Belediyeye ait kültür merkezlerini kiralayan dernek ve vakıflardan ücret alınmaması
………………. Belediyesi tarafından Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü bünyesinde bulunan kültür merkezlerini kiralayanlardan alınması gereken ücretlerin dernek ve vakıflardan alınmaması sonucunda ………………. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,
………………. Belediye Meclisinin …………….. tarihli ve ……………… sayılı Kararında kültür merkezlerini kullanacaklardan alınacak ücret ve istisnaları belirlenmiştir. Bahsi geçen kararda dernek ve vakıflardan kültür merkezinin kullanımı için ücret alınmayacağı belirtilmiştir.
4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1 inci maddesinin 1 inci fıkrasında belediyelerin de içinde bulunduğu kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticari indirimler hariç herhangi bir kişi kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmayacağı hüküm altına alınmıştır.
Aynı Kanunun diğer fıkralarında birinci fıkra hükmünün istisna ve muafiyetleri tek tek sayılmış, altıncı fıkrasında ise Bakanlar Kurulunun birinci fıkra hükmünden muaf tutulacak kişi veya kurumları tespit etmeye yetkili olduğu belirtilmiştir.
Görüldüğü üzere mezkûr Kanuna göre temel prensip, hizmetlerin eşit muamele ilkesi doğrultusunda kişi veya kurum ayrımı yapılmaksızın herkese eşit şartlarla sunulması ve kamu kurumlarının ürettikleri mal ve hizmetler mukabilinde ücret almasıdır. Herhangi bir mal veya hizmetin bazı kişi ve kurumlara indirimli veya ücretsiz sunulabilmesi ancak Kanunda belirtilen durumlarda ve Bakanlar Kurulu Kararları ile tanınan muafiyetlerle mümkündür.
Mezkûr Kanunun yayımından sonra değişik tarihlerde muafiyet öngören birçok Bakanlar Kurulu Kararı yayımlanmıştır. Ancak bu kararlarda kültür merkezlerinin kullanım hizmetlerinden dernek ve vakıflara muafiyet tanınabileceğine, ücretsiz veya indirimli hizmet sunulabileceğine ilişkin bir hükme rastlanmamıştır.
Ayrıca 5393 sayılı Kanunun 75 inci maddesine hükümleri gereğince, 5253 sayılı Dernekler Kanununun 10 uncu maddesi ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29 uncu maddesi belediyelerde uygulanmaz. Dernekler Kanununun 10 uncu maddesinde derneklerin kamu kurum ve kuruluşları ile görev alanlarına giren konularda ortak projeler yürütmesi, 5018 sayılı Kanunun 29 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının 1 inci cümlesinde ise, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde öngörülmüş olmak kaydıyla, kamu yararı gözetilerek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapılabileceği belirtilmiştir. 5393 sayılı Kanunun 75 inci maddesi gereği Belediyelerde bu hükümler uygulanamamaktadır.
Söz konusu hizmetler için dernek ve vakıflardan ücret alınmaması 5072 sayılı Dernek ve Vakıfların Kamu Kurum ve Kuruluşları ile İlişkilerine Dair Kanunun 2 nci maddesinin (g) bendinde yer alan kamu kurum ve kuruluşlarının bütçelerinden bu Kanun kapsamındaki dernek ve vakıflara ödenek, yardım veya herhangi bir kaynak aktarılamaz hükümlerine de aykırılık oluşturmaktadır.
Savunmalarda kesinleşen meclis kararının Sayıştay denetimde olmadığını iddia edilmiştir. Ancak 5018, 6085, 5393 sayılı Kanunlar ile T.C. Anayasası incelendiğinde bu iddianın yersiz olduğu görülecektir.
5393 sayılı Kanunun 55 inci maddesinde,
“Belediyelerde iç ve dış denetim yapılır. Denetim, iş ve işlemlerin hukuka uygunluk, malî ve performans denetimini kapsar.
İç ve dış denetim 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümlerine göre yapılır…”
hükümleri mevcuttur.
5018 sayılı Kanunun 68 inci maddesinde ise hesapların kesin hükme bağlanmasının genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin gelir, gider ve mal hesapları ile bu hesaplarla ilgili işlemlerinin yasal düzenlemelere uygun olup olmadığına karar verilmesi olduğu belirtilmiştir.
