Parke taşı ve bordür döşenmesi ve damga vergisi
A) Doğrudan temin usulüyle yaptırılan parke taşı ve bordür döşenmesi işinde, piyasa araştırmasının yeterince yapılmaması ve idarenin daha önce temin ettiği fiyatların üzerinde bir fiyattan bu işin gerçekleştirilmesi suretiyle ………………………….. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5 inci maddesi,
“İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde, saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.
…”
“Uygulanacak ihale usulleri” başlıklı 18 inci maddesi,
“İdarelerce mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinde aşağıdaki usullerden biri uygulanır:
a) Açık ihale usulü.
b) Belli istekliler arasında ihale usulü.
c) Pazarlık usulü.”
“Doğrudan temin” başlıklı 22 nci maddesi,
“Aşağıda belirtilen hallerde ihtiyaçların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabilir:
a) İhtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi.
b) Sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olması.
c) Mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyumun ve standardizasyonun sağlanması için zorunlu olan mal ve hizmetlerin, asıl sözleşmeye dayalı olarak düzenlenecek ve toplam süreleri üç yılı geçmeyecek sözleşmelerle ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden alınması.
d) Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin onbeş milyar, diğer idarelerin beşmilyar Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar.
…
Bu maddeye göre yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10 uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilir.”
şeklindedir.
Kamu İhale Genel Tebliğinde, 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinde belirtilen hallerde ihtiyaçların Kanunun 18 inci maddesinde sayılan ihale usulleri için tespit edilen kurallara uyulmaksızın, ilan yapılmadan, teminat alınmadan, ihale komisyonu kurma ve anılan Kanunun 10 uncu maddesinde sayılan yeterlik kriterlerini arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak temin edilmesinin mümkün olduğu ifade edilip, 22.1.1.4. inci maddesinde de, “Diğer taraftan 22 nci maddeye göre ihtiyaçların karşılanmasında onay belgesi düzenlenmesi, onayı takiben ihale yetkilisince görevlendirilen kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılması ve buna ilişkin belgelerin dayanakları ile birlikte onay belgesine eklenmesi zorunludur. İdarelerce gerekli görülmesi halinde, fiyat araştırmaları, ilgili İhale Uygulama Yönetmeliklerinde yaklaşık maliyetin belirlenmesine ilişkin esas ve usuller çerçevesinde yapılabilir.” denilerek, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması, kamu kaynaklarının verimli şekilde kullanılması için 4734 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak ihale usulünün belirlenmesine ve ihale dokümanında yapılacak düzenlemelere ilişkin yetki ve sorumluluğun idarelerin takdirinde olduğu ifade edilmiştir.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda, yukarıda anılan mevzuat kapsamında alımı gerçekleştirilen ve bu alımlara ilişkin ödeme emri ve eki belgelerinin içeriğinde, farklı tarihlerde doğrudan temin yöntemiyle yaptırılan parke ve bordür döşenmesi işlerinde ilde faaliyet gösteren firmalardan …………………adet teklif alınarak en düşük bedel üzerinden alım yapıldığı, sorguda karşılaştırılan …………………. tarihinde ihalesi yapılan “…………………… Yapım İşi” ile doğrudan teminle yapılan ………………… yevmiye …………………m2 kilitli parke yapım işinin detaylarından, açık ihaleyle yapılan ……………………..Yapım İşinde Yüklenici firma olan …………………..Tic. Ltd. Şti.’nin ………………/………………. ihale kayıt numaralı birim Fiyat Teklif Cetvelinin 17 iş kaleminden oluştuğu, 14 üncü kaleminin “6 cm Yüksekliğinde Her Renkte Beton Kare Parke Taşı ile Döşeme Kaplama Yapılması” olarak tanımlandığı ve işin miktarının toplam ……………… m2 olduğu ve ……………. TL birim fiyat teklif verildiği, aynı teklifin 15 inci kaleminde “6 cm yüksekliğinde her renkte bazalt görünümlü beton kare parke taşı ile döşeme kaplaması yapılması” olduğu miktarı …………… metrekare olan işin birim fiyatına ………… TL olarak teklif verildiği, …………………….. yevmiye numaralı ödeme evrakı kapsamında yer alan ………….. m2 kilitli parke yapım işinde kullanılan parkenin birim fiyatının ise ………….. TL olarak belirlendiği anlaşılmış olsa da, ihale ile doğrudan temin arasında yapılacak iş miktarları arasında farklılıklar doğrudan temin usulüyle gerçekleştirilen alımlarda fiyatların daha yüksek oluşmasında neden olacaktır.
Diğer taraftan Kilitli parke tamir yapım işi iki kısımdan oluşmaktadır. Birinci kısım yapım işinde mevcut taşlar kullanılarak yapılmakta ve taş maliyeti fiyata dahil olmamakta, sadece taşın altına serilecek kum, taşın döşeme işçiliği ve üstünün kumlama imalatları fiyata dahil tamir işi olarak geçmektedir. İkinci kısım kilitli parke yapım işinde ise teklifler kilitli parke ile yol yapım işi olarak taş dahil yaptırılmaktadır. Nitekim sorgu konusu ……………, …………., …………., …………., ………….. ve …………….. yevmiye numaralı ödeme emirlerinde de işin ikinci kısım kilitli parke ile yol yapım işi kapsamında taş dahil fiyatlandırılarak yaptırıldığı anlaşılmıştır.
