Sosyal Denge Ödemesi
…………… Belediyesi ile …………… arasında imzalanan …………… tarihli Memur Toplu Sözleşmesinde 4688 sayılı Kanunun Geçici 14 üncü maddesinde yapılan düzenlemeye aykırı olarak fazla ödeme yapılması sonucunda toplam …………… TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak
Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun Geçici 14 üncü maddesinde,
“(Ek: 4/4/2012-6289/30 md.) 15/3/2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu iş sözleşmesi, toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzeri adlar altında imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilir. Anılan sözleşmelerin uygulanmasına devam edildiği dönem için 32 nci madde hükümleri çerçevesinde ayrıca sözleşme yapılamaz. Söz konusu sözleşmeleri 31/12/2015 tarihinden önce sona eren veya mevcut sözleşmeleri bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra karşılıklı olarak feshedilen kapsama dahil idareler, sözleşmelerinin sona eriş veya fesih tarihini izleyen bir ay içinde sözleşmelerin sona erdiği veya feshedildiği tarih ile bu Kanunda öngörülen toplu sözleşme dönemi sonuna kadarki dönemle sınırlı olmak üzere üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri çerçevesinde sözleşme yapabilir. Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde, üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz.” denilmektedir.
Bununla beraber 23.06.2015 tarihinde imzalanan Yerel Yönetim Hizmet Kollarına İlişkin 2015-2016 yıllarını kapsayan 3 üncü dönem Toplu Sözleşme metninin 7 nci maddesi ile 4688 sayılı Kanunun Geçici 14 üncü maddesindeki “31.12.2015” ifadesi “31.12.2017” şeklinde değiştirilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükmü gereği 15.03.2012 tarihinden önce belediyeler ve sendikalar arasında imzalanmış olan sözleşmelerin (sosyal denge, toplu iş sözleşmesi vb.) uygulanmasına söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilecektir. Ayrıca 15.03.2012 tarihinden önce imzalanmış olan bu sözleşmelerde belediye personeline ödenen ortalama sosyal denge tutarı, 4688 sayılı Kanunun 32 inci maddesi uyarınca toplu sözleşmede öngörülen tavan tutardan fazla olması durumunda söz konusu ortalama sosyal denge tutarına ilave artış yapılmamak şartı ile 31.12.2017 tarihine kadar olmak üzere düzenlenen sözleşmelerde uygulanabilecektir.
Bahsedilen mevzuat hükümleri uyarınca ayrıntısı aşağıda açıklandığı üzere kamu zararı hesaplanmıştır,
1) Bayram Ödemeleri
…………… Belediyesi ile …………… arasında …………… tarihinde imzalanan toplu iş sözleşmesinde aylık ve bayram(Kurban ve Ramazan Bayramı) ödemeleri olmak üzere iki ayrı ödeme öngörülmüştür. Ortalama tavan hesabına Ramazan ve Kurban bayramı ödemeleri dâhil edilmemiş ortalama ödeme olarak bu iki bayram ödemesi ayrıca hesaplamaya dâhil edilmiştir.
2) Tedviren Görevli Başkan Yardımcısı
…………… tarihli sosyal denge sözleşmesinin 21 inci maddesinde “… Yeni bir Memur Sosyal Denge Sözleşmesi imzalanana kadar, süresi sona eren bu sözleşmedeki tüm maddeler kazanılmış hak olarak devam eder.” hükmüne yer verilmiştir. Dolayısıyla 4688 sayılı Kanun gereği 15.03.2012 tarihinden önce Belediye ve Sendika arasında imzalanmış olan bu sözleşmenin (sosyal denge, toplu iş sözleşmesi vb.) uygulanmasına söz konusu sözleşmede belirtildiği üzere yeni bir sözleşme(13.04.2011-31.03.2014) imzalanana kadar devam edilebilecektir. Yine söz konusu sözleşmede Başkan Yarımcılarına ödenecek sosyal denge ödemesi “657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olan ve fiilen görev yapan Başkan Yardımcılarının maaşları 5393 sayılı Belediye Kanunu gereği seçilmiş Başkan Yardımcılarının aldığı Maaşa tamamlanır” şeklinde düzenlenmiştir.
