Eğitim yardımı giderleri
.......... Üniversitesi'nde eğitim gören ...... öğrencinin eğitim bedellerinin tamamının ya da bir kısmının, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun Belediyelerin “Görev, Yetki ve Sorumlulukları” nı düzenleyen 14 ve 15 inci maddelerindeki sayılmış olan belediyelerin görev ve sorumluluğu kapsamına girmediği ve aynı Kanunun 60 ıncı maddesine göre belediyelerin görevlerini yerine getirirken yapabileceği giderleri arasında da sayılmadığı halde, Belediye Bütçesinden ödenmesi sonucu .......... -TL tutarında kamu zararına neden olunduğu,
..............Konusuyla ilgili olarak,
Belediyelerin görev yetki ve sorumlulukları 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 14 ve 15 inci maddelerinde, belediyelerin giderleri de aynı kanunun 60 ıncı maddesinde belirlenmiştir. Buna göre, belediye bütçesinden yapılan harcamanın öncelikle mahalli müşterek bir ihtiyacın karşılanmasına yönelik olması, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 14 üncü maddesinde sayılan görev ve sorumluluklar arasında bulunması ve aynı Kanun'un 60 ıncı maddesinde sayılan giderler arasında yer alması gerekmektedir.
Dolayısıyla, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nda özel okullarda öğrencilerin öğrenim görmesini sağlamak, belediyenin görevleri arasında gösterilmediği gibi, özel okullarda öğrenim gören öğrencilerin eğitim ve eğitim giderleri de belediyelerin yapabileceği giderler arasında yer almamaktadır.
Diğer taraftan, 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs Kredi Verilmesine İlişkin Kanun’un Burs ve kredilerin verilmesi başlıklı 2 nci maddesinde ise,
“Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu, yurt içinde yüksek öğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dahilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs-kredi verebilir.
Genel bütçeli daireler, katma bütçeli idareler, kamu iktisadî teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları, bütçenin transfer tertibinden yardım alan kuruluşlar, il özel idareleri ve bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme kapsam ve programına alınmış, hisselerinin yarısından fazlası kamuya ait olan özel hukuk hükümlerine tâbi kuruluşlar, fonlar, döner sermayeler, kamu bankaları, kanunlarla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan kurumlar ile kurul/üst kurullar ve diğer tüm kamu kurum ve kuruluşları (…) (1) birinci fıkrada belirtilen yüksek öğrenim öğrencilerine burs, kredi ve nakdî yardım adı altında herhangi bir ödeme yapamazlar, ilgili mevzuatları gereği burs, kredi verilmesini öngördükleri yüksek öğrenim öğrencilerini, Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumuna bildirirler.” düzenlemesi bulunmaktadır.
Yukarıdaki madde metninin ikinci fıkrasının ilk halinde yer alan “ … (belediyeler hariç) …” ibaresi, Anayasa Mahkemesi’nin 20/11/2008 tarihli ve E.: 2004/24, K.: 2008/165 sayılı Kararı ile iptal edilmiştir.
Anayasa Mahkemesi iptale ilişkin gerekçeli kararında,
“(…) Öte yandan, dava konusu kurallarla çeşitli kurum ve kuruluşlarca verilen burslarda, mükerrerliğin önlenmesi, adil ve dengeli bir dağılım sağlanarak daha çok sayıda öğrenciye ulaşılması amacıyla, burs ve kredilerin tek elden verilmesi esasına dayanan bir sistem oluşturulduğu, ancak belediyelerin bundan istisna tutulduğu anlaşılmaktadır. Hukukun üstünlüğü esasını benimseyen bir devlette, genel kurala bu tür bir istisna getirilebilmesi için işin doğasından veya ayrıcalık tanınanların özel durumlarından kaynaklanan zorunluluklar bulunması gerekir. Aksi halde, yasama yetkisinin kullanılmasında, hizmetin gereği değil, yasa koyucunun hukuk sınırlarını aşan öznel iradesi belirleyici olur. Böyle bir durumu ise eşitlik temelinde, adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdürmekle yükümlü olan hukuk devleti anlayışı ile bağdaştırma olanağı bulunmadığından belediyelerin, dava konusu düzenleme ile getirilen yeni sistemin dışında tutulması Anayasa'nın hukuk devleti ilkesine aykırılık oluşturmaktadır.” denilmiştir.