5018 sayılı Kanunun 8 inci maddesinde her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda olduğu belirtilmiştir.
Yapılan bu indirimlerin ticari indirim kapsamında olduğu iddia edilmiştir. …………. belediyesi meclisinin …………… tarihli ve …………….. sayılı Kararında kültür merkezlerinin derneklere ve vakıflara ücretsiz kullandırılacağı belirtilmiştir. Bu karara istinaden dernek ve vakıflardan hiçbir ücret alınmamıştır. Dolayısıyla ücretsiz kullandırmaların işletmecilik gereği yapılan bir ticari indirim kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir. Ayrıca sorumlular savunmalarında ücretsiz kullandırmaların sosyal amaçlarla yapıldığını belirtmişlerdir. Ücretsiz kullandırmaların hem sosyal amaçla yapılıp hem de ticari bir indirim olduğu iddiası hukuki dayanaktan yoksundur. Bu kapsamda savunmalarda belirtilen yerindelik denetim yapıldığı iddiasının yersiz olduğu açıktır.
Sorumlular savunmalarında ayrıca 2464 sayılı Kanunun 97 nci maddesinde belediye meclisine verilen yetkinin kapsamının aynı madde ile belirlenmediğinden bahsetmişlerdir. Ancak gerek 5393 sayılı Belediye Kanunu, gerekse diğer Kanunlarda meclisin yetkileri belirlenmiş olup, meclis ancak kendine verilen yetki çerçevesinde karar alabilir. Meclis kanunla kendisine yetki verilmeyen bir konuda karar alamayacağı gibi, kanuna aykırı karar da alamaz. Kanuna aykırı karar alınması durumunda alınan karar geçersiz olacağı gibi, alınan kararın sonuçlarından karar alanların sorumlu olacakları açıktır. Dolayısıyla mezkûr Kanun ile belediye meclisine verilen yetki sınırsız olmayıp diğer Kanunlar da yer alan düzenlemelere aykırı olarak kullanılmaması gerektiği açıktır.
Sorumlular savunmalarında 2464 sayılı Kanunun 4736 sayılı Kanuna göre özel Kanun olduğunu iddia etmişlerdir. Ancak hukuki literatürde ve Anayasa Mahkemesinin .....tarih ve ..... sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ....... tarih ve E,......K,.......sayılı Kararı’nda özel kanunlardan yürürlük tarihine göre önceki ve sonraki kanun hükümleri arasında çelişme bulunursa veya öncekinin ele aldığı konuyu sonraki kanun yeni baştan düzenlerse sonraki kanun, önceki kanunu üstü kapalı olarak yürürlükten kaldıracağı belirtilmiştir. 4736 sayılı Kanun 2464 sayılı Kanundan daha sonra yürürlüğe girmiş bir Kanundur. Ayrıca 2464 sayılı Kanun belediye gelirlerini düzenleyen genel nitelikte bir Kanun iken 4736 sayılı Kanun belediyeler de dahil olmak üzere bir çok kamu idaresinin ürettikleri mal ve hizmetler için verilecek ücretleri ve indirimleri düzenleyen daha özel bir Kanundur. Bu sebeplerle Danıştay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulunun ......tarih ve .....sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ......tarih ve E. ..... K. .....sayılı kararı ve Anayasa Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı gereği özel ve sonraki Kanun hükümlerinin genel ve önceki Kanun hükümleri yerine uygulanması gerekmektedir.
Sorumlular savunmalarında bu dernek ve faaliyetlere bütçeden bir yardım yapılmadığını ve sorgu konusu hususun 5393 sayılı Kanunun 75 inci maddesinin 3 üncü fıkrası hükmüne aykırılık oluşturmadığını iddia etmişlerdir. Ancak mezkûr madde de 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile 5253 sayılı Dernekler Kanununun 10 uncu maddesi, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmayacağı belirtilmiştir. 5018 sayılı Kanunun 29 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının 2 nci cümlesi “Ancak, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde öngörülmüş olmak kaydıyla, kamu yararı gözetilerek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapılabilir.”
hükümlerini içermektedir.