Başkan Yardımcısına geçmiş dönem ortalama tavan sosyal denge ödemesinin hesaplanmasında geçerli olan söz konusu sözleşme en son tam yıl olarak …………… yılında uygulandığından …………… yılı ödemeleri baz alınmıştır. Diğer taraftan Başkan Yardımcısı …………… bu tarihte görevde olmadığından ortalama tavan tutarın hesaplanması için ……………’nin derece kademesindeki (9/2) memur maaşı dikkate alınmıştır.
3) İç Denetçi
…………… yılında yapılan sözleşmede iç denetçiler için herhangi bir ödeme öngörülmemiş ancak …………… tarihli sözleşmenin 15 inci maddesinde “Fiilen görev yapan birim müdürlerine, kadrolu müdürlere ve iç denetçilere (aylık net)......(.........) TL toplu sözleşme yardımı yapılır.” hükmüne yer verilmiştir. 13.04.2011 tarihli sözleşmede iç denetçiler için herhangi bir hüküm yer almadığından bu kişiler için unvan bazında ortalama tavan tutarı hesaplanması mümkün değildir. Dolayısıyla İç denetçiler için 4688 sayılı Kanunun 32 inci maddesinde belirlenmiş olan en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100'ü tavan kabul edilerek kamu zararı hesaplamasına dahil edilmiştir.
4) Zabıta Amiri
Zabıta Amiri olarak görev yapan personel için …………… tarihli sözleşmede öngörülen ......TL tutarındaki sosyal denge ödemesi …………… tarihindeki sözleşme ile ........TL olarak belirlenmiştir. …………… tarihli sözleşmede bu unvan için belirlenen ortalama sosyal denge ödemesi 4688 sayılı Kanunun 32 inci maddesinde belirlenen tavan tutarın altında kaldığından bu unvan için ödenecek sosyal denge tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dâhil) %100'ü tavan kabul edilerek kamu zararı hesaplamasına dâhil edilmiştir.
5) Tedviren Görev Yapan Müdür
Tedviren görev yapan müdürler için …………… tarihli sözleşmede fiilen Müdür olarak görev yapan memurların maaşları Müdürlerin aldığı maaşa tamamlanacağı yönünde bir hüküm bulunmamasına rağmen …………… tarihli sözleşmenin 15 inci maddesinde “657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olan ve fiilen Müdür olarak görev yapan memurların maaşları, meslek grubu Müdürlerin aldığı maaşa tamamlanır.” hükmü ile sosyal denge ödemesi güncellemiş ve tedviren görev yapan müdürlere sosyal denge ödemesi müdür maaşına tamamlanarak verilmesi öngörülmüştür. …………… tarihli sözleşmede tedviren görevli müdürler için herhangi bir hüküm yer almadığından bu kişiler için unvan bazında ortalama tavan tutarı hesaplanması mümkün olmamakla beraber bu kişiler fiilen müdürlük yapması nedeniyle …………… tarihli sözleşme kapsamında müdürlere öngörülen sosyal denge ödemesi yapılması gerekmektedir. Bu sebeple tedviren görevli müdürler için ortalama tavan sosyal denge tutarı …………… tarihli sözleşmede müdürler için öngörülen tutar kabul edilerek hesaplamaya dâhil edilmiştir.
Sorumluların göndermiş olduğu ortak nitelikteki savunmaları özetle genel gerekçe ve 6 maddeden oluşmaktadır. Savunmanın genel gerekçesinde, …………… Belediye Başkanlığı ile …………… arasında akdedilen Sosyal Denge Sözleşmesinin …………… tarihinde imzalandığını, bu sözleşmenin 7 nci maddesi gerekçe gösterilerek …………… tarihinde uygulamada ortaya çıkan bir kısım sorunları/eksiklikleri gidermek amacıyla var olan sözleşmenin uzatıldığı, …………… tarihli sözleşme ile de mali haklarda artışların yapıldığı ifade edilmiştir.
