FAİZ GELİRİ
…………. Kurumu’nun mevduatının bulunduğu …………. Bankasından istenen bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda kuruma ilişkin vadesiz mevduat hesaplarından faiz geliri elde edilmediği tespitine ilişkin yapılan incelemede,
A) Kurum ile …………. Bankası arasında 2008, 2010, 2012 yılı bankacılık işlemlerine ilişkin düzenlenen Protokollerin Uygulama Esaslarını düzenleyen 4 üncü maddesinde,
“Kurumun mevduat hesaplarına banka mevzuatında belirtilen esaslar dahilinde dahil olduğu vade grubuna uygulanan Banka ile Kurum arasında mutabık kalınan faiz oranı tahakkuk ettirilecektir.”
Hükmü yer almaktadır.
…………. Bankasından elde edilen bilgi ve belgelerden …………. Kurumu’nun günlük vadesiz mevduat ortalamasının bölge müdürlükleri dahil 2011 yılında …………. TL 2012 yılında …………. TL 2013 yılında ise …………. TL olduğu ancak söz konusu mevduat dolayısıyla herhangi bir faiz geliri elde edilmediği görülmektedir.
Kurumla banka arasında 2010 yılında yapılan yazışmada ise söz konusu protokol hükmüne rağmen vadesiz mevduat hesaplarına neden faiz tahakkuku yapılmadığı sorulmuş, banka ise iyi ilişkileri gerekçe göstererek 2010 yılı için sadece bölge müdürlükleri hesaplarına %1 oranında faiz oranı uygulayabileceğini ifade etmiştir.
07.05.2012 tarih ve 28285 sayılı RG’de yayımlanan Kamu Haznedarlığı Genel Tebliğinin “Uygulama ve kullanılacak araçlar” başlıklı 5 inci maddesinin 3 üncü fıkrasında,
“(3) İkinci maddenin birinci fıkrası (a) bendi dışındaki kurumlar kendi bütçeleri veya tasarrufları altında bulunan her türlü mali kaynaklarını TCMB, T.C. Ziraat Bankası A.Ş., T. Halk Bankası A.Ş. veya T. Vakıflar Bankası A.O’nda açtıracakları hesaplarda aşağıdaki araçları kullanarak değerlendirmekle yükümlüdür.
a) TL cinsi vadesiz mevduat,
b) TL cinsi vadeli mevduat,
c) İhale, doğrudan satış, ihale öncesi rekabetçi olmayan teklif ya da ikincil piyasadan doğrudan ya da ters repo yoluyla temin etmek suretiyle DİBS.
ç) Gerekli görülmesi halinde ve ihtiyaçları ölçüsünde döviz cinsi ödemeleri için vadeli veya vadesiz döviz hesabı.”
Hükmü yer almaktadır.
11.09.2013 tarih ve 28762 sayılı RG’de yayımlanan Kamu Haznedarlığı Genel Tebliğinin “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde ise,
“……….
c) Kısa vadeli kaynaklar: 30 günden kısa vadeli kaynakları,
………………
f) Uzun vadeli kaynaklar: 30 gün ve daha uzun vadeli kaynakları,
ifade eder.”,
“Uygulama ve kullanılacak araçlar” başlıklı 5 inci maddesinin 2 inci fıkrasında,
(2) Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri dışındaki kurumlar kendi bütçeleri veya tasarrufları altında bulunan her türlü mali kaynaklarını kamu sermayeli bankalarda açtıracakları hesaplarda aşağıdaki araçları kullanarak değerlendirmekle yükümlüdür.
a) TL cinsi vadesiz veya vadeli mevduat,
b) Gerekli görülmesi halinde ve ihtiyaçları ölçüsünde döviz cinsi ödemeleri için vadeli veya vadesiz mevduat,
c) İhale, doğrudan satış, ihale öncesi rekabetçi olmayan teklif ya da ikincil piyasadan doğrudan repo ya da ters repo yoluyla temin etmek suretiyle 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında Müsteşarlıkça ihraç edilen borçlanma senetleri veya kira sertifikaları.”,
“Kaynakların değerlendirilmesi ve nemalandırma” başlıklı 6 ncı maddesinde,
“(1) Kurumlar kısa vadeli kaynaklarını, vadesiz veya vadeli mevduat ile repo/ters repo araçlarını kullanarak değerlendirir. Kısa vadeli kaynaklar için uygulanacak vadeli mevduat faiz oranı TCMB’nin politika faiz oranı olarak ilan ettiği 1 hafta vadeli repo/ters repo ihale faiz oranından düşük olamaz.
