Fiyat farkı
…………………… ihale kayıt numaralı iş kapsamında revize iş programı yapıldığı, revize iş programı öncesinde gerçekleştirilen ve yüklenici tarafından kabul edilen hakediş ödemelerinde yer alan fiyat farkı hesaplarının geriye yönelik tekrar hesaplanıp güncellenmesi suretiyle ………………… TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda, ……………….. ihale kayıt numaralı ………………. İnşaatı ……………….. TL bedelle……………… Limited Şirketine ihale edildiği, ……………. tarihinde sözleşmenin imzalandığı, ……………. tarihinde yer tesliminin yapılarak işe başlandığı, işyeri tesliminden sonra yüklenici tarafından iş programının hazırlandığı ve idarece onaylanarak yürürlüğe girdiği, ilk 16 hakedişin bu programa göre düzenlendiği, ancak 17 nci hakediş öncesinde revize iş programının hazırlanarak iş programında değişikliğe gidildiği, söz konusu değişikliğin, değişiklik öncesi hakedişlerde yer alan fiyat farkı hesaplarına da uygulandığı ve daha önceden hesaplanan tüm fiyat farklarının yeni programa göre tekrar hesaplandığı anlaşılmıştır.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde “İş Programı”,“Yüklenicinin, işin süresi ve varsa iş kısımlarına ait bitirme tarihleri ile yıllık ödeme miktarlarını da dikkate alarak, yapım işine ait iş kalemlerini/gruplarını, aylık imalatı ve iş miktarlarını, ihzarat ödemesi öngörülen işlerde ihzaratı, yıllık ödenek dilimlerini ve bunların aylara dağılımını ayrıntılı olarak gösterdiği program” şeklinde tanımlanmıştır.
Genel Şartname’nin “İş Programı” başlıklı 17 inci maddesinde yüklenicinin sözleşme veya eklerinde belirlenen süre içinde, idarece verilen örneklere uygun bir iş programı hazırlayarak, onaylanmak üzere idareye teslim edeceği belirtilmiş, aynı maddenin altıncı ve yedinci fıkralarında aynen,
“(6) Yüklenici idarece onaylanmış iş programına aynen uymak zorundadır. Ancak zorunlu hallerde idarenin uygun görüşü ile iş programında değişiklik yapılabilir.
(7) İşte idarece onaylanan bir süre uzatımı bulunduğu takdirde, yüklenici bu hususun kendisine tebliği tarihinden başlamak üzere yedi gün içinde yeni süreye göre revize iş programı düzenleyerek idarenin onayına sunmak zorundadır” hükümlerine yer verilmiştir.
Yukarıda yer alan hükümlerden de anlaşılacağı üzere iş programı yüklenici tarafından işin süresi ve varsa iş kısımlarına ait bitirme tarihleri ile yıllık ödeme miktarları esas alınarak sözleşme sonrası hazırlanmaktadır.
Hakediş ödemelerini etkileyen önemli bir unsur olan fiyat farkı, imalatın iş programına uygunluğuna göre hesaplanmakta ve söz konusu hesaplamaya göre yüklenici lehine ve aleyhine durumlar ortaya çıkabilmektedir. Konunun önemine binaen ihalenin yapıldığı tarihte yürürlükte olan Yapım İşleri Fiyat Farkı Hesabında Uygulanacak Esaslar’da iş programı ve ödenek dilimleri hususu müstakil bir maddede ele alınmış ve iş programı-fiyat farkı ilişkisi detaylı bir şekilde incelenmiştir.
Söz konusu Esaslar’ın 8 inci maddesinin birinci fıkrasında,
“Yüklenici, sözleşme yapıldıktan sonra iş kalemlerini, aylık imalatı, ihzaratı ve yıllık ödenekleri ve bunların aylara dağılımını gösteren ayrıntılı bir iş programı hazırlayarak idareye onaylatmak zorundadır.”,
İkinci fıkrasında,
“Herhangi bir aya ait onaylı iş programındaki ödenek harcanamadığı takdirde, daha sonraki aylarda yapılacak hakedişlerde, hakediş toplamları ödeneğin harcanamayan kısmına eşit olana kadar, iş programı gerçekleştirilmemiş ayın indeksi uygulanır.”,
Üçüncü fıkrasında ise,
“Yükleniciye, 4735 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde belirtilen mücbir sebeplerle veya sözleşmenin ifasının gecikmesine idarenin kusurunun sebep olduğu durumlarda süre uzatımı verilmesi halinde, uzatılan süreye göre yüklenici tarafından hazırlanan ve idarece onaylanan revize iş programına uygun olarak yapılan işler için fiyat farkı hesaplanır.” hükümleri yer almaktadır.
Görüleceği üzere fiyat farkına ilişkin Kararname’de de iş programı ve değişiklik hususu Yapım İşleri Genel Şartnamesine benzer nitelikte ele alınmış, iş programının sözleşme sonrası hazırlanacağı belirtilmiştir. Revize iş programına göre fiyat farkı hesaplanması, süre uzatımı verilmesi zorunlu durumlarda ileriye dönük olarak gerçekleştirilmektedir. Revize iş programının geriye yürütülmesi ve buna ilişkin tekrardan hesap yapılması ile ilgili herhangi bir hükme Kararname’de yer verilmemiştir. Zaten yüklenici kusuru olduğu durumlarda sonraki işlemle önceki hataların bertaraf edilmeye çalışılması doğru bir yaklaşım olmadığından geriye dönük fiyat farkı güncellenmesinin herhangi bir manası bulunmamaktadır.
