Fiyat farkı
………………….. ihale kayıt numaralı iş kapsamında revize iş programları yapıldığı, revize iş programları öncesinde gerçekleştirilen ve yüklenici tarafından kabul edilen hakediş ödemelerinde yer alan fiyat farkı hesaplarının geriye yönelik tekrar hesaplanıp güncellenmesi suretiyle ………………….. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda, ……………….. ihale kayıt numaralı .............. İnşaatı’nın ……………….. TL bedelle …………….. İnş. Tic. ve San. A.Ş.’ye ihale edildiği, ……………… tarihinde sözleşmenin imzalandığı, …………….. tarihinde yer tesliminin yapılarak işe başlandığı, işyeri tesliminden sonra yüklenici tarafından iş programının hazırlandığı ve idarece onaylanarak yürürlüğe girdiği, ilk 9 hakedişin bu programa göre düzenlendiği, ancak 10 uncu hakediş öncesinde revize iş programı hazırlanarak iş programında değişikliğe gidildiği, söz konusu değişikliğin, değişiklik öncesi hakedişlerde yer alan fiyat farkı hesaplarına da uygulandığı ve daha önceden hesaplanan tüm fiyat farklarının yeni programa göre tekrardan hesaplandığı anlaşılmıştır. Ayrıca 22 nolu hakedişe kadar bu revize program uygulandıktan sonra 22 nci hakediş öncesinde iş programının tekrar revize edilerek ve revize program aynı şekilde değişiklik öncesi hakedişlerde yer alan fiyat farkı hesaplarına da uygulanarak daha önceden hesaplanan fiyat farklarının yeni iş programına göre tekrardan hesaplandığı görülmüştür.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde “İş Programı” “Yüklenicinin, işin süresi ve varsa iş kısımlarına ait bitirme tarihleri ile yıllık ödeme miktarlarını da dikkate alarak, yapım işine ait iş kalemlerini/gruplarını, aylık imalatı ve iş miktarlarını, ihzarat ödemesi öngörülen işlerde ihzaratı, yıllık ödenek dilimlerini ve bunların aylara dağılımını ayrıntılı olarak gösterdiği program” şeklinde tanımlanmıştır.
Genel Şartname’nin “İş Programı” başlıklı 17 inci maddesinde yüklenicinin sözleşme veya eklerinde belirlenen süre içinde, idarece verilen örneklere uygun bir iş programı hazırlayarak, onaylanmak üzere idareye teslim edeceği belirtilmiş, aynı maddenin altıncı ve yedinci fıkralarında aynen,
“(6) Yüklenici idarece onaylanmış iş programına aynen uymak zorundadır. Ancak zorunlu hallerde idarenin uygun görüşü ile iş programında değişiklik yapılabilir.
(7) İşte idarece onaylanan bir süre uzatımı bulunduğu takdirde, yüklenici bu hususun kendisine tebliği tarihinden başlamak üzere yedi gün içinde yeni süreye göre revize iş programı düzenleyerek idarenin onayına sunmak zorundadır” hükümlerine yer verilmiştir.
Yukarıda yer alan hükümlerden de anlaşılacağı üzere iş programı yüklenici tarafından işin süresi ve varsa iş kısımlarına ait bitirme tarihleri ile yıllık ödeme miktarları esas alınarak sözleşme sonrası hazırlanmaktadır. Dolayısıyla gerek yüklenici tarafından iş programı hazırlandığında gerekse de idare tarafından ilgili iş programı onaylandığında söz konusu iş başlamıştır ve her yıla ilişkin ödenek ve süreler bellidir. Bu nedenle yüklenici söz konusu hususları nazara alarak iş programını hazırlamalı, idare de onaylama işlemini bu esaslar dâhilinde gerçekleştirmelidir.
Hakediş ödemelerini etkileyen önemli bir unsur olan fiyat farkı, imalatın iş programına uygunluğuna göre hesaplanmakta ve söz konusu hesaplamaya göre yüklenici lehine ve aleyhine durumlar ortaya çıkabilmektedir. Konunun önemine binaen 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı üzerine 31.08.2013 tarih ve 28751 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre ihalesi yapılacak olan Yapım İşlerine İlişkin Fiyat Farkı Hesabına Uygulanacak Esaslar’da iş programı ve ödenek dilimleri hususu müstakil bir maddede ele alınmış ve iş programı-fiyat farkı ilişkisi detaylı bir şekilde incelenmiştir.
