Doğrudan temin
........ Belediyesi tarafından ………. ve ……………. bayramlarında bayramlaşma için Belediyeye gelenlere, ………………. gününde …………….., sömestride ………………. ve ……… misafirlerine hediye olarak dağıtılmak üzere çeşitli mağazalardan, Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine uyulmadan doğrudan temin usulü ile muhtelif giyim eşyası satın alınarak bedellerinin Belediye bütçesinin temsil, ağırlama ve tören giderleri kaleminden ödenmesi sonucunda ……………-TL tutarında kamu zararına neden olunduğu konusuyla ilgili olarak,
Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin “Temsil, ağırlama, tören, fuar ve tanıtma giderleri” başlıklı 37 nci maddesinde, “Temsil, ağırlama, tören, fuar, tanıtma ve benzeri faaliyetlerle ilgili olarak yapılacak her türlü mal ve hizmet alımı ile yapım işlerine ilişkin giderlerin ödenmesinde, bu Yönetmeliğin ilgili maddelerinde belirtilen belgeler aranır.” denilmektedir.
Mezkur Yönetmeliğin “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre yapılacak alımlar” başlıklı 49’uncu maddesinde ise,
“4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre doğrudan temin usulüyle yaptırılacak mal ve hizmet alımları ile yapım işi bedellerinin ödemelerinde,
a) Onay Belgesi,
b) Piyasa Fiyat Araştırması Tutanağı (Örnek: 3) veya ihale komisyonu kararı,
c) Düzenlenmesi gerekli görülmüş ise sözleşme,
ç) Fatura,
d) Muayene ve kabul komisyonu tutanağı, kabul işleminin idarece yapılması halinde ise idarece düzenlenmiş belge,
e) Mal ve malzeme alımlarında, taşınır işlem fişi
ödeme belgesine eklenir.” Denilmektedir.
213 sayılı Vergi Usul Kanununun Faturanın Şekli başlıklı 230’uncu maddesinde,
Faturada en az aşağıdaki bilgiler bulunur:
1. Faturanın düzenlenme tarihi seri ve sıra numarası,
2. Faturayı düzenleyenin adı, varsa ticaret unvanı, iş adresi, bağlı olduğu vergi dairesi ve hesap numarası,
3. Müşterinin adı, ticaret unvanı, adresi, varsa vergi dairesi ve hesap numarası,
4. Malın veya işin nev'i, miktarı, fiyatı ve tutarı,” hükmü bulunmaktadır.
Belediye giderlerinin neler olduğu 5393 sayılı Belediye Kanununun “Belediyenin Giderleri” başlıklı 60 ıncı maddesinde tek tek sayılmıştır. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 60 ıncı maddesine göre temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderlerinin belediye bütçesinden ödenebileceği anlaşılmaktadır.
Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi’nin 3 üncü maddesinde, Temsil-ağırlama ve tören giderlerinin konu, kapsam ve miktarının tayini Belediye Başkanının takdirine tabi olduğu belirtildikten sonra bu takdir yetkisinin sınırları aynı yönergenin 4’üncü maddesinde “Temsil Giderleri”, 5’inci maddesinde “Tören Giderleri” ve 9 uncu maddesinde ise “Ağırlama Giderleri” başlıkları altında sayma yöntemiyle belirtilmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre bir değerlendirme yapıldığında, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 60 ıncı maddesinin ( k) bendinde, “k) Temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri.” denmek suretiyle, temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderlerinin belediye bütçesinden ödenebileceği ifade edilmiştir. Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesinin bahsedilen 4, 5, ve 9 uncu maddelerine göre de, söz konusu harcamaların (………… ve …………………. bayramlarında bayramlaşma için Belediyeye gelenlere, …………….. gününde ………….., sömestride ………………ve …………….misafirlerine hediye alınmasına ilişkin giderler) Belediye bütçesinin temsil, ağırlama ve tören giderleri kaleminden ödenebileceği anlaşılmaktadır.
