Fiyat farkı
……………………. ihale kayıt numaralı iş kapsamında revize iş programı yapıldığı, revize iş programı öncesinde gerçekleştirilen ve yüklenici tarafından kabul edilen hakediş ödemelerinde yer alan fiyat farkı hesaplarının geriye yönelik tekrar hesaplanıp güncellenmesi suretiyle ……………………….. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda, ………………… ihale kayıt numaralı …………….....İşi ……………………… TL bedelle …………………….. Adi Ortaklığına ihale edildiği, …………….. tarihinde sözleşmenin imzalandığı, ………………. tarihinde yer tesliminin yapılarak işe başlandığı, işyeri tesliminden sonra yüklenici tarafından iş programının hazırlandığı ve idarece onaylanarak yürürlüğe girdiği, ilk 7 hakedişin bu programa göre düzenlendiği, ancak 8 inci hakediş öncesinde revize iş programının hazırlanarak iş programında değişikliğe gidildiği, söz konusu değişikliğinin, değişiklik öncesi hakedişlerde yer alan fiyat farkı hesaplarına da uygulandığı ve daha önceden hesaplanan fiyat farklarının yeni programa göre tekrar hesaplandığı anlaşılmıştır.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde “İş Programı”,“Yüklenicinin, işin süresi ve varsa iş kısımlarına ait bitirme tarihleri ile yıllık ödeme miktarlarını da dikkate alarak, yapım işine ait iş kalemlerini/gruplarını, aylık imalatı ve iş miktarlarını, ihzarat ödemesi öngörülen işlerde ihzaratı, yıllık ödenek dilimlerini ve bunların aylara dağılımını ayrıntılı olarak gösterdiği program” şeklinde tanımlanmıştır.
Genel Şartname’nin “İş Programı” başlıklı 17 inci maddesinde yüklenicinin sözleşme veya eklerinde belirlenen süre içinde, idarece verilen örneklere uygun bir iş programı hazırlayarak, onaylanmak üzere idareye teslim edeceği belirtilmiş, aynı maddenin altıncı ve yedinci fıkralarında aynen,
“(6) Yüklenici idarece onaylanmış iş programına aynen uymak zorundadır. Ancak zorunlu hallerde idarenin uygun görüşü ile iş programında değişiklik yapılabilir.
(7) İşte idarece onaylanan bir süre uzatımı bulunduğu takdirde, yüklenici bu hususun kendisine tebliği tarihinden başlamak üzere yedi gün içinde yeni süreye göre revize iş programı düzenleyerek idarenin onayına sunmak zorundadır” hükümlerine yer verilmiştir.
Yukarıda yer alan hükümlerden de anlaşılacağı üzere iş programı yüklenici tarafından işin süresi ve varsa iş kısımlarına ait bitirme tarihleri ile yıllık ödeme miktarları esas alınarak sözleşme sonrası hazırlanmaktadır.
Hakediş ödemelerini etkileyen önemli bir unsur olan fiyat farkı, imalatın iş programına uygunluğuna göre hesaplanmakta ve söz konusu hesaplamaya göre yüklenici lehine ve aleyhine durumlar ortaya çıkabilmektedir. Konunun önemine binaen 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı üzerine 31.08.2013 tarih ve 28751 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre ihalesi yapılacak olan Yapım İşlerine İlişkin Fiyat Farkı Hesabına Uygulanacak Esaslar”da iş programı ve ödenek dilimleri hususu müstakil bir maddede ele alınmış ve iş programı-fiyat farkı ilişkisi detaylı bir şekilde incelenmiştir.
Söz konusu Esaslar’ın 7 nci maddesinin birinci fıkrasında,
“Sözleşme imzalandıktan sonra iş kalemlerinin, aylık imalatın, ihzaratın ve yıllık ödenekler ile bunların aylara dağılımını gösteren ayrıntılı bir iş programı hazırlanarak idarenin onayına sunulur”,
İkinci fıkrasında,
“Herhangi bir aya ait iş programına yüklenicinin kusuru nedeniyle uyulmadığı takdirde, daha sonraki aylarda yapılacak imalatlarda, imalat miktarı iş programına uygun hale gelinceye kadar, fiyat farkı hesaplanırken, iş programına göre gerçekleştirilmesi gereken ayın endeksi ile işin fiilen gerçekleştirildiği ayın endeksinden düşük olanı esas alınır”,
Dördüncü fıkrasında ise,
“4735 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde belirtilen mücbir sebep hallerinin gerçekleşmesi veya sözleşmenin ifasının idareden kaynaklanan nedenlerle gecikmesi nedeniyle yükleniciye süre uzatımı verilmiş olması halinde, gerçekleştirilmesi gereken aya göre iş kalemleri ya da iş grupları için uzatılan süre içinde ve bu süreye göre revize edilen iş programına uygun olarak fiyat farkı hesaplanır…”hükümleri yer almaktadır.
