Sosyal denge
……………….. Belediye Başkanlığı ile …………………… Sendikası (……………………) arasında akdedilen ve 01.01.2018 tarihinden itibaren geçerli olan Toplu Sözleşmeyle, …………………..Belediyesi Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğünde çalışan personele 2018 yılında mevzuatın öngördüğü tutardan daha fazla tutarda sosyal denge tazminatı ödemesi yapılması suretiyle ………………… TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,
Uluslararası Çalışma Örgütünün değişik tarihlerde gerçekleştirdiği Genel Konferanslarında kabul edilen ve Türkiye Büyük Millet Meclisince de birer kanunla onaylanmasının uygun bulunması üzerine tasdik edilen sözleşmelerle, kamu hizmetlerinde çalışanların örgütlenme hakkı ve istihdam koşullarının belirlenme yöntemleri konularında bazı hakların sağlanması yoluna gidildiği görülmektedir. Her ne kadar Anayasamızın 90 ıncı maddesinin son fıkrası uyarınca, usulüne uygun olarak yürürlüğe konmuş uluslararası antlaşmalar kanun hükmünde olup bunlar hakkında anayasaya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesi’ne başvurulamamakta ise de, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 7 nci maddesine göre “Yasama yetkisi” Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir ve bu yetki devredilemez. Anayasa’nın 128 inci maddesinde ise memurların ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin, atanmalarının, görev ve yetkilerinin, hakları ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır. 08.08.1951 tarih ve 5834 sayılı yasayla onaylanması uygun bulunan ve 14.08.1951 tarihli Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 98 no.lu ILO sözleşmesinde, çalışanlara toplu pazarlık ve toplu sözleşme hakkı getirilmiştir; ancak çalışanlara tanınacak mali hakların sözleşme ile serbestçe belirlenebileceği ve imzalanacak bu sözleşmenin de normlar hiyerarşisine göre Kanun hükümlerinin üzerinde olacağına dair bir hüküm yer almamaktadır. Anayasa’nın 90 ıncı maddesi bir Anayasa hükmü olduğu gibi 128 inci maddesi de bir Anayasa hükmüdür. Dolayısıyla her iki hükmün beraber değerlendirilerek memurlara toplu sözleşme hakkı verilmekle birlikte; yapılacak sözleşmelerde kanunlarla belirlenen usul ve esaslara uyulması gerekmektedir.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Toplu İş Sözleşmesi ve Sözleşme Hakkı” başlıklı 53 üncü maddesinde; “İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler.
Toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağı kanunla düzenlenir. Memurlar ve diğer kamu görevlileri, toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler. Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurabilir. Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir. Toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere yansıtılması, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar kanunla düzenlenir” hükümleri yer almaktadır.
Anayasanın mezkur 53 üncü maddesi doğrultusunda 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Ek 15 inci maddesinde, “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir.”
denilmektedir.
4688 Sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun “Mahalli İdarelerde Sözleşme İmzalanması” başlıklı 32 nci maddesinde “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir…” denilmekle birlikte aynı Kanun'un Geçici 14 üncü maddesinde “15/03/2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu iş sözleşmesi, toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzer adlar altında imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilir Anılan sözleşmelerin uygulanmasına devam edildiği dönem için 32 nci madde hükümleri çerçevesinde ayrıca sözleşme yapılamaz. Söz konusu sözleşmeleri 31/12/2015 tarihinden önce sona eren veya mevcut sözleşmeleri bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra karşılıklı olarak feshedilen kapsama dahil idareler, sözleşmelerinin sona eriş veya fesih tarihini izleyen bir ay içinde sözleşmelerin sona erdiği veya feshedildiği tarih ile bu Kanunda öngörülen toplu sözleşme dönemi sonuna kadarki dönemle sınırlı olmak üzere üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri çerçevesinde sözleşme yapabilir. Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde; üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz”
hükümlerine yer verilmiştir.
Bununla birlikte 25.08.2017 tarih ve 30165 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşme” nin yerel yönetim hizmet koluna ait düzenlemeleri içeren dördüncü bölümünün 1 inci maddesinde; “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32'nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek devlet memuru aylığının (Ek gösterge dahil) %100'üdür.” denilmiş, 7 nci maddesinde ise; 4688 Sayılı Kanunun geçici 14 üncü maddesinde yer alan “31.12.2015” ibaresinin “31.12.2019” şeklinde uygulanacağı belirtilmiştir.
