Gecikme cezası
............Büyükşehir Belediyesi adına kayıtlı araçların taşıt muayenesinin zamanında yapılmaması nedeniyle yersiz olarak bütçeden gecikme cezası ödenmesi sonucunda .......-TL tutarında kamu zararına neden olunduğu konusuyla ilgili olarak,
5018 sayılı “Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu”nun “Kamu Zararı” başlıklı 71’inci maddesinde,
“Kamu zararı, kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Kamu zararının belirlenmesinde,
a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,
b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması,
c) Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,
d) İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması,
e) İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması,
f) (Mülga: 22/12/2005-5436/10 md.)
g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,
Esas alınır.” denilmek suretiyle kamu zararının tanımı yapılmış ve kamu zararının nasıl belirleneceği anlatılmıştır.
Aynı Kanun’un “Hesap Verme Sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde,
“Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.”,
“Bütçe İlkeleri” başlıklı 13’üncü maddesinin (n) bendinde,
“n) Kamu hizmetleri, bütçelere konulacak ödeneklerle, mevzuatla belirlenmiş yöntem, ilke ve amaçlara uygun olarak gerçekleştirilir.”,
“Ödeneklerin Kullanılması” başlıklı 20’nci maddesinin (d) bendinde de,
“Bütçeyle verilen ödenekler, tahsis edildikleri amaçlar doğrultusunda, yılı içinde yaptırılan iş, satın alınan mal ve hizmetler ile diğer giderlerin karşılanmasında kullanılır.”
Hükümleri yer almaktadır.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, kamu kaynağının kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak kullanılmasından sorumlu olup kamu hizmetlerinin bütçelere konulacak ödeneklerle gerçekleştirilmesi, ancak bütçeyle verilen ödeneklerin tahsis edildikleri amaçlar doğrultusunda ve yılı içinde yaptırılan iş, satın alınan mal ve hizmetler ile diğer giderlerin karşılanmasında kullanılması gerekmektedir.
...........Büyükşehir Belediyesi adına kayıtlı araçların taşıt muayenesinin zamanında yapılmaması neticesinde ....... A.Ş tarafından tahakkuk ettirilen .......-TL tutarındaki gecikme cezası bütçeden karşılanmıştır. ...... Büyükşehir Belediyesi tarafından bu şekilde ödemesi yapılan gecikme cezalarının mevzuatla belirlenen amaçlara uygun olarak gerçekleştirilen bir kamu hizmetinin yerine getirilmesi için yapılmış ödeme mahiyeti taşımadığı açık bir husus olarak karşımıza çıkmaktadır. Uygulamada, kurumların bütçelerinde zaman zaman ortaya çıkan ödenek yetersizliği yada nakit sıkışıklığı durumları sebebiyle hizmetin gereği olarak zorunluluk sebebiyle gecikme cezası ödenmesi durumlarıyla karşılaşılabilmektedir. Kamu kurumlarının bütçelerinden gecikme cezası ödenmesinin keyfi olarak değilde, zorunluluktan kaynaklandığı bu gibi durumlarda, bu ödemeler dolayısıyla ilgili kurum personeline herhangi bir sorumluluk yüklenemez. Dolayısıyla, zorunluluktan kaynaklanan bu ödemelerin kamu zararı olarak değerlendirilmesi de hakkaniyet açısından uygun görülemez. Ancak, ......Büyükşehir Belediyesi tarafından ödenen gecikme cezaları, sorumlular tarafından herhangi bir itiraz ileri sürülmeden geri ödenmiştir. Bu durumda, ödenen gecikme cezalarının mevzuata uygun ödemeler olmadığı ve kamu zararı niteliğinde olduğunun sorumlular tarafından kabul edildiği anlaşılmaktadır. Bu açıdan bakıldığında, yapılan gecikme cezası ödemelerinin zorunluluktan kaynaklanan ödemeler olarak değerlendirilmesi mümkün görünmemektedir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun “Taraflarca getirilme ilkesi” başlıklı 25 nci maddesindeki, “Kanunda öngörülen istisnalar dışında, hâkim, iki taraftan birinin söylemediği şeyi veya vakıaları kendiliğinden dikkate alamaz ve onları hatırlatabilecek davranışlarda dahi bulunamaz.
Kanunla belirtilen durumlar dışında, hâkim, kendiliğinden delil toplayamaz.” ve “Taleple bağlılık ilkesi” başlıklı 26 ncı maddesindeki, “Hâkim, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır, ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. Duruma göre, talep sonucundan daha azına karar verebilir.
Hâkimin, tarafların talebiyle bağlı olmadığına ilişkin kanun hükümleri saklıdır.” hükümleri gereği olarak, aksi bir durumun, sorumlular tarafından yapılan savunmalarla kanıtlanması gerekir. Dolayısıyla, yapılan bu gecikme cezası ödemesi ile .........TL tutarında kamu zararına neden olunmuştur Ancak, sorumlular tarafından, söz konusu .......-TL tutarındaki kamu zararının tahsil edildiği bildirilmiştir.
Bu itibarla, .......TL tutarındaki kamu zararının, ....... TL’sinin ........ tarih ve ...... tahsilat makbuzu ile, .....TL’sinin .....tarih ve .... tahsilat makbuzu ile, ..ahiz konumundaki sorumlulardan (......, ........, ....., ......ve .......) tahsil edildiği anlaşıldığından ilişilecek husus kalmadığına oybirliğiyle karar verildi.