5393 sayılı Kanunun 75 inci maddesi gereği bu hükümler belediyelerde uygulanmayacaktır. Belediye meclisinin aldığı karar gereği dernek ve vakıflardan ücret alınmaması yardım mahiyetindedir. Nitekim sorumlularda savunmalarında esas olarak bahsi geçen ........... Belediye Meclisi Kararı ile gerçekleştirilen bu istisna… dernek ve vakıflara faaliyetlerinde kolaylık sağlama amacı ile getirilmiştir diyerek bu hususu kabul etmişlerdir. Ayrıca mevzuata aykırı olan belediye meclisi kararı sonucunda dernek ve vakıflardan tahsili gereken bütçe gelirleri tahsil edilmeyip kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
Sorumlular savunmalarında bahsi geçen dernek ve vakıfların kamuya yararlı dernek ve vakıf olduğunu iddia etmişlerdir. Mevzuata uygunluğu açısından bir değişiklik yaratmayacak olsa da kamuya yararlı dernekler ile vergiden muaf vakıfları belirleme yetkisi nihai olarak Bakanlar Kuruluna aittir. Ancak savunmalarda bahsi geçen dernek ve vakıflar bu kapsamda değildir.
Harcama yetkilileri savunmalarında kamu zararından kendilerinin sorumlu olmadığı belirtmişlerdir. Ancak harcama yetkilisi sıfatı ile kendi müdürlüğünde ve kendi onayı ile yapılan bir işlem dolayısıyla harcama yetkilisinin 5018 sayılı Kanunun 8 inci maddesi gereği sorumlu olduğu açıktır.
Yapılan incelemede, …………….. Belediyesi tarafından Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü bünyesinde bulunan kültür merkezlerinin ……………… Belediye Meclisinin ……………. tarihli ve ……………. kararına dayanılarak ücretsiz kiralanmasının mevzuat hükümlerine uygun olmadığı açıktır. Kültür merkezlerinin ücretsiz kullanımı sonucu belediye adına bir gelirden vazgeçilerek kamu zararına sebebiyet verilmiştir. Doğan kamu zararından ilgili belediye meclis kararında imzası bulunan belediye meclis üyeleri ile başvuruları onaylayan gelir gerçekleştirme görevlileri sorumludur. Ancak kültür merkezlerinin kiralama gelirleri 5393 sayılı Kanunun 59 uncu maddesi kapsamında sayılan gelirlerden olmadığından belediye başkanının söz konusu geliri takip zorunluluğu bulunmadığından, ortaya çıkan kamu zararından sorumlu olmadığı değerlendirilmiştir. Ayrıca, kültür merkezi tahsislerine ilişkin eki belgeler incelenerek imza sahipleri tespit edilmiş ve tutarlar yeniden hesaplanarak sorumluluk dağıtımı yapılmıştır.
Bu itibarla, ……………. Belediyesi tarafından kültür merkezlerinin söz konusu dernek ve vakıflara talep üzerine ücretsiz kiralandığı durumlarda belediye tarafından kiralayanlardan alınması gereken ücretlerin dernek ve vakıflardan alınmaması sonucunda oluşan toplam ……………. TL kamu zararının,
…………… TL’sinin Harcama Yetkilisi ……………. ile Belediye Meclis Üyeleri ........., ………., ……….., ………….., …………., ……………..’a,
…………… TL’sinin Harcama Yetkilisi …………….. ile Belediye Meclis Üyeleri ............,………….., ………….., …………….., ………..’a ,
…………………
Müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine anılan Kanunun 55 inci maddesi uyarınca iş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oyçokluğuyla karar verildi.
Azınlık Görüşü
Daire Başkanı ……………’nın karşı oy gerekçesi,
“Alınan belediye meclis kararına uygun olarak kültür merkezlerinin sosyal yardım çerçevesinde dernek ve vakıflara ücretsiz kullandırılmasının yasal mevzuatına uygun olduğu değerlendirildiğinden, yapılan işlemler sonucunda kamu zararı doğmamıştır. Ancak kamu zararının tazminine karar verildiği durumda doğan kamu zararından her türlü belediye gelirini takiple görevli Belediye Başkanının da sorumluluğa dahil edilmesi gerekmektedir.”
Üye ……………’in karşı oy gerekçesi,
“Usulüne uygun alınmış meclis kararını uygulamaktan dolayı işlemi onaylayan gelir gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğu bulunmamakta olup doğan kamu zararından yalnızca kararı onaylayan belediye meclis üyeleri sorumludur.”