Ancak, Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 37 nci maddesindeki düzenlemeye bakıldığında, temsil, ağırlama, tören, fuar, tanıtma ve benzeri faaliyetlerle ilgili olarak yapılacak her türlü mal ve hizmet alımı ile yapım işlerine ilişkin giderlerin ödenmesinde, Yönetmeliğin ilgili maddelerinde belirtilen belgelerin düzenlenerek ilgili ödeme emri belgesi ekleri arasına konulması gerekmektedir..
........ belediyesi tarafından satın alınan söz konusu hediyelik giyim eşyalarına ilişkin giderlerin ödendiği ödeme emri belgeleri eklerine bakıldığında ise, Mezkur Yönetmeliğin “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre yapılacak alımlar” başlıklı 49 uncu maddesinde belirtilen kanıtlayıcı belgelerden onay belgesi, piyasa fiyat araştırması tutanağı, taşınır işlem fişi ve muayene ve kabul komisyonu tutanağının olmadığı yada eksik düzenlendiği görülmektedir. Belediye tarafından satın alınan bahse konu hizmetlerin piyasa fiyat araştırması yapılmadan, tek firmadan teklif alınmak suretiyle gerçekleştirildiği de anlaşılmaktadır. Temsil, ağırlama ve tören giderleri ekonomik kodundan yapılacak harcamalar mutlaka 4734 sayılı Kanunda belirtilen ihale usullerinde birisi ile ya da doğrudan temin yöntemiyle yapılacaktır. Bunun için gerekli olan kanuni prosedüre uymak zorunludur. Bu nedenle, tek firma tespit edip bu firmadan ihtiyacın temin edilmesi mümkün değildir. Piyasa fiyat araştırmasının sağlıklı ve gerçekçi yapıldığının mutlaka ispat edilmesi gerekmektedir. Bu, 4734 sayılı Kanunun temel ilkeleri olan açıklık, rekabet, saydamlık, güvenilirlik, kamuoyu denetimi, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ile kaynakların verimli kullanılması ilkelerinin gerçekleşmesi için bir zorunluluktur.
Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 3 üncü maddesinde ise, onay belgesinin, ihale usulüyle yapılacak alımlarda kamu ihale mevzuatında standart form olarak belirlenen ihale onay belgelerini, doğrudan temin suretiyle ve kamu ihale mevzuatında belirtilen istisnai alımlarda ise alım konusu işin nev’i, niteliği, varsa proje numarası, miktarı gereken hallerde yaklaşık maliyeti, kullanılabilir ödeneği ve tertibi, alımda uygulanacak usulü, avans ve fiyat farkı verilecekse şartlarını gösteren ve harcama yetkilisinin imzasını taşıyan belgeyi ifade ettiği belirtilmiştir. Ödeme emri belgelerinin bir çoğunda harcama talimatı ve onay belgesi bulunmamakla birlikte, bu belgelerin tamam olduğu ödeme emri belgelerine ekli harcama talimatı ve onay belgelerinde de bu bilgiler yer almamaktadır.
Diğer taraftan, ödeme emri belgelerine ekli faturalar ise, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun Faturanın Şekli başlıklı 230 uncu maddesinde belirlen şekil şartlarına uygun değildir. Faturalar, üzerlerinde “muhtelif giyim eşyası” denilmek suretiyle düzenlenmiş, madde hükmünde belirtildiği şekilde ayrıntılı düzenleme yoluna gidilmemiştir. Yani hangi ürünlerin alındığı belli değildir. Yapılan alımların faturaları, vergi mevzuatına uygun olmadığı gibi, Belediye tarafından, Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliğine neredeyse tüm yönleriyle aykırı işlem tesis edilmiştir.
Ayrıca, söz konusu alımlardan, aynı nitelikte olanların ihale edilmek suretiyle temin edilmesi yoluna gidilmesi gerekirken, doğrudan temin suretiyle kısımlara bölünerek alınmak suretiyle, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun “Temel ilkeler” başlıklı 5 nci maddesinin, “Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez.” şeklinde belirtilmiş olan hükmüne de aykırı işlem yapılmıştır.