Söz konusu Esaslar’ın 7 nci maddesinin birinci fıkrasında,
“Sözleşme imzalandıktan sonra iş kalemlerinin, aylık imalatın, ihzaratın ve yıllık ödenekler ile bunların aylara dağılımını gösteren ayrıntılı bir iş programı hazırlanarak idarenin onayına sunulur”,
İkinci fıkrasında,
“Herhangi bir aya ait iş programına yüklenicinin kusuru nedeniyle uyulmadığı takdirde, daha sonraki aylarda yapılacak imalatlarda, imalat miktarı iş programına uygun hale gelinceye kadar, fiyat farkı hesaplanırken, iş programına göre gerçekleştirilmesi gereken ayın endeksi ile işin fiilen gerçekleştirildiği ayın endeksinden düşük olanı esas alınır”,
Dördüncü fıkrasında ise,
“4735 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde belirtilen mücbir sebep hallerinin gerçekleşmesi veya sözleşmenin ifasının idareden kaynaklanan nedenlerle gecikmesi nedeniyle yükleniciye süre uzatımı verilmiş olması halinde, gerçekleştirilmesi gereken aya göre iş kalemleri ya da iş grupları için uzatılan süre içinde ve bu süreye göre revize edilen iş programına uygun olarak fiyat farkı hesaplanır…”hükümleri yer almaktadır.
Görüleceği üzere fiyat farkına ilişkin Kararname’de de iş programı ve değişiklik hususu Yapım İşleri Genel Şartnamesine benzer nitelikte ele alınmış, iş programının sözleşme sonrası hazırlanacağı belirtilmiştir. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, düşük-yüksek endeks kıyaslaması sadece yüklenicinin kusuru nedeniyle işin gecikmesi durumunda yapılmaktadır. Revize iş programına göre fiyat farkı hesaplanması ise süre uzatımı verilmesi zorunlu durumlarda ileriye dönük olarak gerçekleştirilmektedir. Revize iş programının geriye yürütülmesi ve buna ilişkin tekrardan hesap yapılması ile ilgili herhangi bir hükme Kararname’de yer verilmemiştir. Zaten endeks kıyaslaması sadece yüklenicinin kusuru olduğu düşünülen durumlarda yapıldığı ve yüklenici kusuru olduğu durumlarda sonraki işlemle önceki hataların bertaraf edilmeye çalışılması doğru bir yaklaşım olmadığından geriye dönük fiyat farkı güncellenmesinin herhangi bir manası bulunmamaktadır.
Yapılan incelemelerde mezkûr işe ait sözleşmenin 11’inci maddesinde yıllar itibariyle ödenek dilimlerine yer verildiği, söz konusu iş kapsamında sözleşme bedeli üzerinden, 2015 Yılında %10, 2016 Yılında %40, 2017 Yılında %40, 2018 Yılında %10 ödenek tespit olunduğu görülmüştür.
Sözleşmenin 12 nci maddesinde yüklenicinin iş programını yer tesliminin yapıldığı tarihten itibaren on beş gün içinde, sözleşme bedeli üzerinden bir günde yapılması gereken iş tutarını hesaplayarak, ödeneklerin yıllara göre dağılım esasları ile varsa işin kısımları ile bitirme tarihlerini de dikkate alarak İdarece verilen örneklere uygun olarak hazırlayacağı hüküm altına alınmıştır.
Gerek sözleşme ve idari şartname gerekse de Yapım İşleri Genel Şartnamesine uygun olarak yer tesliminden sonra yüklenici firma tarafından “İş Programı” hazırlanmış ve İdarece onaylanmıştır. İş programı hazırlanırken hangi hususların dikkate alınacağı tereddüde mahal vermeyecek açıklıkta sözleşmede izah edilmiştir. Söz konusu iş programına göre 9 adet hakediş gerçekleştirilmiş, 10 uncu hakediş yapılmadan önce yüklenicinin teklifi ve Yönetim Kurulu’nun ........... numaralı Kararı ile “Revize İş Programı” kabul edilmiştir.
Yönetim Kurulu’nun mezkûr Kararı’nda çelik boruların temininde gecikmeler, projelerin hazırlanma süreci, kazı ruhsat işlemlerinin devam etmesi gibi genel ifadelerle işin başlamasının geciktiği, bu nedenle .........kazı yasağı döneminin başladığı, 30.11.2015 ile 31.01.2016 tarihleri arasında imalat yapılamadığı belirtilmiş, söz konusu tarihlere denk gelen ödenekler ileriki tarihlere aktarılarak iş programı revize edilmiştir.
Öncelikle, .........tarafından Aralık-Mart ayları arasında verilen Karar münhasıran 2015-2016 yıllarına ilişkin verilmiş özel nitelikli bir Karar değildir. Belirtilen Karar tüm yıllarda, rutin olarak alınmakta ve bu husus gerek İdare gerekse de yükleniciler tarafından kesin olarak bilinmektedir. Dolayısıyla iş yeri teslimi yapıldığında ve ilk iş programı hazırlandığında idare ve yüklenici tarafından belirtilen yıllarda kaç gün olduğu ve .......... tarafından Aralık-Mart arası kazı izinleri için özel düzenleme getirileceği bilinmektedir. Dolayısıyla bu husus açıkça bilinerek yüklenici tarafından iş programı hazırlanmış ve yine bu husus bilinerek idare tarafından iş programı onaylanmıştır.
