Eğitim yardımı
........ Belediyesi ile .………. ........ Meslek Yüksekokulu arasında yapılan işbirliği protokolü hükümleri gereğince, ........ Meslek Yüksekokulunda eğitim gören …….öğrencinin eğitim bedellerinin tamamının ya da bir kısmının, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun Belediyelerin “Görev ve Sorumlulukları” ile “Yetkileri ve İmtiyazları” nı düzenleyen 14 ve 15 inci maddelerinde sayılmış olan belediyelerin görev, sorumluluk, yetki ve imtiyazları kapsamına girmediği ve aynı Kanunun 60 ıncı maddesindeki belediyelerin görevlerini yerine getirirken yapabileceği giderleri arasında sayılmadığı halde, staj karşılığı burs adı altında, Belediye Bütçesinden ödenmesi sonucu ……………-TL tutarında kamu zararına neden olunduğu konusuyla ilgili olarak,
Belediyelerin görev ve sorumlulukları 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 14 üncü, yetki ve imtiyazları 15 inci, belediyelerin giderleri de aynı Kanunun 60 ıncı maddesinde belirtilmiştir. Buna göre, belediye bütçesinden yapılan harcamanın, öncelikle mahalli müşterek bir ihtiyacı karşılanmasına yönelik olması, 5393 sayılı Belediye Kanununun 14 üncü maddesinde sayılmış olan belediyelerin görev ve sorumlulukları ile 15 nci maddesinde sayılmış olan belediyenin yetki ve imtiyazları arasında bulunması ve aynı Kanunun 60 ıncı maddesinde sayılan Belediye giderleri arasında yer alması gerekmektedir. 5393 sayılı Belediye Kanununun belirtilen maddelerinde, öğrencilerin özel okullarda öğrenim görmesini sağlamak, belediyelerin görev, sorumluluk ve yetkileri arasında gösterilmediği gibi, özel okullarda öğrenim gören öğrencilerin eğitim giderleri de belediyelerin yapabileceği giderler arasında da yer almamaktadır.
Diğer taraftan, 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs Kredi Verilmesine İlişkin Kanun’un “Burs ve kredilerin verilmesi” başlıklı 2 nci maddesinde ise,
“Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu, yurt içinde yüksek öğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dahilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs-kredi verebilir.
Genel bütçeli daireler, katma bütçeli idareler, kamu iktisadî teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları, bütçenin transfer tertibinden yardım alan kuruluşlar, il özel idareleri ve bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme kapsam ve programına alınmış, hisselerinin yarısından fazlası kamuya ait olan özel hukuk hükümlerine tâbi kuruluşlar, fonlar, döner sermayeler, kamu bankaları, kanunlarla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan kurumlar ile kurul/üst kurullar ve diğer tüm kamu kurum ve kuruluşları (…) (1) birinci fıkrada belirtilen yüksek öğrenim öğrencilerine burs, kredi ve nakdî yardım adı altında herhangi bir ödeme yapamazlar, ilgili mevzuatları gereği burs, kredi verilmesini öngördükleri yüksek öğrenim öğrencilerini, Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumuna bildirirler.” düzenlemesi bulunmaktadır.
Yukarıdaki madde metninin ikinci fıkrasının ilk halinde yer alan “ … (belediyeler hariç) …” ibaresi, Anayasa Mahkemesi’nin ………. tarihli ve E.: …………, K.: …………. sayılı Kararı ile iptal edilmiştir.