Dolayısıyla, mevzuata uygun olarak, ihale usullerinden birisiyle temin edilmesi gereken söz konusu muhtelif giyim eşyası alımlarının, ihale düzenlemek yerine doğrudan temin suretiyle temini yoluna gidilmiş olmakla birlikte, doğrudan temin usulüne ilişkin mevzuat hükümlerine de uygun hareket edilmediği ve Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre yapılacak alımlar” başlıklı 49’uncu maddesinde belirtilen belgeler düzenlenmeksizin satın alımlar yapıldığı anlaşılmaktadır. Oysa, Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 49 uncu maddesinde belirtilen bu belgeler, mal veya hizmet alımlarında, mal veya hizmetin idare tarafından teslim alındığına ilişkin kanıtlayıcı belge hükmünde olduklarından, bu belgeler olmaksızın teslim alınan söz konusun giyim eşyalarının teslim alındığını kanıtlama imkanı bulunmamaktadır. Bu durumda, bu belgeler olmaksızın yapılan ödeme sonucunda, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Kamu Zararı” başlıklı 71 inci maddesinde, “İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması”, “Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması” ve “İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması” şeklinde belirlenmiş olan kamu zararının belirlenmesinde esas alınacak kriterler ihlal edilmiş olduğundan, ………….-TL tutarında kamu zararına yol açıldığı ortadadır.
Sorumlular savunmalarında, her ne kadar, söz konusu alımların farklı tarihlerde ve farklı vesilelerle yapıldığını, örneğin bazı alımların “………..”, bazı alımların “……………”, bazı alımlar da “…………….” gibi özel günlere ilişkin olduğunu, bu itibarla, aynı nitelikteki alımın parçalara bölünerek alınması yönünde bir tasarrufta bulunulmadığını, depoya alınmayan, demirbaş niteliğinde olmayan ve satıcıdan doğrudan dağıtım alanına getirilen malzemenin TİF kayıtlarına geçirilmesinin mevzuat gereği olmayacağı düşüncesiyle kurum envanterine geçirilmediğini, Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil, Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi’nin 3 üncü maddesinde ki düzenleme çerçevesinde Belediye Başkanının insiyatifi çerçevesinde olduğu kanaatiyle alımların temsil, ağırlama ve tören giderleri kapsamında gerçekleştirildiğini, dolayısıyla, herhangi bir kamu zararına yol açılmadığını belirtmiş iseler de, açıklandığı üzere, söz konusu giyim eşyalarının Belediye Başkanının takdiri ile temsil, ağırlama ve tören giderleri kaleminden ödenmesinde yasal olarak bir engel bulunmamakla birlikte, kanıtlayıcı belgeler olmadan ödeme yapılması ve bu giyim eşyalarının eksiksiz bir şekilde teslim alınarak hak sahiplerine teslim edildiğini anlama imkanı bulunmadığından yapılan bu savunmalara katılmak mümkün görünmemektedir.
Diğer taraftan, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 61 inci maddesindeki düzenlemeye uygun olarak, kanıtlayıcı belgeler eksik olmasına rağmen ödemede bulunan Muhasebe Yetkilisi de bu ödemelerden sorumlu tutulmuştur.
Bu itibarla, ........ Belediyesi tarafından, ilgili mevzuat hükümlerine uyulmadan muhtelif giyim eşyası satın alınması ve satın alınan söz konusu giyim eşyaları bedellerinin mevzuatında öngörülen kanıtlayıcı belgeler dayanmaksızın ödenmesi sonucu neden olunan toplam ………..-TL tutarındaki kamu zararının,
..Harcama Yetkilisi ………….. ve Gerçekleştirme Görevlisi ……….. ile Muhasebe Yetkilisi …………….. ’a müştereken ve müteselsilen,
...6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu ve 56 ncı maddesi gereğince beş yıl içinde Sayıştay Daireleri nezdinde yargılamanın iadesi yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.