(2) Kurumlar uzun vadeli kaynaklarını, vadeli mevduat ve 5 inci maddenin ikinci fıkrasının (c) bendindeki araçları kullanarak değerlendirir. Vadeli mevduat faiz oranı piyasada oluşan benzer vadedeki DİBS faiz oranından daha düşük olamaz. Vadeli mevduat faiz oranına ilişkin gösterge faiz oranının hesaplama formülü ektedir (Ek 1).”,
“Diğer hususlar” başlıklı 12 inci maddesinde,
“(1) 7/5/2012 tarihli ve 28285 sayılı R.G.’de yayımlanan Kamu Haznedarlığı Genel Tebliği yürürlükten kaldırılmıştır.
(2) Kurumlar bankalarla yapacakları protokollerde bu Tebliğ hükümlerine uygun düzenlemeler yapmakla yükümlüdür.”,
“Yürürlük” başlıklı 13 üncü maddesinde,
“(1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.”
Hükümleri yer almaktadır.
Sorumlularca yapılan savunmalarda ise özetle,
“Başkanlığımız …………. Şube Müdürlüğü tarafından …………. Bankasına yazılan …………. sayılı yazıda Genel Müdürlük ile bağlı Bölge müdürlüklerinin Kurum hesaplarına 2011-2014 yılları için faiz tahakkuk ettirilmediğinden bahisle belirtilen yıllar için vadesiz hesaplara faiz tahakkuk ettirilmesi talep edilmiştir.
…………. Bankasının …………. sayılı cevabi yazısında ise, Banka ile Kurum arasında imzalanan ve 02.07.2008 – 01.07.2014 tarihleri arasını kapsayan ve yürürlüğe giren ek protokollerde belirlenen ve mutabık kalınan faiz oranlarının tahakkuk ettirildiğinden bahisle, Bankalarının 05.09.2008 tarih ve 8146 sayılı iç genelgesine atıfta bulunularak 08.09.2008 tarihinden geçerli olarak uygulanacak faiz oranının %0 olduğunun belirlendiği hususunda Kurumumuza bilgi verildiği belirtilmiştir. İlgili yıllar için vadesizdeki mevduata faiz işletilememiştir.
Diğer taraftan, Kamu Haznedarlığı Genel Tebliği’nin 5 inci maddesinin 2 nci ve aynı Tebliği’nin 6 inci maddesinin 1 nci bentleri gereğince Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri dışındaki kurumlar, tasarrufları altında bulunan her türlü mali kaynaklarını kamu sermayeli bankalarda açtıracakları alternatif araçlardan biri ile değerlendirebileceğine cevaz vermektedir. Dolayısıyla vadesiz hesaplardaki tutarlar hafta sonlarında repo hesabı açılarak, kısa vadede ihtiyaç duyulmayan tutarlar da vadeli hesaplar açılarak değerlendirilmektedir.
Vadesiz mevduatın yüksek olmasını gerektirecek nedenler ise şunlardır,
a) 02.07.2008 tarihli banka protokolünün 4 üncü maddesi A/3 fıkrasının, “…………. bütçe imkânları dâhilinde, 2008 yılı için iş bu protokolün yürürlüğe girdiği tarihi müteakip, diğer yıllarda ise her yılbaşında BANKA’nın belirleyeceği ve o yılın Ocak ayı sonuna kadar ………….’a yazılı olarak bildireceği tutardaki yıllık vadesiz mevduat ortalamasını Temerküz Şubede yıl boyunca sağlayacaktır. Söz konusu ortalamaya ………….’un kredi tahsilat hesabı dahil edilmeyecektir. Vadesiz mevduat taahhüdü …………. ve/veya BANKA’nın teklifi ile …………. ve BANKA arasında varılacak mutabakat sonucunda değiştirilebilecektir.
………….’un bir ay için sağlayacağı vadesiz mevduat ortalamasını gerçekleştirememesi durumunda, …………. Bağlı Teşkilatının Banka Şubelerindeki mevduatı da dikkate alınacaktır.