Anayasa Mahkemesini belirtilen Kararından sonra, 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs Kredi Verilmesine İlişkin Kanun’un Burs ve kredilerin verilmesi başlıklı 2 nci maddesi gerekçe gösterilmek suretiyle, belediyelerin yükseköğrenim öğrencilerine burs, kredi verebilmesi mümkün değildir. Belediyeler ancak ilgili mevzuatları gereği burs, kredi verilmesini öngördükleri yükseköğrenim öğrencilerini, Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumuna bildirebilirler.
Ancak mevcut durumda, .......... Belediyesi, .......... Üniversitesi'nde eğitim gören .....öğrencinin eğitim bedellerinin tamamı ya da bir kısmını bütçeden karşılamıştır. Dolayısıyla, Belediye Bütçesinden yapılan bu harcama ile kamu zararına neden olunmuştur.
Sorumlular, yaptıkları savunmalarında, öğrencilere yapılan yardımların, Anayasanın “sosyal devlet” ilkesinden yola çıkılarak, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun da 14 üncü maddesinin (b) bendi hükmüne istinaden yapıldığını, .......... Belediyesinin, öğrenim hakkının en önemli ve kutsal haklardan olduğu görüşünde olduğunu, herhangi bir şekilde özel okul veya vakıf üniversitesine kayıt yaptırmaya hak kazanmış olan öğrencilerin varlıklı oldukları gibi bir kabulün de yerinde olmadığı görüşünün hakim görüş olduğunu, kaldı ki, büyük bir bölümü üniversite öğrencisi olan “ahiz”lerin reşit oldukları, ailelerinin de yasal olarak bakım yükümlülüğünün bulunmadığı dikkate alındığında, ailelerinin ekonomik durumlarının araştırılmasının bir anlamı kalmadığını, .......... Belediyesinin, devletin temel ödevlerinden olan eğitim hakkının kullandırılması hususunda sorumluluk üstlenilmiş olmasının kamu zararı oluşturmayacağı görüşünde ve inancında olduklarını belirtmişlerdir.
Ancak, .......... Belediyesi bütçesinden yapılan söz konusu ödeme ile herhangi bir kamu zararına neden olunmadığı iddiasındaki bu savunmanın kabulü mümkün görünmemektedir. Sorumlular tarafından yapılan bu savunmanın, sorguda da yer verilen 5393 sayılı Kanunun 14, 15 ve 60 ıncı maddeleri ile Anayasa Mahkemesinin 20/11/2008 tarihli ve E: 2004/24, K: 2008/165 sayılı “belediyelerin yükseköğrenim öğrencilerine burs, kredi veremeyeceği” hakkındaki kararı karşısında dayanaktan yoksun olduğunun görülmektedir. Ayrıca, sorguda “özel okul veya vakıf üniversitesine kayıt yaptırmaya hak kazanmış öğrencilerin varlıklı oldukları” gibi bir ön kabule ilişkin ifadelere yer verilmemiş olduğundan, sorumluların savunmalarında bu hususa ilişkin olarak yaptıkları açıklamaların herhangi bir anlamı bulunmamaktadır.
