Sosyal denge tazminatından Gelir Vergisi kesintisi
.............sayılı İlamın 1 inci maddesiyle hüküm dışı bırakılan ........-TL tutarındaki ödemeye ilişkin olarak ......... ek sorgu yazılmış ve akabinde ise ....... tarihli Ek Rapor düzenlenmiş olduğundan, konunun 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 50 nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmü gereğince görüşülmesinin devamına karar verildi.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun "Kapsam" başlıklı 2'nci maddesinde, "Bu Kanun, Devletin veya diğer kamu tüzel kişilerinin yürütmekle görevli oldukları kamu hizmetlerinin görüldüğü genel, katma ve özel bütçeli idareler, il özel idareleri ve belediyeler ile bunlara bağlı kuruluşlarda kamu iktisadî teşebbüslerinde, özel kanunlarla veya özel kanunların verdiği yetkiye dayanarak kurulan banka ve teşekküller ile bunlara bağlı kuruluşlarda ve diğer kamu kurum veya kuruluşlarında işçi statüsü dışında çalışan kamu görevlileri hakkında uygulanır." hükmü yer almaktadır.
6289 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 33 üncü maddesi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye EK MADDE 15 eklenmiş olup, söz konusu 6289 sayılı Kanunun 33 üncü maddesinde,
“ 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye aşağıdaki ek madde eklenmiştir.
“EK MADDE 15 – Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir.” denilmiştir.
........Sen (........SENDİKASI ) ile ...... Sendikası arasında imzalanmış olan ..........Toplu Sözleşmenin 5 inci maddesinde, “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100'üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir." hükmü,
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun,
“Mevzuu” başlıklı 1 inci maddesinde,
“Gerçek kişilerin gelirleri gelir vergisine tâbidir. Gelir bir gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarıdır.” hükmü,
“Gelirin unsurları” başlıklı 2 nci maddesinde,
“Gelire giren kazanç ve iratlar şunlardır:
1. Ticarî kazançlar,
2. Ziraî kazançlar,
3. Ücretler,
4. Serbest meslek kazançları,
5. Gayrimenkul sermaye iratları,
6. Menkul sermaye iratları,
7. Diğer kazanç ve iratlar.
Bu Kanunda aksine hüküm olmadıkça, yukarıda yazılı kazanç ve iratlar gelirin tespitinde gerçek ve safi miktarları ile nazara alınır.” hükmü,
“Ücretin tarifi” başlıklı 61 inci maddesinde,
“Ücret, işverene tabi belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir.
Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (Mali sorumluluk tazminatı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahiyetini değiştirmez.
Bu kanunun uygulanmasında, aşağıda yazılı ödemeler de ücret sayılır.
1. 23 üncü maddenin 11 numaralı bendine göre istisna dışında kalan emeklilik, maluliyet, dul ve yetim aylıkları,
2. Evvelce yapılmış veya gelecekte yapılacak hizmetler karşılığında verilen para ve ayınlarla sağlanan diğer menfaatler,
3. Türkiye Büyük Millet Meclisi, İl genel meclisi ve belediye meclisi üyeleri ile özel kanunlarına veya idari kararlara göre kurulan daimi veya geçici bütün komisyonların üyelerine ve yukarıda sayılanlara benzeyen diğer kimselere bu sıfatları dolayısiyle ödenen veya sağlanan para, ayın ve menfaatler,
4. Yönetim ve denetim kurulları başkanı ve üyeleriyle tasfiye memurlarına bu sıfatları dolayısiyle ödenen veya sağlanan para, ayın ve menfaatler,
5. (Değişik: 4/12/1985 - 3239/53 md.) Bilirkişilere, resmi arabuluculara, eksperlere, spor hakemlerine ve her türlü yarışma jürisi üyelerine ödenen veya sağlanan para, ayın ve menfaatler,
6. Sporculara transfer ücreti veya sair adlarla yapılan ödemeler ve sağlanan menfaatler.” hükmü,
“Vergi tevkifatı” başlıklı 94 üncü maddesinde ise,
“Kamu idare ve müesseseleri, iktisadi kamu müesseseleri, sair kurumlar, ticaret şirketleri, iş ortaklıkları, dernekler, vakıflar, dernek ve vakıfların iktisadi işletmeleri, kooperatifler, yatırım fonu yönetenler, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı, zirai kazançlarını bilanço veya zırai işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçiler aşağıdaki bentlerde sayılan ödemeleri (avans olarak ödenenler dahil) nakden veya hesaben yaptıkları sırada, istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapmaya mecburdurlar.