Sözleşmenin 12 nci maddesinde yüklenicinin iş programını yer tesliminin yapıldığı tarihten itibaren on beş gün içinde hazırlayacağı hüküm altına alınmıştır. Bu hükme istinaden Yüklenici firma tarafından “İş Programı” hazırlanmış ve İdarece onaylanmıştır. Söz konusu iş programına göre 16 adet hakediş gerçekleştirilmiş, 17 nci hakediş yapılmadan önce yüklenicinin teklifi ve Yönetim Kurulu’nun ........ numaralı Kararı ile “Revize İş Programı” kabul edilmiştir.
Yönetim Kurulu’nun mezkûr Kararı’nda, ………………./....... kazı yasakları gereği çalışılamayan 25.11.2013-01.04.2014 tarihleri arası 126 günlük ödeneğin, kazı ruhsatı alınamamasından dolayı ilk kazıya 05.05.2014 tarihi itibariyle başlanabildiğinden 01.04.2014-04.05.2014 tarihleri arasında 34 günlük ödeneğin ve 30.11.2015-15.03.2016 tarihleri arası 106 günlük ödeneğin harcanamadığı, bu nedenle süre uzatımı verilerek iş programının revize edildiği belirtilmiştir. Bu değişiklik üzerine düzenlenen ilk hakediş olan 17 numaralı hakedişte revize program hayata geçirilmiş, sadece ilgili hakedişte değil daha önceki 16 hakedişte hesaplanan ve yüklenici tarafından kabul edilen fiyat farkları da yeni iş programına göre revize edilerek yükleniciye ödemede bulunulmuştur.
Öncelikle, .......tarafından Aralık-Mart ayları arasında verilen kazı yasağına ilişkin Kararlar münhasıran 2013-2014 ve 2015-2016 yıllarına ilişkin verilmiş özel nitelikli Kararlar değildir. Belirtilen Kararlar tüm yıllarda, rutin olarak alınmakta ve bu husus gerek İdare gerekse de yükleniciler tarafından kesin olarak bilinmektedir. Dolayısıyla iş yeri teslimi yapıldığında ve ilk iş programı hazırlandığında idare ve yüklenici tarafından ilgili yıllarda kaç gün olduğu ve belirtilen yıllarda........tarafından Aralık-Mart arası kazı izinleri için özel düzenleme getirileceği bilinmektedir. Söz konusu husus açıkça bilinerek yüklenici tarafından iş programı hazırlanmış ve yine bu husus bilinerek idare tarafından iş programı onaylanmıştır. İş programının ve belirtilen kazı yasağı kararları üzerinden yaklaşık iki buçuk yıl geçtikten sonra iş programının değiştirilmesi ve yapılan değişikliğin daha önceki 16 adet hakedişte yer alan tüm fiyat farklarına uygulanması doğru bir yaklaşım değildir.
Kaldı ki ........ tarafından alınan kararlarda belirtilen dönemde kazı ruhsatları tamamen yasaklanmamakta zorunlu hallerdeki müracaatların Altyapı Koordinasyon Müdürlüğünce değerlendirilerek kazı izni verilebileceği belirtilmektedir. Nitekim ……….………………… tarafından belirtilen yıllarda yapılan binlerce müracaat mezkûr müdürlük tarafından kabul edilerek kazı izni verilmiştir. Zaten Yönetim Kurulu Kararı’nda da açıkça görüldüğü üzere 2014-2015 yılları arasındaki kazı yasağı döneminde yüklenici tarafından imalatlar yapılmış, bu nedenle süre uzatımı hesabına dahil edilmemiştir.
Revize iş programının haklı gerekçe ile yapıldığı kabul edilse bile değişiklikten önceki hakedişlerde yer alan fiyat farklarının tamamen değiştirilmesi mümkün değildir.
Yukarıda da belirtildiği gibi iş programı sözleşme sonrası hazırlanmakta ve hazırlandığı dönemde ........kararları gereği Aralık-Mart aylarında kazı ruhsatları için özel düzenleme getirildiği bilinmektedir. İlk iş programı ve mezkur.........Kararlarının üzerinden yaklaşık 2,5 yıl geçtikten sonra iş programının revize edilmesi, değişikliğin sadece revize iş programının Yönetim Kurulu tarafından kabul edilmesinden sonra düzenlenen fiyat farkı hesaplarına değil aynı zamanda Kurul Kararı’ndan önce hazırlanan ve karşılıklı imzalanarak kabul edilen ilk 16 hakediş ödemesinde yer alan fiyat farkı hesaplarına da uygulanması ve fark tutarın fiyat farkı kümülatif hesabına yansıtılmasında mevzuata uyarlık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, …………………… ihale kayıt numaralı iş kapsamında iş programı öncesinde gerçekleştirilen ve yüklenici tarafından kabul edilen hakediş ödemelerinde yer alan fiyat farkı hesaplarının geriye yönelik tekrar hesaplanıp güncellenmesi sonucu oluşan …………………. TL kamu zararının,
Harcama Yetkilisi …………………, Gerçekleştirme Görevlisi ………………….. ile Diğer Sorumlular ………………., ……………….. ve ………………..’ye (Mühendis),
Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.