Ayrıca 4688 sayılı Kanunun, 04.04.2012 tarihli ve 6289 sayılı Kanunun 30 uncu maddesiyle eklenen Geçici 14 üncü maddesinin son bölümünün 11.04.2012 tarihinde uygulanan sözleşmede öngörülen hakların üzerinde bir ödeme yapılmasının yasaklamak olarak değerlendirilemeyeceği, maddenin bahsedilen kısmının yeni sözleşme yapılması durumunda ilgililerin hak kaybına uğramamasına yönelik koruyucu bir hüküm getirdiği, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesi ile toplu sözleşme dönemi içerisinde yapılacak sözleşmelerle ilgili herhangi bir üst sınır getirilmediği, 2017 yılı ödemelerine ilişkin olarak sabit bir tutar belirlenmesi zarureti ortaya çıktığı kabul edilse de, bu durumda 13.04.2011 tarihli sözleşmenin değil uygulamada ortaya çıkan bir kısım sorunları gidermeye yönelik çeşitli düzenlemeleri içeren 31.03.2014 tarihli sözleşmenin esas alınmasının gerektiği belirtilmiştir.
375 sayılı KHK nın Ek 15 inci maddesinde, sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarının, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçemeyeceği belirtilmiştir. Sosyal denge tazminatının aylık tavan tutarının hesabında, Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 ve 2017 Yıllarım Kapsayan Üçüncü Dönem Toplu Sözleşmenin, ‘Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme’nin 1’inci maddesinde belirlenen en yüksek devlet memuru aylığının (ek gösterge dâhil) %100’ünün esas alınması gerektiği tespit edilmiştir. 4688 sayılı Kanunun Geçici 14’üncü maddesi ile tavan tutar açısından tamamen bir serbestlik tanınmamış olup 15.03.2012 tarihinden önce imzalanan bir sözleşmenin varlığı halinde eğer bu sözleşmede personele ödenen ortalama aylık tutar, toplu sözleşme ile belirlenen tavan tutardan yüksek ise tavan tutar olarak sözleşmede belirlenen ortalama aylık tutarın esas alınması gerektiği aşikârdır. Bu itibarla 31.12.2017 tarihi itibari ile sona eren bu sözleşmenin hangi şekilde olursa olsun yeni mali hükümler getirilmek suretiyle yenilenmesi veya güncellenmesi halinde yeni sözleşmede bir önceki sözleşmedeki aylık ortalama ödemelerin artırılmasına mahal veren hükümlerin uygulanması mümkün değildir.
Buna göre, sosyal denge tazminatı ödemeleri için kanun koyucu tarafından bir tavan uygulamasının getirilmiş olduğu açıktır. Ancak kanun koyucu mevcut sözleşmeleri gereği daha sonra toplu sözleşmeler ile belirlenecek tavan tutardan daha fazla tutarlarda sosyal denge ödemesi almakta olan Belediye personelinin o anki mevcut ekonomik durumlarını korumak maksadıyla bir geçiş uygulaması oluşturmayı amaçlamıştır. Ancak bu hüküm Belediye idaresi ve yerel yönetim sendikası tarafından hatalı yorumlanmaktadır. Şöyle ki 4688 sayılı Kanunun geçici 14 üncü maddesinde sosyal denge tazminatı üst sınırı olan en yüksek devlet memur aylığının %100 nü aşacak istisnai bir hükme yer verilmiştir. Tavan tutarı aşacak bu istisnai hükmün iki şartı vardır. Bunlardan birincisi imzalanan sosyal denge sözleşmesi tarihinin 15.03.2012 tarihinden önce olması ve ikincisi bu tarihten önce imzalanan sözleşmede ödenmesi kararlaştırılan sosyal denge tazminatı tutarının tavan tutarı olan en yüksek devlet memur aylığının %100’ünün üzerinde yer almasıdır. Ayrıca Savunmada ifade edilen …………… tarihli sözleşmenin değil …………… tarihli sözleşmenin esas alınmasının gerektiği belirtilmiş olsa açıklanan nedenlerle ancak …………… tarihinden önce imzalanan sözleşmelerin geçerli olabileceği açıktır.