Diğer taraftan, ilgili öğrencilere belirtildiği şekilde eğitim yardımında bulunulmuş olması, Denetçi Raporunda belirtilmiş olmamakla birlikte, aynı zamanda .......... Belediyesi Eğitim Yardımı Yönetmeliği hükümlerine de aykırılık teşkil etmektedir. .......... Belediyesi Eğitim Yardımı Yönetmeliği’nin Kapsam başlıklı 2 nci maddesinde, bu Yönetmeliğin .......... Belediyesi sınırlan içerisinde ikamet eden ve yine .......... Belediyesi sınırları içerisindeki ilköğretim ve ortaöğretim okullarında eğitim veya ...... ilinde bulunan üniversitelerde ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora öğretimi alan yardıma muhtaç ailelerin öğrencileri ile şehit çocuğu, yetim, öksüz, ve özürlü (engelli) öğrencileri kapsadığı,
5 inci maddesinde, öğrencilere tahsis edilecek eğitim yardımlarının bütçe imkanları ve .......... İlçesi sınırları içindeki öğrenci sayısı dikkate alınarak "Eğitim Yardımı Değerlendirme Komisyonu" tarafından belirleneceği ve Belediye Başkanının uygun görüşü ile kesinleşeceği,
6 ncı maddesinde, eğitim yardımı kontenjanları ve müracaat tarihlerinin, ilan, afiş. pankart, basın yayın araçları ve internet yoluyla okul, öğrenci ve ailelerine duyurulacağı,
7 inci maddesinde, her kademedeki öğrenci burslarının, ödenek imkanları doğrultusunda, "Eğitim Yardımı Değerlendirme Komisyonu" tarafından belirleneceği ve Belediye Başkanının onayı ile kesinleşeceği,
9 uncu maddesinde, eğitim yardımı için müracaat eden öğrencilerden,
İlköğretim ve ortaöğretim okullarında okuyan öğrenciler için, Ailesinin .......... Belediyesi sınırları içerisinde ikamet ediyor olması, .......... Belediyesi sınırları içerisinde bulunan ilköğretim veya ortaöğretim okullarında okuyor olması ve İhtiyaç sahibi olması şartlarının aranacağı,
Üniversitede okuyan öğrenciler için, öğrencinin veya ailesinin .......... Belediyesi sınırları içerisinde ikamet ediyor olması, ...... il sınırları içerisindeki üniversitelerde ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrenimi görmesi ve ihtiyaç sahibi olması şartlarının aranacağı,
11 inci maddesinde, eğitim yardımı başvurularında istenilecek belgelerin, form dilekçe, nüfus kayıt örneği, ikametgah belgesi, aile gelir beyanı ve öğrenim görülen okul ve öğretim kurumlarından alınacak öğrenim belgelerinden oluştuğu,
12 inci maddesinde, "Eğitim Yardımı Değerlendirme Komisyonu"nun Belediye Başkanının olurlarıyla, bir Başkan Yardımcısının başkanlığında, birim amirlerinin arasından görevlendirilmiş toplam beş kişiden oluşacağı,
13 üncü maddesinde, "Eğitim Yardımı Değerlendirme Komisyonu"nun görev ve yetkilerinin,
a) Eğitim yardımı müracaat şartlarını, süresini ve ödeme şeklini belirleyerek karar altına almak ve ilan etmek.
b) Eğitim Yardımı verilecek ihtiyaç sahibi öğrencilerin belirlenmesini sağlayacak "Öğrenci Bilgi Değerlendirme Formu"nu hazırlamak.
c) İlgili Makamlara sunulmak üzere, bütçe imkanları doğrultusunda asgari ve azami olmak üzere eğitim yardımından yararlandırılacak öğrenci sayılarını ve eğitim yardımı miktarlarını belirlemek.
d) Eğitim yardımı kontenjanlarını esas alarak en çok ihtiyaç sahibi öğrencilerden başlamak üzere, eğitim yardımı başvurularım bu yönetmelik hükümleri doğrultusunda incelemek, eğitim yardımı alması yerinde bulunan öğrencileri belirlemek ve elverişli araçlarla duyurmak.