Buna göre 15.03.2012 tarihinden önce bir sözleşme imzalanmışsa, bu sözleşme, süresi bitinceye kadar geçerli olacaktır. Söz konusu sözleşmenin çeşitli sebeplerle 31.12.2019 tarihinden önce sona ermesi durumunda 31.12.2019 tarihine kadar yeni bir sözleşme imzalanabilecek, ancak eski sözleşmede unvanlar itibariyle belirlenen tutarın 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmesi durumunda bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte yani 11.04.2012 tarihinde uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilecektir. Başka bir deyişle, 31.12.2019 tarihine kadar ki dönemde, yenilenen sözleşme ile ilgili personele ödenen meblağ, toplu sözleşme ile belirlenen tavan tutardan yüksek ise, yüksek olan bu tutarların artırılması mümkün değildir. Diğer taraftan aynı dönemde, bir önceki sözleşmede öngörülen sosyal denge tazminatı tutarı, yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutardan düşük ise, bu defa yeni yapılacak sözleşmede öngörülebilecek en yüksek tutar, toplu sözleşmede belirlenen tavan tutar kadar olabilecektir.
Yapılan incelemede, …………………… Belediyesi ile ………………………… Sendikası (……………………..) arasında 30.12.2011 tarihinde bağıtlanan sözleşmenin 15.12.2011-14.12.2014 tarihlerini kapsadığı görülmüştür. Söz konusu sözleşmenin “Mali Haklar” başlıklı 16 ıncı maddesinde;
“………………………. Sen üyesi çalışana her ay 657 sayılı DMK’na göre verilen ücrete ilave olarak işverence her ay net …………………………TL Toplu Sözleşme Ücreti ödenir.
……………………… Belediyesinde norm Kadro içerisinde yer alan Müdür ve üstü yönetim kadrolarında bulunanlar ile bu görevi fiilen yürütenlere ve …………………… Belediyesi İhale bürosu İhale komisyonu Başkanı olarak görev yapanlara ek aylık ……………………. TL net görev, Yetki ve Sorumluluk zammı ücreti ödenir.
……………………… Belediyesi Norm Kadro içerisinde yer alan Müdürlüklerde atamaya yetkili makamca ( Belediye Başkanı) görevlendirme yapılan imza yetkisi verilen, Zabıta Müdürlüğünde 3 kişi Mali Hizmetler Müdürlüğünde 3 kişi Fen işleri Müdürlüğünde 2 Kişi ve diğer Müdürlüklerde 1 kişiyi geçmemek üzere Birimler Yetkilisi olarak görev yapanlar ile Muhasebe Yetkilisi ve Asfalt Şantiyesi Amirine ek aylık ………………………. TL net Görev, Yetki ve sorumluluk zammı ücreti ödenir.
……………………. üyesi ve görev gereği toplu ulaşımdan ücretsiz yararlananlar hariç (Zabıta personeli) tüm memur personele aylık ……………………… TL nakit ulaşım bedeli ödenir.”
denilmekle birlikte “İkramiye” başlıklı 17 nci maddesinde de;
“………………………üyesi, ya da üye olmayıp dayanışma aidatı ödeyen, 657 sayılı DMK’na göre çalışan memurlar ile 5393 Sayılı Kanunun 49. Maddesine göre Sözleşmeli Personel olarak çalışanlara 31 Aralık Yılbaşı, 1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, Ramazan Bayramı ve Kurban Bayramı tarihlerinde net ………………………. TL ikramiye ödenir.”
hükmü yer almaktadır.