Yine sorumluların ortak nitelikli savunmalarının 1 inci maddesinde …………… tarihli sözleşme esas alındığında 2017 yılı için sağlanan Ramazan Bayramı ödemesinin.....TL olarak sabit tutulduğu, ......TL olan Kurban Bayramı ödemesinin ise ......TL’ye yükseltildiği, Ramazan ve Kurban bayramları ödemelerinin sosyal denge yardımı dışında ayrı bir kalemde belirtilmek suretiyle memurlara sağlanan sosyal bir hak olduğu ifade edilmektedir. Ancak yukarıda da belirtildiği üzere 31.12.2017 tarihi itibari ile sona eren bu sözleşmenin hangi şekilde olursa olsun yeni mali hükümler getirilmek suretiyle yenilenmesi veya güncellenmesi halinde yeni sözleşmede bir önceki sözleşmedeki aylık ortalama ödemelerin artırılmasına mahal veren her hangi bir hükmün hukuka uyarlılığı bulunmamaktadır. Kaldı ki söz konusu Kanunda bayram ödemeleri gibi herhangi bir ödeme kaleminin bulunmadığı aşikârdır.
Savunmanın 2 inci maddesinde tedviren görevli başkan yardımcısı için …………… tarihli sözleşmede yer alan hükme dayanılarak Başkan Yardımcılarının maaşları arasındaki mali fark değişiklik gösterebileceği cihetle aynı görevi yerine getiren kişiler arasındaki ücret dengesini sağlamaya yönelik olarak sözleşmede farkın ikmaline yönelik bir irade ortaya konulduğu belirtilmiştir. Ancak burada kamu zararına sebebiyet veren husus Başkan Yardımcısı ……………’ye ödenen sosyal denge ödemesi değil bu miktarın önceki dönem ödenen tutara göre arttırılarak fazla ödemede bulunulmasıdır. Dolayısıyla yapılan savunma yerinde görülmemiştir.
Savunmanın 3 üncü maddesinde …………… tarihli sözleşme imzalandığında Belediye bünyesinde atanmış İç Denetçi bulunmadığından bu sözleşmede İç Denetçi unvanına yer verilmediği, …………… tarihli sözleşme imzalanırken (henüz bir atama yapılmamasına rağmen) İç Denetçi unvanı Üst yönetici tarafından uygun görülen (Müdür, Birim Yetkilisi, Uzman Tabip ’in bulunduğu) bölüme eklendiği, ilk sözleşme içerisinde İç Denetçi unvanı yer almadığından bahisle İç Denetçilere 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesine göre en yüksek devlet memuru aylığının (ek gösterge dâhil) %100’üne göre ödeme yapılması, muhatapları bakımından bir sözleşme içerisinde iki farklı hukuki statünün oluşmasına neden olacağı belirtilmiştir. Yukarıda da açıklandığı üzere sosyal denge tazminatı üst sınırı olan en yüksek devlet memur aylığının %100 nü aşabilmesi için ya imzalanan sosyal denge sözleşmesi tarihinin 15.03.2012 tarihinden önce olması veya bu tarihten önce imzalanan sözleşmede ödenmesi kararlaştırılan sosyal denge tazminatı tutarının tavan tutarı olan en yüksek devlet memur aylığının %100’ünün üzerinde olması gerekmektedir. Kaldı ki bu hükümler de mevcut sözleşmeleri gereği daha sonra toplu sözleşmeler ile belirlenecek tavan tutardan daha fazla tutarlarda sosyal denge ödemesi almakta olan Belediye personelinin o anki mevcut ekonomik durumlarını korumak maksadıyla getirilmiştir. Dolayısıyla …………… tarihli sözleşmede iç denetçiler için herhangi bir ödeme öngörülmediğinden ve bu kişilere 4688 sayılı Kanun uyarınca en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dâhil) %100'ünden fazla bir ödeme yapılamayacaktır.
Savunmanın 4 üncü maddesinde önceki dönemlerde Şef ve Zabıta Komiserinin bulunduğu bölümden sosyal denge ödemesi alan Zabıta Amiri yenilenen sözleşme hükümleri ile Üst Yöneticinin takdiri doğrultusunda üst skaladan ödeme yapılması öngörüldüğü, savunmanın 5 inci maddesinde ise …………… tarihli sözleşme imzalandığı esnada tedviren Müdürlük yapan personel bulunmadığından bu müdürlerin maaşlarının kadrolu Müdür maaşına tamamlanacağına dair hüküm bulunmadığını, daha sonra bu yönde bir uygulamanın fiiliyata geçmesi sebebiyle fiilen Müdürlük yapan memurların maaşının kadrolu Müdür maaşına tamamlanacağına dair hüküm …………… tarihli sözleşme imzalanırken Üst yöneticinin takdiri ile eklendiği ifade edilmiş olsa da yukarıda açıklanan nedenlerle yapılan savunmalar yerinde görülmemiştir.