1. Hizmet erbabına ödenen ücretler ile 61 inci maddede yazılı olup ücret sayılan ödemelerden (istisnadan faydalananlar hariç), 103 ve 104 üncü maddelere göre,
2………..”, hükmü,
Yer almaktadır.
31.12.2012 tarih ve 28514 (4. Mükerrer ) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 284 Seri No'lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde ise,
“Gelir Vergisi Kanununun 103 üncü maddesinde yer alan gelir vergisine tabi gelirlerin vergilendirilmesinde esas alınan tarife, 2013 takvim yılı gelirlerinin vergilendirilmesinde esas alınmak üzere aşağıdaki şekilde yeniden belirlenmiştir.
10.700 TL’ye kadar % 15
26.000 TL’nin 10.700 TL’si için 1.605 TL, fazlası % 20
60.000 TL’nin 26.000 TL’si için 4.665 TL (ücret gelirlerinde 94.000 TL’nin
26.000 TL’si için 4.665 TL), fazlası % 27
60.000 TL’den fazlasının 60.000 TL’si için 13.845 TL (ücret gelirlerinde
94.000 TL’den fazlasının 94.000 TL’si için 23.025 TL), fazlası % 35”
Denilmiştir.
Konu ile ilgili olarak yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre, 6289 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 33 üncü maddesi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen (EK MADDE 15 ) ek madde hükmü ile verilen yetkiye istinaden ........Sen İle ........Sendikası Arasında akdedilen Toplu Sözleşmenin 5 inci maddesinde “4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100'üdür.” denilmek suretiyle sosyal denge tazminatı adı altında yapılabilecek olan ödemenin aylık tavan tutarı belirlenmiş ve bu ödemenin uygulaması ise Yerel idareler ile adı geçen sendika arasında yapılacak olan “Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi” ne bırakılmıştır.
Sosyal Denge Tazminatı adı altında yapılan ödemeler Gelir Vergisi Kanununun 61 inci maddesinde tanımı yapılan para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdendir. Aynı Kanunun 23 ve 25 inci maddelerinde gelir vergisinden istisna edilecek ücretler ve ücret sayılan ödemeler ile 63 üncü maddesinde sayılan ve ücretin safi değerinin belirlenmesinde indirilecekler arasında da sayılmamıştır. Dolayısıyla, ödenecek sosyal denge tazminatına ilişkin olarak 4688 sayılı Kanun, Gelir Vergisi Kanunu ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede herhangi bir istisna hükmüne yer verilmediğinden, bahse konu ödemelerin ücret sayılarak, Gelir Vergisi Kanununun 61, 63, 94, 103 ve 104 üncü maddeleri kapsamında gelir vergisi tevkifatına tabi tutulması gerekmektedir.
........ Belediye Başkanlığı İle ....... arasında imzalanan Toplu İş Sözleşmesinin konusu Sosyal Denge Tazminatı olan “İyileştirme Zammı” başlıklı 27 inci maddesinde, ..... Belediyesi çalışanlarına ödenecek olan Sosyal Denge Tazminatı ile ilgili olarak, “4688 sayılı Yasanın 32 nci maddesi uyarınca 27.6.1989 tarihli ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde ........üyesi çalışanların halen almakta oldukları aylıklarına ilaveten her ayın maaş günü Sosyal Denge tazminatı adı altında her memura eşit şekilde net....... TL ödenir. Ayrıca, sözleşme süresi boyunca belirlenen tutara Devlet Memurları Maaşlarına yapılacak zamlar nispetinde ilave yapılarak artırılır” denilmek suretiyle Sosyal Denge Tazminatı ödemelerinin net olarak yapılacağı hüküm altına alınmıştır. Toplu İş Sözleşmesindeki bu hükme dayanılarak, .........Belediyesinde çalışan memurlara ödenen Sosyal Denge Tazminatlarından gelir vergisi kesintisi yapılmaması yukarıda zikredilen mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir. Net ödeme brüte çevrilerek gelir vergisi kesintisi yapılması gerekmektedir.
