İkramiye ödemesi
…………… Belediye Başkanlığı ile Belediye ve ………….. Sendikası (……...) arasında 28.05.2014 tarihinde imzalanan ve 01.04.2014 - 31.12.2015 tarihleri arasında geçerli olan belediye memurlarını kapsayan Toplu İş Sözleşmesine göre 2015 yılında Belediye personelinden emekli olanlara ikramiye ödemesi yapılması suretiyle ………………. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Toplu İş Sözleşmesi ve Sözleşme Hakkı” başlıklı 53 üncü maddesinde,
“İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler.
Toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağı kanunla düzenlenir. Memurlar ve diğer kamu görevlileri, toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler. Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurabilir. Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir. Toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere yansıtılması, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar kanunla düzenlenir” hükümleri yer almaktadır.
Anayasanın mezkur 53 üncü maddesi doğrultusunda 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 15 inci maddesi,
“Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir”
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun “Mahalli İdarelerde Sözleşme İmzalanması” başlıklı 32 nci maddesi,
“27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir…” denilmekle birlikte aynı Kanunun Geçici 14 üncü Maddesinde “15/03/2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu iş sözleşmesi, toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzer adlar altında imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilir Anılan sözleşmelerin uygulanmasına devam edildiği dönem için 32 nci madde hükümleri çerçevesinde ayrıca sözleşme yapılamaz. Söz konusu sözleşmeleri 31/12/2015 tarihinden önce sona eren veya mevcut sözleşmeleri bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra karşılıklı olarak feshedilen kapsama dahil idareler, sözleşmelerinin sona eriş veya fesih tarihini izleyen bir ay içinde sözleşmelerin sona erdiği veya feshedildiği tarih ile bu Kanunda öngörülen toplu sözleşme dönemi sonuna kadarki dönemle sınırlı olmak üzere üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri çerçevesinde sözleşme yapabilir. Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde, üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz.”
şeklinde düzenlenmiştir.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 04.04.2012 tarih ve 6289 sayılı Kanun’un 33 üncü maddesiyle değişik Ek 15 inci maddesinde belediyelerde istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebileceği, bu tazminatın aylık tutarının 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ile ilgili belediyede en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanun’da öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32 nci maddesi de 04.04.2012 tarih ve 6289 sayılı Kanun ile değişikliğe uğramıştır. Maddede, söz konusu sözleşmelerin nasıl imzalanacağı, ne kadar süreyle geçerli olabileceği, hangi durumlarda sözleşme yapılamayacağı ve hangi durumlarda sözleşmelerin hükümsüz kalacağı ifade edilmiştir.
4688 sayılı Kanuna 6289 sayılı Kanun’la Geçici 14 üncü madde eklenmiş ve 15.03.2012 tarihinden önce akdedilen sözleşmelerin yeni dönemdeki durumunun ne olacağı, bu sözleşmelerin 31.12.2015 tarihinden önce çeşitli sebeplerle sona ermesi durumunda yeni sözleşmelerin hangi şart ve kurallara bağlı olarak imzalanacağı, tavan tutarın ne alınması gerektiği gibi hususlara yer verilmiştir.
Yeni akdedilecek sözleşmede tavan tutarın ne alınması gerektiğini açıklayan 32 nci maddede aynen: “… ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde, üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31.12.2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz.” hükmü yer almaktadır.
Buna göre 15.03.2012 tarihinden önce bir sözleşme imzalanmışsa, bu sözleşme, süresi bitinceye kadar geçerli olacaktır. Söz konusu sözleşmenin çeşitli sebeplerle 31.12.2015 tarihinden önce sona ermesi durumunda 31.12.2015 tarihine kadar yeni bir sözleşme imzalanabilecek, ancak eski sözleşmede unvanlar itibariyle belirlenen tutarın 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmesi durumunda bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte yani 11.04.2012 tarihinde uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilecektir.
…………. Belediye Başkanlığı ile ………………… arasında 26.04.2011 tarihinde Toplu İş Sözleşmesi imzalanmıştır. Bu sözleşmenin yürürlük maddesine göre sözleşmenin sona erme tarihi 01.05.2012’dir. Dolayısıyla yukarıda belirtilen tarihte yani 11.04.2012 tarihinde uygulamada olan sözleşme bu sözleşmedir. Bu sözleşmenin “Aylık Sosyal Denge Yardımı” başlıklı 21 inci maddesinde:
“İşveren çalışan her bir memur için, Belediye imkanları elverdiği sürece, Her ayın 15'inde,
a-Fiilen görev yapan 657 sayılı yasaya tabi Başkan Yardımcılarına (aylık net) 1.500 TL sosyal denge yardımı yapılır.