Buna rağmen, BANKA tarafından bildirilen aylık mevduat ortalamasının gerçekleştirilmemesi durumunda, …………. eksik kalan tutardaki ortalamayı takip eden dönemlerde tamamlayacaktır.” Hükmü ne istinaden ilgili dönemlerde bankayla mutabakat sağlanan (………….) ortalama rakamı vadesiz olarak tutulmuştur.
b) Aynı protokolün 31 inci maddesi “BANKA tarafından bir ay boyunca tahsil edilen kredi geri ödeme tutarları tahsilatı takip eden ayın 5’ine kadar blokede tutulduktan sonra her ayın 5’inde ………….’un kullanımına sunulacaktır…” hükmü gereğince bu miktarlar blokede tutulmuştur.
c) Yine aynı protokolün 10.01.2011 tarihli ek protokolünün E maddesinin d bendi “İşbu ek protokol kapsamında BANKA tarafından 1 (bir) ay boyunca tahsil edilen ücretler tahsilatı takip eden ayın 5'ine kadar blokede tutulduktan sonra her ayın 5’inde …………. Müdürlüklerine ait hesaplardan ilgili …………. Müdürlüklerinin bağlı bulundukları Bölge Müdürlükleri hesaplarına aktarılarak, kullanıma sunulacaktır.” hükmü gereğince bu miktarlar da blokede tutulmuştur.
d) Bölge Müdürlüklerine gönderilen tutarlar, ödemelerin ay içerisinde farklı zamanlarda yapılmasından dolayı Bölge Müdürlüklerinin hesabında beklemiştir.
e) Yurtlarda barınan öğrencilerden alınan depozito ücretlerinin belli bir miktarı öğrencilerin yurtlardan ayrılma ihtimaline karşı ihtiyaten vadesiz hesaplarda bulundurulmuştur.
f) Protokolün 7 nci ve 25 inci maddelerinde “…………. tarafından öğrencilere ödenecek tutarın ödeme tarihinden asgari 1 iş günü önce ………….’un Temerküz Şubedeki ödeme hesaplarında bulundurulması sağlanacaktır.” hükmü gereğince asgari 1 iş günü bulundurulması gereken miktarların tutulma süresi (2011-2012 yılları için öğrencilere ödenen burs ve kredi aylık ödemeleri yaklaşık olarak ………….-…………. TL dir.) bazı durumlarda (hafta sonu tatili, resmi ve dini bayram tatilleri) 3-4 güne ulaşmıştır.
g) Kurumuzun yurt inşaatları …………. Bakanlığı ve …………. ile kurum arasında yapılan protokoller çerçevesinde adı geçen kurumlar tarafından yaptırılmaktadır. İlgili kurumlara yurt inşaatlarına ilişkin olarak gönderilen hakediş tutarları ihtiyaca göre ödeme yapıldığından, çoğunlukla 1 hafta vadesiz hesaplarda bekletilmektedir.
Kurumun vadesiz hesaplarındaki tutarlar gerek banka protokolü, gerekse yukarıda belirtilen ihtiyaçların karşılanması ve hizmetlerin devamı için zaruret nedeniyle bekletilmektedir. Bunların dışında vadesiz hesaplardaki tutarlar hafta sonlarında repo hesabı açılarak, kısa vadede ihtiyaç duyulmayan tutarlar da vadeli hesaplar açılarak değerlendirilmektedir. Vadesiz hesaplardaki tutarlara faiz uygulanmamasının sebebi de …………. Bankasının uygulamasından kaynaklanmaktadır.”
Denilmektedir.
Banka ile Kurum arasında 2008 yıllında yapılan Bankacılık protokolü ile 10.04.2010 tarihli Ek Protokolün 3. Maddesinde,
“…her yıl başında bankanın belirleyeceği ve o yılın ocak ayı sonuna kadar ………….’a yazılı olarak bildireceği yıllık vadesiz mevduat ortalamasını Temerküz Şubede yıl boyunca sağlayacaktır.”
Hükmü bulunmaktadır.
Söz konusu düzenleme uyarınca …………. Bankasının kuruma göndermiş olduğu …………. sayılı yazı ile 2008 yılında yıl boyunca sağlanacak vadesiz mevduat ortalaması …………. YTL olarak belirlemiş ve bu tutar 2011 yılına kadar uygulanmıştır.
Yine banka tarafından gönderilen …………. sayılı yazı ile de kurum tarafından yıl boyunca sağlanacak vadesiz mevduat ortalaması …………. TL belirlenmiş 2012 ve 2013 yıllarında da bu tutar uygulanmıştır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere, 07.05.2012 tarih ve 28285 sayılı RG’de yayımlanan Kamu Haznedarlığı Genel Tebliğinde Kurumların kaynaklarını “Vadesiz mevduatta” tutabileceklerdir. Vadesiz mevduat için bu Tebliğde herhangi bir nemalandırma öngörülmemiştir. Bu tebliğ 11.09.2013 tarihinde yürürlükten kaldırılmıştır.