Yukarıda belirtilen 16 ve 17 maddeler birlikte değerlendirildiğinde 6289 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 11.04.2012 tarihinde ………………………. Belediyesinde yürürlükte olan sözleşme uyarınca ………………………….. üyesi personellere ödenen ortalama aylık tutarlar şu şekildedir:
16 ıncı maddeye istinaden;
657 sayılı DMK’na göre verilen ücrete ilave olarak her çalışana her ay net ……………………… TL, müdür ve üstü yönetim kadrolarında bulunanlar ile bu görevi fiilen yürütenlere ve …………………….. belediyesi ihale bürosu ihale komisyonu başkanı olarak görev yapanlara ek aylık net …………………… TL, müdürlüklerde atamaya yetkili makamca ( Belediye Başkanı) görevlendirme yapılan imza yetkisi verilen birimler yetkilisi olarak görev yapanlar ile muhasebe yetkilisi ve asfalt şantiyesi amirine ek aylık net …………………….TL, …………………… üyesi ve görev gereği toplu ulaşımdan ücretsiz yararlananlar hariç (Zabıta personeli) tüm memur personele aylık net …………………… TL nakit ulaşım bedeli ödenir.
17 nci maddeye istinaden;
Toplam 5 adet ikramiye toplamı olan …………………….. TL’nin aylık tutarına isabet eden ……………../12= ………………..-TL olmak üzere; sadece memur ve sözleşmelilere aylık toplam …………….. TL + …………. TL + …………. TL = > net …………… TL, müdür ve üstü yönetim kadrolarında bulunanlar ile bu görevi fiilen yürütenlere ve ……………… belediyesi ihale bürosu ihale komisyonu başkanı olarak görev yapanlara ………….. TL + …………….. TL + ……………… TL = > net ……………… TL, müdürlüklerde atamaya yetkili makamca ( Belediye Başkanı) görevlendirme yapılan imza yetkisi verilen birimler yetkilisi olarak görev yapanlar ile muhasebe yetkilisi ve asfalt şantiyesi amirine ……………. TL + ……………. TL + …………….. TL = > net ………………. TL’dir.
Yine aynı Sözleşmenin “Yürürlük ve Süre” başlıklı 19 uncu maddesinde;
“ 1) Bu toplu iş sözleşmesi 15.12.2011 tarihinde başlayarak 14.12.2014 tarihinde sona erer.
2) İşveren bu toplu İş sözleşmesinin imzalanmasından sonra takip eden yıllarda tüm nakdi ödemeye tabi diğer yardım ve alacaklar için yıllık ÜFE + % 10 fark koyarak ödemeye devam eder.
…” hükmüne yer verilmiş ve yıllık ÜFE + % 10 fark yukarıda hesaplanan tutarlara 14.12.2014 tarihine kadar uygulanmıştır.
4688 sayılı Kanunun geçici 14 üncü maddesine göre düzenlenen yeni sözleşmede unvanlar itibariyle ilgili personele ödenen ortalama aylık ücret aynı Kanunun 32 nci maddesine göre toplu sözleşmede belirtilen tavan tutarı aşıyorsa, bu maddenin yürürlükte olduğu tarihte uygulanan sözleşmedeki personele ödenen ortalama aylık ücretin tavan olarak esas alınabileceği belirtildiğinden 2018 yılı için Toplu Sözleşme ile belirlenen tavan tutarlar yerine, bu tavan tutarların yeni sözleşmeyle aşılması halinde bu maddenin yürürlükte olduğu tarihte uygulanan sözleşmedeki tavan tutar esas alınacaktır. Geçici maddenin yürürlükte olduğu tarihte uygulanan sözleşmedeki tavan tutarlar toplu sözleşmedeki tavan tutarlardan daha yüksek olduğundan, yeni tavan tutarının 15.12.2011-14.12.2014 dönemini kapsayan 30.12.2011 tarihli sözleşmeye göre hesaplanması gerekmektedir.
Neticeten, Belediye ile ………………… arasında 30.12.2011 tarihinde imzalanan ve 11.04.2012 tarihinde geçerli olan sözleşmenin son dönemi olan 14.12.2014 tarihi itibariyle yıllık ÜFE + % 10 uygulanarak ulaşılan ortalama aylık tutarlar, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarları geçtiği için; Belediye ile T………………….arasındaki sözleşmenin son dönemi olan 14.12.2014 tarihi itibariyle ödenen tutarların tavan tutar olarak kabul edilmesi gerekecektir.