Uygulamada ise, ...... Belediyesinde çalışan sözleşmeli personele sosyal denge tazminatı ödenmesi esnasında, taraflar arasında akdedilen toplu iş sözleşmesi hükümleri gereği, net ödeme brüte çevrilerek gelir vergisi kesintisi yapılması gerekirken, .........Belediyesinde çalışan sözleşmeli personele yapılan söz konusu sosyal denge tazminatı ödemelerinden gelir vergisi kesintisi yapılmaması suretiyle kamu zararına yol açılmıştır. Ancak, asıl raporda ........TL olarak belirtilmiş olan kamu zararı tutarı hatalı hesaplanmıştır. Şöyleki, ......Belediye Başkanlığı İle ....... arasında imzalanan Toplu İş Sözleşmesinin 27 inci maddesinde, ..........üyesi çalışanların halen almakta oldukları aylıklarına ilaveten her ayın maaş günü Sosyal Denge tazminatı adı altında her memura eşit şekilde net ........TL ödenir. Ayrıca, sözleşme süresi boyunca belirlenen tutara Devlet Memurları Maaşlarına yapılacak zamlar nispetinde ilave yapılarak artırılır” hükmü bulunmaktadır. Bu düzenlemeye göre, Sosyal Denge Tazminatı ödemelerinin, gelir vergisi kesintisi yapıldıktan sonra, her bir hak sahibine, Toplu İş Sözleşmesinin 27 inci maddesinde belirtilen net miktarın ödenmesi şeklinde yapılması gerekmektedir. Denetçi tarafından yapılan hesaplama ise, her bir çalışana ödenmesi öngörülen net ödeme üzerinden gelir vergisi kesintisi yapılması suretiyle gerçekleştirilmiştir. Bu şekilde yapılan kamu zararı hesaplaması, gerek hak sahiplerine eksik tazminat ödemesine sebep olunması, gerekse kesinti suretiyle tahsil edilecek olan gelir vergisinin eksik tahsil edilmesine yol açması sebebiyle, hatalıdır. Oysa, kamu zararının, Toplu İş Sözleşmesinin 27 inci maddesinde öngörülen “net ödemenin” brüte çevrilerek, bulunacak rakamdan, tarifesinde belirtilen oranda (%15, %20, %27, %35) gelir vergisi kesintisi yapılması suretiyle hesaplanması gerekmektedir. Bu durumda, hem yapılan ödemelerden gelir vergisi kesintisinin doğru yapılmış olması, hemde her bir hak sahibine Toplu İş Sözleşmesinin 27 inci maddesinde öngörülen net ödemenin yapılması suretiyle ilgili mevzuat hükümlerine uyulmuş olacaktır. Dolayısıyla, Denetçi tarafından hazırlanmış olan “Kamu Zararı Tablosu” hatalıdır. Gerçek kamu zararı tutarı, mevzuata uygun olarak hesaplandığında, Denetçi tarafından bulunmuş olan ........-TL’den, vergi matrahının artmış olması sebebiyle, daha fazla olacaktır.
Konuyla ilgili olarak düzenlenen Ek Raporda, ....... Belediyesi’nde çalışan sözleşmeli personele ödenen sosyal denge tazminatlarından gelir vergisi kesintisi yapılmaması sonucunda ......-TL olarak hesaplanmış olan gelir vergisinin, ilgili toplu iş sözleşmesinde net olarak ödenmesi öngörülmüş olan ücret niteliğindeki bahse konu ödemelerin brüte çevrilerek Gelir Vergisi Kanununun 61, 63, 94, 103 ve 104 'üncü maddeleri kapsamında gelir vergisi tevkifatına tabi tutulmak suretiyle yeniden hesaplandığı ve söz konusu sosyal denge tazminatlarından yapılması gereken gelir vergisi kesintisi tutarının ......-TL değil, .........-TL olarak belirlendiği, dolayısıyla da kamu zararı tutarının aslında ..........-TL olduğu ifade edilmiştir.
Kamu zararının ........-TL olarak yeniden belirlenmesine ilişkin olarak yazılan sorguya sorumlular tarafından yapılan savunmalarda, .......-TL tutarındaki kamu zararının, ..... tarih ve .... numaralı ödeme emriyle, 830 bütçeye giderleri hesabına borç, 360 ödenecek vergi ve fonlar hesabına alacak kaydı yapılarak muhasebeleştirilmek suretiyle mahsuben tahsil edildiği bildirilmiştir.
Bu itibarla, ......Belediyesi’nde çalışan sözleşmeli personele ödenen sosyal denge tazminatlarından gelir vergisi kesintisi yapılmaması sonucu neden olunan .......-TL tutarındaki kamu zararı tutarının tamamı, ...... tarih ve .... numaralı ödeme emriyle, ilgili vergi dairesine ödenmek üzere 830 bütçeye giderleri hesabına borç, 360 ödenecek vergi ve fonlar hesabına alacak kaydı yapılarak muhasebeleştirilmiş olduğundan, .......TL.lik hüküm dışı kararının kaldırılmasına ve yasal düzenlemelere uygun olarak yapılmış olan bu hesap ve işlemler sonucunda yapılacak bir işlem kalmadığına, oybirliğiyle karar verildi.