e) Eğitim yardımı verilmesi sisteminin gerektirdiği, birimler arası koordinasyonu sağlamak olduğu,
16 ncı maddesinde, Eğitim Yardımı almaya hak kazanan her öğrenci için bir dosya açılacağı ve eğitim yardımı numarası verileceği belirtilerek eğitim yardımının kapsamı, kontenjanı, duyuru şekli, yardım miktarı, öğrencilerden aranacak nitelikler, yardımdan yararlanmak için yapılacak başvuru şekli, istenecek belgeler, Eğitim Yardımı Değerlendirme Komisyonunun kuruluş şekli, Komisyonun görev ve yetkileri ve eğitim yardımının kayıt altına alınması kuralları ayrıntılı olarak düzenlenmiş olup, bu düzenlemeler arasında özel üniversitelerde okuyan öğrencilerin eğitim öğretim bedelinin karşılanmasına cevaz veren bir hükme yer verilmemiştir. Yönetmeliğin zikredilen hükümleri bir arada değerlendirildiğinde, Yönetmelikte belirtilen eğitim yardımının Devlete ait ilköğretim ve ortaöğretim okullarında ya da üniversitelerde okuyup Yönetmelikte belirtilen diğer şartları taşıyan öğrencilere burs veya harçlık niteliğinde yapılan ödemelerle sınırlı olduğun anlaşılmakta olup, eğitim yardımı için konulan ödeneğin özel bir üniversitede okuyan öğrencilerin eğitim bedellerinin karşılanması için kullanılmasının mümkün değildir. Yine anılan Yönetmelikte yardımın öğrencilere ödeneceği belirtildiği halde, bahse konu ödemelerin sözü edilen üniversiteye yapılmıştır. Ayrıca, Yönetmelikte öngörülen kurallara uyulmadığı için eğitim yardımı ödemesi yapılan öğrencilerin hangi kriterlere göre seçildikleri de anlaşılamamaktadır. Öğrencilerin dar gelirlilik durumu da, resmi belgelerle ispat edilmiş değildir. Sonuç olarak, Belediye bütçesinden yapılan harcama, 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesinin g) bendi hükmü gereğince, mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması anlamında kamu zararı niteliğindedir. Dolayısıyla, .......... Belediyesi bütçesinden yapılan bu harcama ile .......... -TL tutarında kamu zararına yol açılmıştır.
Diğer taraftan, belirtilmesi gereken diğer bir konu da şudur, Söz konusu ödeme emri belgesini, Gerçekleştirme görevlisi olarak, hizmet alımı yoluyla belediyede istihdam edilen .......... şirketi personeli imzalamıştır. Ancak, .......... şirket personelinin hukuken gerçekleştirme görevlisi olarak görevlendirilmesine imkan bulunmamaktadır. Bu durumda, ödeme emri belgesinde Gerçekleştirme Görevlisinin imza eksikliği söz konusudur ve bu eksiklik sebebiyle, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 61 inci maddesinin, “Muhasebe yetkilileri ödeme aşamasında, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde,
a) Yetkililerin imzasını,
b) Ödemeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını,
c) Maddi hata bulunup bulunmadığını,
d) Hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri,
Kontrol etmekle yükümlüdür.
Muhasebe yetkilileri, ilgili mevzuatında düzenlenmiş belgeler dışında belge arayamaz. Yukarıda sayılan konulara ilişkin hata veya eksiklik bulunması halinde ödeme yapamaz. Belgesi eksik veya hatalı olan ödeme emri belgeleri, düzeltilmek veya tamamlanmak üzere en geç bir iş günü içinde gerekçeleriyle birlikte harcama yetkilisine yazılı olarak gönderilir. Hataların düzeltilmesi veya eksikliklerin giderilmesi halinde ödeme işlemi gerçekleştirilir.” şeklindeki kaleme alınmış hükmü gereğince, Muhasebe Yetkilisi ...........bu ödemelerden sorumlu tutulmuştur.
Bu itibarla, .......... Üniversitesi'nde eğitim gören ......öğrencinin eğitim bedellerinin tamamının ya da bir kısmının .......... Belediyesi bütçesinden karşılanması sonucu neden olunan .......... -TL tutarındaki kamu zararının Belediye Başkanı .......... , Harcama Yetkilisi .......... ile Muhasebe Yetkilisi .......... ’a müştereken ve müteselsilen
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine ...........oybirliğiyle,
........................
Karar verildi.