dayanılarak yapılması gerekmektedir. Bu suretle üç kalem iş artış tutarı ……….. TL olarak, iki kalem iş eksiliş tutarı da ………….. TL hesaplanmış ve ……………. TL iş eksilişi yapılmıştır. Oysa iş eksilişi tutarının da metraj üzerinden yapılması durumunda eksilen imalat toplam tutarı ………….. TL olmakta ve toplam iş eksiliş tutarı ………. TL olarak hesaplanmaktadır, bu şekilde ………….. TL tutarında noksan tenzilat yapılmıştır.
Bu işe ilişkin ………. no’lu hakkediş ödemesi incelendiğinde, hatalı yapılan iş artış/eksiliş cetvelindeki tutarlar esas alınarak, ………… no’lu hakediş itibariyle yapılan kümülatif imalat tutarından ………… TL kesinti yapıldığı görülmektedir. Ancak iş artış/eksilişleri doğru tutarlar üzerinden dikkate alındığında, bu kesinti tutarı ……….. TL olarak hesaplanmaktadır. Böylelikle ……….. no’lu hakkediş ödemesinde yükleniciden …………… TL noksan kesinti yapılmış olmaktadır.
Gerçekleştirme Görevlisi …………. ve Harcama Yetkilisi …………. konu ile ilgili hesap edilen kamu zararından sorumlu tutulmamaları gerektiği yönündeki savunmaları, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesi ve 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 7 inci maddesi çerçevesinde değerlendirilmiş, ilgililerin işlemleri ile kamu zararı arasında illiyet bağı bulunmadığı anlaşıldığından adı geçenlerin sorumluluğa ilişkin itirazı yerinde görülmüştür.
Diğer Gerçekleştirme Görevlisi ……………., kendisinin bu işin kontrol mühendisliğine iş artışı yapıldıktan sonra atandığını ve kamu zararına sebebiyet veren işlemlerin kendisi tarafından yapılmadığını, yüklenici ile idare arasında yapılan iş artış anlaşmasını uygulamakla yükümlü olduğunu ifade ederek sorumluluğa itiraz etmekte ise de 05.09.1979 tarih ve 16745 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kontrol Yönetmeliğinin 13 üncü maddesinde kontrol mühendislerinin görevden ayrılmaları halinde, yapım işine ilişkin defter, tutanak vs. belgeleri bir tutanakla amire veya yerine gelen kontrol elemanına devretmesine ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir. Ayrıca Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 39/4-b maddesinde yapı denetim görevlilerinin geçici hakkediş raporlarının düzenlenmesine ilişkin sorumluluklarına yer verilmiştir.
Açıklanan mevzuat hükümleri gereği yapı denetim görevlisinin denetimini üstlendikleri yapım işlerindeki hatalı uygulamalar hakkında bilgi ve sorumluluk sahibi olması tabii olup, hatalı ödemelerin yapılmasına da engel olması görevinin gereğidir. Bu nedenle …………..'ün sorumluluğa itirazı yerinde görülmemiştir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22 nci maddesinde, iş artışı gerekli olduğunda yeni birim fiyat yapma sistemi içerisinde gerekli hesaplamaların yapılması gerektiği hüküm altına alınmıştır. Böyle bir durumda artışa konu imalatların metraj, miktar ve birim fiyat hesaplamalarının yapılması gerekmektedir. Aynı alana ilişkin iş artışı nedeniyle bir kısım imalatlardan vazgeçilmesi halinde vazgeçilen imalat kalemlerinin ne şekilde hesaplanıp sözleşme bedelinden düşürüleceğine ilişkin net bir düzenleme bulunmamakla birlikte bahsi geçen 22 nci madde gereği hesaplama paralelliği açısından iş eksilişlerinin de aynı yöntemle hesaplanması gerekmektedir. Buradaki amaç hem yüklenici hem de kamunun menfaatlerinin gözetilmesidir.
Sorumlularca gönderilen savunmalarda eksik yapılan iş eksilişi tutarının tahsilatına ilişkin olarak, …….. no'lu hakkediş ödemesinde toplam imalat tutarı ………….. TL olan ve bu hakkediş itibariyle yüzde ……… oranında ve nakdi olarak ………….TL tutarında tamamlanmış görünen fugalı karolar ile döşeme yapılması imalat kaleminden, …….. no'lu hakediş ödemesinde ………… TL tenzilat yapılıp gerçekleşen imalat miktarının yüzde ……..'a ve nakdi tutarın …………. TL'ye çekildiği, ………..No'lu hakkediş ödemesinde de mevcut durumun korunarak imalatın tamamının ifa edilmesine rağmen bu imalat kaleminin gerçekleşen imalat miktarının % …..'ta sabitlendiği ve bunun aynen korunacağı ifade edilmektedir. Diğer bir ifadeyle sorumlularca bu imalat kalemi için ……….. TL'den başka ödeme yapılmayacağı ifade edilmektedir.
Ancak “Kümülatif İmalat Tutarı”, bu kalemdeki imalatın % 100'ü yani ………. TL olarak aynen muhafaza edilmiştir. Sorguda tespit edilen husus gerçekleşen imalatın miktarına ilişkin olmayıp, iş eksiliş tutarının eksik hesaplanmasına ve bu nedenle …….. no'lu hakkediş ödemesinde yükleniciye fazla ödeme yapılmasına ilişkindir. Sorumlularca imalatın tamamlattırıldığı belirtilmişse de yapılan bu işlemler sonucunda ……. no'lu hakedişte bu kaleme ilişkin gerçekleşen nakdi ödemenin ve gerçekleşen imalatın % …… seviyesinde tamamlandığı, bu kalemde halen yüzde …….. seviyesinde yapılması gereken imalat ve bu imalata karşılık gelen nakdi ödemenin mevcut olduğu anlaşılmaktadır. Yüklenici tarafından kalan tutarın talep edilmesi halinde nasıl bir yol izleneceği belirsizdir. Dolayısıyla durumun telafisine yönelik olarak yapılan bu işlemler tahsilat olarak kabul edilebilecek açık ve kesin bilgiler içermemektedir. Bu nedenle yapılan işlemi tahsilat olarak kabul etmek mümkün değildir.
Her ne kadar sorumlularca kesin hesapta durumun telafi edileceği ve kamu zararının kesin hakedişten mahsup edileceği ifade edilmişse de tahsilatın yapıldığını açık ve kesin bir şekilde gösteren ispatlayıcı belge mevcut olmadığından sorgu konusu edilen ve hesabı gösterilen ………… TL kamu zararının Gerçekleştirme Görevlileri …………’e müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine oybirliğiyle karar verildi.