11.09.2013 tarih ve 28762 sayılı RG’de yayımlanan Kamu Haznedarlığı Genel Tebliğinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren ise Kurumlar kısa vadeli kaynaklarını vadesiz veya vadeli mevduat ile repo/ters repo araçlarını kullanarak değerlendireceklerdir.
Kısa vadeli kaynaklar için uygulanacak vadeli mevduat faiz oranı TCMB’nin politika faiz oranı olarak ilan ettiği 1 hafta vadeli repo/ters repo ihale faiz oranından düşük olamaz.
Kurumlar bankalarla yapacakları protokollerde bu Tebliğ hükümlerine uygun düzenlemeler yapmakla yükümlüdür.
Anılan tebliğin “Sorumluluk” başlıklı 9 uncu maddesine göre,
“Bu tebliğ kapsamında yer alan kurum yetkilileri ve muhasebe yetkilileri ve muhasebe yetkilileri, bu Tebliğ hükümlerini yerine getirmekte yükümlü olup tebliğ hükümlerine aykırılık sebebi ile ortaya çıkabilecek zararlardan şahsen müteselsilen sorumludurlar.”
a) Bu itibarla, Kurum ile …………. Bankası arasında bu döneme ilişkin en son yapılan protokolün 27.04.2012 tarihli olması nedeniyle, gerek 07.05.2012 Tarih ve 28285 sayılı RG’de yayımlanan Kamu Haznedarlığı Genel Tebliği hükümleri gerekse bundan önceki düzenlemeler göz önünde tutulduğunda vadesiz mevduatın nemalandırılmasına ilişkin herhangi bir zorlayıcı hüküm bulunmadığından, kamu zararı oluşmayan …………. TL ile olarak ilişilecek husus bulunmadığına,
(Üye ………….’ın,
…………. Bankasından elde edilen bilgi ve belgelerden kurumun günlük vadesiz mevduat ortalamasının bölge müdürlükleri dahil 2011 yılında …………. TL 2012 yılında …………. TL 2013 yılında ise …………. TL olduğu ancak söz konusu mevduat dolayısıyla herhangi bir faiz geliri elde edilmediği görülmektedir.
Kurum ile …………. Bankası arasında 2008, 2010, 2012 yılı bankacılık işlemlerine ilişkin Protokollerin Uygulama Esaslarını düzenleyen 4. maddesinde,
“Kurumun mevduat hesaplarına banka mevzuatında belirtilen esaslar dahilinde dahil olduğu vade grubuna uygulanan Banka ile Kurum arasında mutabık kalınan faiz oranı tahakkuk ettirilecektir.”
Hükmü yer almaktadır.
Protokol hükmü açıkça, Banka ile Kurum arasında mutabık kalınan faiz oranından bahsetmektedir. Bu cevabi yazıya Kurum tarafından itiraz edilmemiştir. Ancak uygulanacak faiz oranının %0 olarak Banka tarafından tek taraflı olarak belirlendiği ve Kurum tarafından vadesiz mevduata faiz tahakkuk ettirilmesi talep edilince Kuruma bildirildiği anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan sorumlularca …………. ve Kredi ve Burs ödemeleri için söz konusu hesapta belli miktar para olması gerektiği ifade edilse de yapılan protokol gereği hesaptaki tutarın hangi ödeme olursa olsun …………. TL’nin altına inmemesi gerekmektedir.
Kurumla banka arasında 2010 yılında yapılan yazışmada ise söz konusu protokol hükmüne rağmen vadesiz mevduat hesaplarına neden faiz tahakkuku yapılmadığı sorulmuş, banka ise iyi ilişkileri gerekçe göstererek 2010 yılı için sadece bölge müdürlükleri hesaplarına %1 oranında faiz oranı uygulayabileceğini ifade etmiş olmasına rağmen, yapılan savunmalardan bugüne kadar Bankanın tek taraflı olarak Kurumun vadesiz hesaplarındaki tutarlara hiç faiz tahakkuk ettirmediği anlaşılmaktadır.
Bu itibarla Kurumun yıl boyunca Banka hesaplarında tuttuğu yüksek tutarlardaki mevduatına faiz tahakkuk ettirilmemesi sonucu meydan gelen ve hesabı gösterilen kamu zararının sorumlulara ortaklaşa ve zincirleme ödettirilmesi gerekir, şeklindeki ayrışık görüşüne karşılık),
Oy çokluğu ile karar verildi.
B) ………….