Görüleceği üzere Fiyat farkına ilişkin Kararname’de de iş programı ve değişiklik hususu Yapım İşleri Genel Şartnamesine benzer nitelikte ele alınmış, iş programının sözleşme sonrası hazırlanacağı belirtilmiştir. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, düşük-yüksek endeks kıyaslaması sadece yüklenicinin kusuru nedeniyle işin gecikmesi durumunda yapılmaktadır. Revize iş programına göre fiyat farkı hesaplanması ise süre uzatımı verilmesi zorunlu durumlarda ileriye dönük olarak gerçekleştirilmektedir. Revize iş programının geriye yürütülmesi ve buna ilişkin tekrardan hesap yapılması ile ilgili herhangi bir hükme Kararname’de yer verilmemiştir. Zaten endeks kıyaslaması sadece yüklenicinin kusuru olduğu düşünülen durumlarda yapıldığı ve yüklenici kusuru olduğu durumlarda sonraki işlemle önceki hataların bertaraf edilmeye çalışılması doğru bir yaklaşım olmadığından geriye dönük fiyat farkı güncellenmesinin herhangi bir manası bulunmamaktadır.
Sözleşmenin 12 nci maddesinde yüklenicinin iş programını yer tesliminin yapıldığı tarihten itibaren on beş gün içinde hazırlayacağı hüküm altına alınmıştır. Bu hükme istinaden Yüklenici firma tarafından “İş Programı” hazırlanmış ve İdarece onaylanmıştır. Söz konusu iş programına göre 7 adet hakediş gerçekleştirilmiş, 8 inci hakediş yapılmadan önce yüklenicinin teklifi ve Yönetim Kurulu’nun ......... numaralı Kararı ile “Revize İş Programı” kabul edilmiştir.
Yönetim Kurulu’nun mezkûr Kararı’nda,.......kararı gereği 30.11.2015 ile 15.03.2016 tarihi arasında kazı ruhsatı alınamadığı, bu nedenle 2015 yılında 32, 2016 yılında 75 gün çalışılamadığı bu hesaba göre ödenek dilimleri ve iş programının revize edildiği belirtilmiştir. Bu değişiklik üzerine düzenlenen ilk hakediş olan 8 numaralı hakedişte revize program hayata geçirilmiş, sadece ilgili hakedişte değil daha önceki hakedişlerde hesaplanan ve yüklenici tarafından kabul edilen fiyat farkları da yeni iş programına göre revize edilerek yükleniciye ödemede bulunulmuştur.
Öncelikle, ....... tarafından Aralık-Mart ayları arasında verilen karar münhasıran 2015-2016 yıllarına ilişkin verilmiş özel nitelikli bir karar değildir. Belirtilen karar tüm yıllarda, rutin olarak alınmakta ve bu husus gerek İdare gerekse de yükleniciler tarafından kesin olarak bilinmektedir. Dolayısıyla iş yeri teslimi yapıldığında ve ilk iş programı hazırlandığında idare ve yüklenici tarafından ........tarafından Aralık-Mart arası kazı izinleri için özel düzenleme getirileceği bilinmektedir. Dolayısıyla bu husus açıkça bilinerek yüklenici tarafından iş programı hazırlanmış ve yine bu husus bilinerek idare tarafından iş programı onaylanmıştır. İş programının üzerinden yaklaşık 7-8 ay, belirtilen kazı yasağı kararı üzerinden yaklaşık 6 ay geçtikten sonra iş programının değiştirilmesi ve yapılan değişikliğin daha önceki hakedişlerde yer alan fiyat farklarına uygulanması doğru bir yaklaşım değildir.
Kaldı ki ...... tarafından alınan kararlarda, belirtilen dönemde kazı ruhsatları tamamen yasaklanmamakta zorunlu hallerdeki müracaatların Altyapı Koordinasyon Müdürlüğünce değerlendirilerek kazı izni verilebileceği belirtilmektedir. Nitekim ……………..tarafından gerek 2015-2016 yıllarında gerekse daha önceki yıllarda yapılan binlerce müracaat mezkûr müdürlük tarafından kabul edilerek kazı izni verilmiştir. Zaten ilgili işe ilişkin Şantiye defteri incelendiğinde işin tamamen durdurulmadığı, belirtilen dönemde birçok işin devam ettiği rahatlıkla görülmektedir. Revize iş programının haklı gerekçe ile yapıldığı kabul edilse bile değişiklikten önceki hakedişlerde yer alan fiyat farklarının tamamen değiştirilmesi mümkün değildir.
Yukarıda da belirtildiği gibi iş programı sözleşme sonrası hazırlanmakta ve hazırlandığı dönemde .....kararları gereği Aralık-Mart aylarında kazı ruhsatları için özel düzenleme getirildiği bilinmektedir. İlk iş programının teklif ve kabulünden yaklaşık 7-8 ay, mezkur.......Kararının üzerinden yaklaşık 6 ay geçtikten sonra iş programının revize edilmesi, değişikliğin sadece revize iş programının Yönetim Kurulu tarafından kabul edilmesinden sonra düzenlenen fiyat farkı hesaplarına değil aynı zamanda Kurul Kararı’ndan önce hazırlanan ve karşılıklı imzalanarak kabul edilen hakediş ödemelerinde yer alan fiyat farkı hesaplarına da uygulanması ve fark tutarın fiyat farkı kümülatif hesabına yansıtılmasında mevzuata uyarlık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, ……………………….. ihale kayıt numaralı iş kapsamında revize iş programı öncesinde gerçekleştirilen ve yüklenici tarafından kabul edilen hakediş ödemelerinde yer alan fiyat farkı hesaplarının geriye yönelik tekrar hesaplanıp güncellenmesi sonucu oluşan …………………. TL kamu zararının,
Harcama Yetkilisi ……………………, Gerçekleştirme Görevlisi ………………… ile Diğer Sorumlular …………….., …………… ve ………………’a,
Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.