Savunmalarda belirtilen bir diğer husus da Türkiye’nin de taraf olduğu ILO Sözleşmeleri uyarınca idarenin sözleşme yapmasında serbest olduğu, yapılan sözleşmenin geçerli olması gerektiği ve usulüne göre akdedilen uluslararası antlaşmaların kanun hükmünde olduğu ve çatışma halinde ise uluslararası sözleşme hükümlerinin uygulanması gerektiğidir. Oysaki sosyal denge sözleşmesi uyarınca yapılan ödemelerin ne şekilde ödenebileceği mevzuatımızda düzenlenmiş olup bu ödemelerin ancak söz konusu mevzuat hükümleri gereğince yapılması gerektiği hususunda herhangi bir tereddüt bulunmamaktadır.
Yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda …………… Belediyesi ile …………… arasında imzalanan …………… tarihli Memur Toplu Sözleşmesinde 4688 sayılı Kanunun Geçici 14 üncü maddesinde yapılan düzenlemeye aykırı olarak Başkan Yardımcısı, Müdür, Uzman Tabip, Birim Yetkilileri için …………… tarihli sözleşmede belirlenen sosyal denge ödemesinin …………… tarihli sözleşmedeki aylık ortalama tavan tutardan ve İç Denetçi, Zabıta Amiri, Şef, Zabıta Komiserleri için …………… tarihli sözleşmede belirlenen sosyal denge ödemesinin 4688 sayılı Kanunun 32 inci maddesi uyarınca en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dâhil) %100 ünden fazla ödenmesinin mümkün olmadığı hususunda tereddüt bulunmamaktadır.
Yapılan incelemede, …………… Belediyesi ile …………… arasında imzalanan …………… tarihli Memur Toplu Sözleşmesinde Başkan Yardımcısı, Müdür, Uzman Tabib, Birim Yetkilileri için 01.01.2016 tarihli sözleşmede belirlenen sosyal denge ödemesinin 13.04.2011 tarihli sözleşmedeki aylık ortalama tavan tutardan ve İç Denetçi, Zabıta Amiri, Şef, Zabıta Komiserleri için 01.01.2016 tarihli sözleşmede belirlenen sosyal denge ödemesinin 4688 sayılı Kanunun 32 inci maddesi uyarınca en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dâhil) %100'ünden fazla ödenmesi nedeniyle …………… TL kamu zararına sebebiyet verildiği görülmüştür.
Son olarak 5393 sayılı Belediye Kanunun “Belediye Başkanı” başlıklı 37 nci maddesinde Belediye Başkanının belediye idaresinin başı ve belediye tüzel kişiliğinin temsilcisi olduğu ifade edilmiştir. Bu hükümden hareketle Belediye Başkanı veya onun yetkili kıldığı kişilerin Belediyede çalışan personele de sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin sözleşme, temsilcisi olduğu idare için bağlayıcılık taşımakta olduğundan, mevzuata aykırı hükümler içeren sözleşmeyi imzalayan sıfatıyla harcama talimatını veren Belediye Başkanının oluşan kamu zararından dolayı sorumluluğu bulunmaktadır.
Bu itibarla, …………… Belediyesi ile …………… arasında imzalanan …………… tarihli Memur Toplu Sözleşmesinde 4688 sayılı Kanunun Geçici 14 üncü maddesinde yapılan düzenlemeye aykırı olarak fazla ödeme yapılması sonucunda oluşan toplam …………… TL kamu zararının,
…………… TL'sinin Üst Yönetici Sözleşmeyi İmzalayan ……………, Harcama Yetkilisi ……………, Gerçekleştirme Görevlisi ……………’e,
…………… TL'sinin Üst Yönetici Sözleşmeyi İmzalayan ……………, Harcama Yetkilisi ……………, Gerçekleştirme Görevlisi ……………’a,
Müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine anılan Kanunun 55 inci maddesi uyarınca iş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.