Anayasa Mahkemesi iptale ilişkin gerekçeli kararında,
“(…) Öte yandan, dava konusu kurallarla çeşitli kurum ve kuruluşlarca verilen burslarda, mükerrerliğin önlenmesi, adil ve dengeli bir dağılım sağlanarak daha çok sayıda öğrenciye ulaşılması amacıyla, burs ve kredilerin tek elden verilmesi esasına dayanan bir sistem oluşturulduğu, ancak belediyelerin bundan istisna tutulduğu anlaşılmaktadır. Hukukun üstünlüğü esasını benimseyen bir devlette, genel kurala bu tür bir istisna getirilebilmesi için işin doğasından veya ayrıcalık tanınanların özel durumlarından kaynaklanan zorunluluklar bulunması gerekir. Aksi halde, yasama yetkisinin kullanılmasında, hizmetin gereği değil, yasa koyucunun hukuk sınırlarını aşan öznel iradesi belirleyici olur. Böyle bir durumu ise eşitlik temelinde, adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdürmekle yükümlü olan hukuk devleti anlayışı ile bağdaştırma olanağı bulunmadığından belediyelerin, dava konusu düzenleme ile getirilen yeni sistemin dışında tutulması Anayasa'nın hukuk devleti ilkesine aykırılık oluşturmaktadır.” denilmiştir.
Anayasa Mahkemesini belirtilen Kararından sonra, 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs Kredi Verilmesine İlişkin Kanun’un “Burs ve kredilerin verilmesi” başlıklı 2 nci maddesi gerekçe gösterilmek suretiyle, belediyelerin yükseköğrenim öğrencilerine burs, kredi verebilmesi mümkün değildir. Belediyeler ancak ilgili mevzuatları gereği burs, kredi verilmesini öngördükleri yükseköğrenim öğrencilerini, Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumuna bildirebilirler.
Ancak mevcut durumda, ........ Meslek Yüksekokulunda eğitim gören ……….. öğrencinin eğitim bedellerinin tamamı ya da bir kısmı ........ Belediyesi bütçesinden karşılanmıştır. Dolayısıyla, Belediye Bütçesinden yapılan burs niteliğindeki bu harcama ile kamu zararına neden olunmuştur.
Sorumlular, yaptıkları savunmalarında, öğrencilere yapılan yardımların, Anayasanın “sosyal devlet” ilkesinden yola çıkılarak, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun da 14 üncü maddesinin (b) bendi hükmüne istinaden yapıldığını, ........ Belediyesinin, öğrenim hakkının en önemli ve kutsal haklardan olduğu görüşünde olduğunu, herhangi bir şekilde özel okul veya vakıf üniversitesine kayıt yaptırmaya hak kazanmış olan öğrencilerin varlıklı oldukları gibi bir kabulün de yerinde olmadığı görüşünün hakim görüş olduğunu, kaldı ki, büyük bir bölümü üniversite öğrencisi olan “ahiz”lerin reşit oldukları, ailelerinin de yasal olarak bakım yükümlülüğünün bulunmadığı dikkate alındığında, ailelerinin ekonomik durumlarının araştırılmasının bir anlamı kalmadığını, ........ Belediyesinin, devletin temel ödevlerinden olan eğitim hakkının kullandırılması hususunda sorumluluk üstlenmiş olmasının kamu zararı oluşturmayacağı görüşünde ve inancında olduklarını belirtmişlerdir.
Ancak, ........ Belediyesi bütçesinden yapılan söz konusu ödeme ile herhangi bir kamu zararına neden olunmadığı iddiasındaki bu savunmanın kabulü mümkün görünmemektedir. Sorumlular tarafından yapılan bu savunmanın, sorguda da yer verilen 5393 sayılı Kanunun 14, 15 ve 60 ıncı maddeleri ile Anayasa Mahkemesinin ………. tarihli ve E: ………., ………… sayılı “Belediyelerin yükseköğrenim öğrencilerine burs, kredi veremeyeceği” hakkındaki Kararı karşısında dayanaktan yoksun olduğu görülmektedir. Ayrıca, sorguda “özel okul veya vakıf üniversitesine kayıt yaptırmaya hak kazanmış öğrencilerin varlıklı oldukları” gibi bir ön kabule ilişkin ifadelere yer verilmemiş olduğundan, sorumluların savunmalarında bu hususa ilişkin olarak yaptıkları açıklamaların herhangi bir anlamı bulunmamaktadır.
Diğer taraftan, ilgili öğrencilere belirtildiği şekilde eğitim yardımında bulunulmuş olması, aynı zamanda ........ Belediyesi Eğitim Yardımı Yönetmeliği hükümlerine de aykırılık teşkil etmektedir.