Öte yandan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ……………….. yılı pozlarında, ……………. cm yüksekliğinde normal çimentolu buhar kürlü beton parke taşı ile döşeme kaplaması yapılması işi birim fiyatının ………………. TL…………. cm yüksekliğinde normal çimentolu buhar kürlü beton parke taşı ile döşeme kaplaması yapılması işinin birim fiyatının ……………… TL olarak belirlendiği hususu da dikkate alındığında idarece gerçekleştirilen doğrudan alımlarda fiyatların makul düzeyde olduğu görülmüştür.
Bu itibarla, yukarıda açıklanan gerekçelerle birlikte doğrudan teminlerde fiyatların makul düzeyde kaldığı da anlaşıldığından kamu zararı oluşmayan ………………………. TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına,
İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oyçokluğuyla,
karar verildi.
Azınlık Görüşü:
Üye ……………….. ve …………………….’un karşı oy gerekçesi,
“Doğrudan temin usulünden yararlanmak için parke taşı ve bordür döşenmesi işinin parçalara bölünerek belirlenen limitin altında tutulduğu, piyasa araştırmasının yeterince yapılmadığı ve de idarenin daha önce temin ettiği fiyatların üzerinde bir fiyattan bu işi gerçekleştirdiği değerlendirildiğinden sorgu konusu husus hakkında hüküm dışı kararının verilerek inceleme ve soruşturma yapılması için İçişleri Bakanlığına yazılması gerektiğinden çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.”
B) ……………….. Şti. ve ……………………’tan doğrudan temin usulüne göre gerçekleştirilen yapım işlerinde sözleşme düzenlenmeyerek Damga Vergisi kaybına neden olunması suretiyle ……………………. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,
213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun “Vergiyi doğuran olay” başlıklı 19 uncu maddesinde, vergi alacağının vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülü ile doğacağı belirtilmektedir.
488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun 1 inci maddesinin ilk fıkrasında, bu Kanun’a ekli (1) sayılı tabloda yazılı kağıtların Damga Vergisine tabi olduğu, ikinci fıkrasında, bu Kanun’daki kağıtlar terimi, yazılıp imzalanmak veya imza yerine geçen bir işaret konmak suretiyle düzenlenen ve herhangi bir hususu ispat veya belli etmek için ibraz edilebilecek olan belgeler ile elektronik imza kullanılmak suretiyle manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulan belgeleri ifade ettiği, 2 nci maddesinde, vergiye tabi kağıtlar mahiyetinde bulunan veya onların yerini alan mektup ve şerhlerle, bu kağıtların hükümlerinin yenilenmesine, uzatılmasına, değiştirilmesine, devrine veya bozulmasına ilişkin mektup ve şerhlerin de Damga Vergisine tabi olduğu, 3 üncü maddesinde, Damga Vergisinin mükellefinin kağıtları imza edenler olduğu, resmi dairelerle kişiler arasındaki işlemlere ait kağıtların Damga Vergisini kişilerin ödeyeceği, 4 üncü maddesinde, bir kağıdın tabi olacağı verginin tayini için o kağıdın mahiyetine bakılacağı ve buna göre tabloda yazılı vergisinin bulunacağı, 8 inci maddesinde, bu Kanun’da yazılı resmi daireden maksadın, genel ve özel bütçeli idarelerle, il özel idareleri, belediyeler ve köylerin olduğu hükme bağlanmıştır.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde Damga Vergisinde vergiyi doğuran olayın bu verginin konusunu oluşturan kâğıtların yazılıp imzalanması veya bu kâğıtlara imza yerine geçen bir işaret konması olduğu, yani kâğıtların herhangi bir hususu ispat veya belli edecek şekilde düzenlenmesi olduğu anlaşılmaktadır.
Diğer bir ifadeyle, Damga Vergisine tabi kağıtlar taraf veya taraflarınca düzenlenmesiyle Damga Vergisine konu teşkil etmekte olup, söz konusu kağıtların düzenlendikleri tarihte geçerli nispet veya miktarlar üzerinden Damga Vergisine tabi tutulması gerekmektedir.
Sorgu konusu olayda doğrudan temin ile yaptırılan işlerde sözleşme düzenlenmediğinden vergiyi doğuran olayın vuku bulmadığı anlaşılmıştır.
Neticeten, Damga Vergisi için bir işlemin varlığı gerekmektedir. Ayrıca bu işlemin Damga Vergisi kanununda belirlenen kapsamda işlemlerden olması, anılan işlem için belge düzenlenmiş olması, gerekmektedir ki bu unsurlardan bir ya da birkaçının bulunmaması durumunda Damga Vergisinden de bahsedilemeyecektir.
Bu itibarla, yapılmamış bir sözleşmeden Damga Vergisi alınmayacağı anlaşıldığından kamu zararı oluşmayan ………………………… TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına,
İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle,
karar verildi.