b- Fiilen görev yapan birim Müdürlerine (aylık net) 1.000 TL. sosyal denge yardımı yapılır.
c- Kadrosu müdür olup farklı görevlerde çalışanlara, İç Denetçilere ve Müfettişlere (aylık net) 1.000 TL sosyal denge yardımı yapılır.
d-Müdür Yardımcılarına, Müfettiş yardımcılarına, Zabıta Amiri, Zabıta Komiseri, Zabıta Komiser muavini, Şeflere ve Avukatlara (aylık net) 750 TL sosyal denge yardımı yapılır.
e- Diğer Memur personele (aylık net) 500 TL sosyal denge yardımı yapılır.
f-Belediye Başkanınca uygun görülen başarılı personele tutarı yine Belediye Başkanınca belirlenen miktarda ikramiye verilebilir.”
hükmü yer almaktadır.
Yukarıda adı geçen sözleşmenin sona ermesinden sonra aynı sendika ile ……………… Belediyesi arasında 01.04.2014 - 31.12.2015 tarihleri arasında geçerli olacak yeni bir sözleşme imzalanmış, 17.08.2015 tarihinde ek protokol yapılmak suretiyle yürürlükte bulunan sözleşmeye ek maddeler getirilmiştir. Yeni sözleşmeye ek protokol hükümleri ile eklenen, 2012 yılındaki sözleşmede yer almayan ve tavan tutarların hesabına dahil edilmeyen emeklilik destek ödemesi adı altında ikramiye ödemesi eklenerek ödeme yapılması suretiyle kamu zararına sebep olunmuştur.
17.08.2015 tarihli ek protokolün 5 inci maddesi ile 28.05.2014 tarihli memur toplu sözleşmesinin “Sosyal yardımlar” başlıklı 15 inci maddesine (g) bendi olarak aşağıdaki hüküm ilave edilmiştir:
“17.08.2015-14.10.2015 tarihleri arasında emeklilik müracaatında bulunan memurlara 20.000 TL, 15.10.2015-31.01.2016 tarihleri arasında emeklilik müracaatında bulunan memurlara 10.000 TL olmak üzere, emeklilik aylığının bağlanmasına müteakip emeklilik destek ödemesi yapılacaktır.”
Özetle, 2012 yılında geçerli olan ve tavan tutarların hesaplanmasında esas alınan sosyal denge sözleşmesinde yer almayan, ancak 2015 yılında yürürlükte bulunan sözleşmeye emekli olanlara ikramiye ödenmesini öngören bir madde eklenmesi suretiyle kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
Söz konusu kamu zararından 5018 sayılı Kanunu’nun “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesi ile “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesi hükümleri gereği Harcama Yetkilisi ile Gerçekleştirme görevlilerinin sorumlulukları bulunmaktadır.
Öte yandan, 5393 sayılı Belediye Kanunun “Belediye Başkanı” başlıklı 37 nci maddesinde, Belediye Başkanının belediye idaresinin başı ve Belediye tüzel kişiliğinin temsilcisi olduğu ifade edilmiştir. 4688 sayılı Kanun ve yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri çerçevesinde Belediye Kanunu uyarınca Belediye tüzel kişiliğinin temsilcisi olan Belediye Başkanı, imzaladığı sözleşme ile Belediyeyi yükümlülük altına sokmuştur. Yani Belediye Başkanının imzaladığı sözleşme, temsilcisi olduğu idare için bağlayıcılık taşımaktadır. Bahsedilen nedenlerle, 01.04.2014 ile 31.12.2015 tarihlerini kapsayan sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin sözleşmede sözleşmeyi imza eden Belediye Başkanının sorumluluğu da bulunmaktadır.
Bu itibarla, …………… Belediye Başkanlığı ile …………………….sendikası arasında 28.05.2014 tarihinde imzalanan ve 01.04.2014 - 31.12.2015 tarihleri arasında geçerli olan belediye memurlarını kapsayan Toplu İş Sözleşmesine emekli ikramiyesi ödenmesine ilişkin hükmün ilave edilmesi sonucu oluşan ....................TL kamu zararının,
……….. TL'sinin Sözleşmeyi imzalayan …………….., Harcama Yetkilisi ……………. ve Gerçekleştirme Görevlisi ………………’a,
………… TL'sinin Sözleşmeyi imzalayan ……………., Harcama Yetkilisi ………………. ve Gerçekleştirme Görevlisi ……………’e,
……….. TL'sinin Sözleşmeyi imzalayan …………….., Harcama Yetkilisi …………… ve Gerçekleştirme Görevlisi …………..’a,
Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle,
karar verildi.