Söz konusu Yönetmeliğin,
“Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde, bu Yönetmeliğin ........ Belediyesi sınırlan içerisinde ikamet eden ve yine ........ Belediyesi sınırları içerisindeki ilköğretim ve ortaöğretim okullarında eğitim veya İstanbul ilinde bulunan üniversitelerde ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora öğretimi alan yardıma muhtaç ailelerin öğrencileri ile şehit çocuğu, yetim, öksüz, ve özürlü (engelli) öğrencileri kapsadığı,
5 inci maddesinde, öğrencilere tahsis edilecek eğitim yardımlarının bütçe imkanları ve ........ İlçesi sınırları içindeki öğrenci sayısı dikkate alınarak Eğitim Yardımı Değerlendirme Komisyonu tarafından belirleneceği ve Belediye Başkanının uygun görüşü ile kesinleşeceği,
6 ncı maddesinde, eğitim yardımı kontenjanları ve müracaat tarihlerinin, ilan, afiş. pankart, basın yayın araçları ve internet yoluyla okul, öğrenci ve ailelerine duyurulacağı,
7 inci maddesinde, her kademedeki öğrenci burslarının, ödenek imkanları doğrultusunda, Eğitim Yardımı Değerlendirme Komisyonu tarafından belirleneceği ve Belediye Başkanının onayı ile kesinleşeceği,
8 inci maddesinde, eğitim yardımının başlangıcının, yardımdan yararlanacak öğrencinin okuduğu okulun öğretime başladığı tarihte başlacağı ve öğretim yılı sonunda kesileceği,
9 uncu maddesinde, eğitim yardımı için müracaat eden öğrencilerden,
İlköğretim ve ortaöğretim okullarında okuyan öğrenciler için, Ailesinin ........ Belediyesi sınırları içerisinde ikamet ediyor olması, ........ Belediyesi sınırları içerisinde bulunan ilköğretim veya ortaöğretim okullarında okuyor olması ve İhtiyaç sahibi olması şartlarının aranacağı,
Üniversitede okuyan öğrenciler için, öğrencinin veya ailesinin ........ Belediyesi sınırları içerisinde ikamet ediyor olması, İstanbul il sınırları içerisindeki üniversitelerde ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrenimi görmesi ve ihtiyaç sahibi olması şartlarının aranacağı,
11 inci maddesinde, eğitim yardımı başvurularında istenilecek belgelerin, form dilekçe, nüfus kayıt örneği, ikametgah belgesi, aile gelir beyanı ve öğrenim görülen okul ve öğretim kurumlarından alınacak öğrenim belgelerinden oluştuğu,
12 inci maddesinde, Eğitim Yardımı Değerlendirme Komisyonunun Belediye Başkanının olurlarıyla, bir Başkan Yardımcısının başkanlığında, birim amirlerinin arasından görevlendirilmiş toplam beş kişiden oluşacağı,
13 üncü maddesinde, Eğitim Yardımı Değerlendirme Komisyonunun görev ve yetkilerinin,
a) Eğitim yardımı müracaat şartlarını, süresini ve ödeme şeklini belirleyerek karar altına almak ve ilan etmek.
b) Eğitim yardımı verilecek ihtiyaç sahibi öğrencilerin belirlenmesini sağlayacak Öğrenci Bilgi Değerlendirme Formunu hazırlamak.
c) İlgili makamlara sunulmak üzere, bütçe imkanları doğrultusunda asgari ve azami olmak üzere eğitim yardımından yararlandırılacak öğrenci sayılarını ve eğitim yardımı miktarlarını belirlemek.
d) Eğitim yardımı kontenjanlarını esas alarak en çok ihtiyaç sahibi öğrencilerden başlamak üzere, eğitim yardımı başvurularım bu yönetmelik hükümleri doğrultusunda incelemek, eğitim yardımı alması yerinde bulunan öğrencileri belirlemek ve elverişli araçlarla duyurmak.