Bu nedenle ilk iş programı hazırlanırken zaten belli olan hususlara dayanılarak iş programında değişikliğe gidilmesinin “zorunlu hal” olarak kabul edilmesi mümkün değildir.
Kaldı ki..........tarafından alınan kararlarda belirtilen dönemde kazı ruhsatları tamamen yasaklanmamakta zorunlu hallerdeki müracaatların Altyapı Koordinasyon Müdürlüğünce değerlendirilerek kazı izni verilebileceği belirtilmektedir. Nitekim …………………tarafından gerek 2015-2016 yıllarında gerekse daha önceki yıllarda yapılan binlerce müracaat mezkûr müdürlük tarafından kabul edilerek kazı izni verilmiştir. Zaten Yönetim Kurulu Kararı’nda da açıkça görüldüğü üzere belirtilen tarihlerde yüklenici tarafından iş tamamen durdurulmamış, kazı yasağının devam ettiği Şubat ayında çeşitli imalatlar yapılmıştır.
Bununla birlikte iş programında yapılan değişiklik sadece değişiklik yapıldıktan sonraki hakedişlere uygulanmamış, değişiklikten önce hazırlanan, onaylanan ve ödemesi gerçekleştirilen hakedişlerde yer alan fiyat farkları da Revize iş programa göre tekrar hesaplanarak güncellenmiş ve yükleniciye fazladan ödemede bulunulmuştur.
22 nolu hakedişe kadar bu revize iş programı uygulanmış, 22 nolu hakediş öncesinde tekrar Yönetim Kurulu Kararı alınarak iş programı tekrar revize edilmiştir.
………………. sayılı mezkûr Yönetim Kurulu Kararı’nda ………………… ilçesinin bir sokağında açık kazı için izin alınamadığı bu nedenle imalatın değiştirildiği, …………………. içerisindeki içme suyu hattı döşenmesi işinin yüklenici firmaya tevdi edildiği, söz konusu işin özgün nitelikte olması nedeniyle toplam 180 gün süre uzatımı verilmesine karar verildiği ve ödenek ve iş programının bu doğrultuda revize edildiği belirtilmiştir.
Öncelikle ihale konusu İş, ……………….. Böl. Müt. Su Deposu Terfi Merk. ve Trafo Binaları İnş. İşidir. Bu ihale kapsamında proje kapsamında olmayan ve ………………. bölgesinde yer alan ………………….. için imalat yapılması doğru bir yaklaşım değildir. Söz konusu hususun bir an için doğru olduğu kabul edilse bile süre uzatımı dolayısıyla yapılan bir revizenin süre uzatımı kararı öncesinde hazırlanan ve taraflarca kabul edilen hakedişlere uygulanması mevzuata aykırıdır.
Yukarıda da belirtildiği gibi iş programı sözleşme sonrası hazırlanmakta ve hazırlandığı dönemde ..........kararları gereği Aralık-Mart aylarında kazı ruhsatları için özel düzenleme getirildiği bilinmektedir. Kaldı ki ihale konusu işin işyeri teslimi Ağustos ayında yapılmış, ilk yıl için sadece %10 gibi bir ödenek belirlenmiştir. Buna rağmen Kazı yasağı dönemi olan Aralık ayına kadar imalatlar yapılmamıştır. Bununla birlikte ilk iş programının teklif ve kabulünden yaklaşık bir buçuk yıl sonra iş programının revize edilmesi, değişikliğin sadece revize iş programının Yönetim Kurulu tarafından kabul edilmesinden sonra düzenlenen fiyat farkı hesaplarına değil aynı zamanda Kurul Kararı’ndan önce hazırlanan ve karşılıklı imzalanarak kabul edilen ilk 9 hakediş ödemesinde yer alan fiyat farkı hesaplarına da uygulanması ve fark tutarın fiyat farkı kümülatif hesabına yansıtılmasında mevzuata uyarlık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, ………………….. ihale kayıt numaralı iş kapsamında revize iş programları öncesinde gerçekleştirilen ve yüklenici tarafından kabul edilen hakediş ödemelerinde yer alan fiyat farkı hesaplarının geriye yönelik tekrar hesaplanıp güncellenmesi sonucu oluşan ………………. TL kamu zararının,
Harcama Yetkilisi ………………………, Gerçekleştirme Görevlisi ………………….. ile Diğer Sorumlular ……………….., ……………………….., ………………….., …………….’ya,
Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.