e) Eğitim yardımı verilmesi sisteminin gerektirdiği, birimler arası koordinasyonu sağlamak olduğu,
16 ncı maddesinde, eğitim yardımı almaya hak kazanan her öğrenci için bir dosya açılacağı ve eğitim yardımı numarası verileceği belirtilerek eğitim yardımının kapsamı, kontenjanı, duyuru şekli, yardım miktarı, öğrencilerden aranacak nitelikler, yardımdan yararlanmak için yapılacak başvuru şekli, istenecek belgeler, Eğitim Yardımı Değerlendirme Komisyonunun kuruluş şekli, Komisyonun görev ve yetkileri ve eğitim yardımının kayıt altına alınması kurallarının neler olduğu,
18 inci maddesinde de, eğitim yardımı almaya hak kazananlara yapılacak ödemelerin, aylık periyotlar halinde ve Eğitim Yardımı Değerlendirme Komisyonunun uygun göreceği şekillerden biriyle (Belediye Veznelerinden veya Banka Hesabından) nakit olarak ödeneceği,
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
Yönetmeliğin yukarıda belirtilen maddelerinde, özel üniversitelerde okuyan öğrencilerin eğitim öğretim giderlerinin Belediye bütçesinden karşılanmasına cevaz veren bir hükme yer verilmemiştir. Yönetmeliğin zikredilen hükümleri bir arada değerlendirildiğinde, Yönetmelikte belirtilen eğitim yardımının Devlete ait ilköğretim ve ortaöğretim okullarında ya da üniversitelerde okuyup Yönetmelikte belirtilen diğer şartları taşıyan öğrencilere eğitim yardımı niteliğinde yapılan ödemelerle sınırlı olduğu anlaşılmakta olup, eğitim yardımı için konulan ödeneğin özel bir üniversitede okuyan öğrencilerin eğitim bedellerinin karşılanması için kullanılması mümkün değildir. Yine anılan Yönetmelikte yardımın öğrencilere ödeneceği belirtildiği halde, bahse konu ödemeler sözü edilen ........ Meslek Yüksekokuluna yapılmıştır. Ayrıca, Yönetmelikte öngörülen kurallara uyulmadığı için eğitim yardımı ödemesi yapılan öğrencilerin hangi kriterlere göre seçildikleri de anlaşılamamaktadır. Öğrencilerin dar gelirlilik durumu resmi belgelerle de ispat edilmiş değildir.
Eğitim yardımı için konulan ödeneğin özel bir okul için kullanılması mümkün görünmemektedir. Mevcut durumda, belirli bir okulla protokol yapılması her türlü sübjektif değerlendirmeye açık olduğu gibi kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak kullanılmasını teminden de uzaktır.
Sonuç olarak, Belediye bütçesinden yapılan harcama, 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesinin g) bendi hükmü gereğince, mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması anlamında kamu zararı niteliğindedir. Dolayısıyla, ........ Belediyesi bütçesinden yapılan bu harcama ile ………….-TL tutarında kamu zararına yol açılmıştır.
Bu itibarla, ........ Meslek Yüksekokulu'nda eğitim gören ……….. öğrencinin eğitim bedellerinin tamamının yada bir kısmının ........ Belediyesi bütçesinden karşılanması sonucu neden olunan …………-TL tutarındaki kamu zararının Gerçekleştirme Görevlisi ……….. (………..), Harcama Yetkilisi ………… (…………) ve Üst Yönetici ……….. (……………)’a müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
Üye …………………’ın, “Tazmin kararı verilmesi ile birlikte, ayrıca, mevzuata aykırı olarak eğitim yardımında bulunulmasına sebep olan sorumlular hakkında gerekli inceleme ve soruşturmanın yapılmasını teminen konunun, ………… Bakanlığına yazılması da gerekir.” şeklindeki ilave görüşleri ile birlikte,
İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu ve 56 ncı maddesi gereğince beş yıl içinde Sayıştay Daireleri nezdinde yargılamanın iadesi yolu açık olmak üzere, oybirliğiyle karar verildi.