Yukarıda hesaplanan tutarlara yıllık ÜFE + % 10 fark uygulanarak ulaşılan ve 14.12.2012 tarihi itibariyle personele ödenen ve de tavan tutar olarak kabul edilecek brüt ortalama aylık ücretler; sadece memur ve sözleşmeliler için brüt ………………………….TL, müdür ve üstü yönetim kadrolarında bulunanlar ile bu görevi fiilen yürütenlere ve …………………….. belediyesi ihale bürosu ihale komisyonu başkanı olarak görev yapanlar için brüt …………………….. TL, müdürlüklerde atamaya yetkili makamca ( Belediye Başkanı) görevlendirme yapılan imza yetkisi verilen birimler yetkilisi olarak görev yapanlar ile muhasebe yetkilisi ve asfalt şantiyesi amiri için brüt .…………………… TL’dir.
Diğer taraftan, Belediye ile ……………………… Sendikası (………………….) arasında imzalanan ve 01.01.2018 ile 01.04.2019 tarihleri arasını kapsayan 28.12.2017 tarihli toplu sözleşmenin “Mali Haklar” başlıklı 16 ncı maddesi;
“ …………………….. Belediyesi çalışanlarına her ay 657 sayılı DMK’na göre verilen ücrete ilave olarak işverence her ay net ……………………….. TL Toplu Sözleşme Ücreti ödenir.
……………………..Belediyesinde norm Kadro içerisinde yer alan Müdür ve Belediye Başkan Yardımcısı kadrosunda bulunanlar ile bu görevi fiilen yürütenlere ve Harcama Yetkilisi sıfatı ile İç Denetim Birim Başkanı ve İhale Komisyonu Başkanı olarak görev yapanlara ek aylık …………………….. TL net görev, Yetki ve Sorumluluk zammı ücreti ödenir.
…………………….. Belediyesi Norm Kadro içerisinde yer alan Müdürlüklerde atamaya yetkili makamca (Belediye Başkanı) görevlendirme yapılan imza yetkisi verilen, Zabıta Müdürlüğünde 3 kişi Mali Hizmetler Müdürlüğünde 3 kişi Fen işleri Müdürlüğünde 2 Kişi ve diğer Müdürlüklerde 1 kişiyi geçmemek üzere Birimler Yetkilisi olarak görev yapanlar ile Muhasebe Yetkilisi ve Asfalt Şantiyesi Amirine ek aylık ………………………… TL net Görev, Yetki ve sorumluluk zammı ücreti ödenir.
Görev Gereği Toplu ulaşımdan ücretsiz yararlananlara ( Zabıta Personeline ) Devlet Memurları kanuna göre verilen ücrete ilave olarak net …………………….. TL ödenir.”
“ Yürürlük ve Süre” başlıklı 18 inci maddesi;
“ Bu toplu sözleşme 01.01.2018 tarihinde başlar 01.04.2019 tarihinde sona erer.”
şeklinde hüküm altına alınmıştır.
Bu sözleşme hükümlerine göre belediyede görevli personele ödenen brüt aylık sözleşme ücretleri; sadece memur ve sözleşmeliler için her ay brüt ……………………… TL, belediyede norm kadro içerisinde yer alan müdür ve belediye başkan yardımcısı kadrosunda bulunanlar ile bu görevi fiilen yürütenlere ve harcama yetkilisi sıfatı ile iç denetim birim başkanı ve ihale komisyonu başkanı olarak görev yapanlara ek aylık ……………………… TL olmak üzere brüt toplam ……………………. TL, belediye norm kadro içerisinde yer alan müdürlüklerde atamaya yetkili makamca (Belediye Başkanı) görevlendirme yapılan imza yetkisi verilen, zabıta müdürlüğünde 3 kişi, mali hizmetler müdürlüğünde 3 kişi, fen işleri müdürlüğünde 2 kişi ve diğer müdürlüklerde 1 kişiyi geçmemek üzere birimler yetkilisi olarak görev yapanlar ile muhasebe yetkilisi ve asfalt şantiyesi amirine ek aylık …………………. TL olmak üzere brüt toplam ………………………… TL’dir.
Bu bağlamda Belediye ile ……………………..arasında imzalanan sözleşmeye göre hesaplanan tavan tutar 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesine göre toplu sözleşmede belirtilen tavan tutarı aştığı için 14.12.2014 tarihi itibariyle ortalama aylık tutarların tavan tutar olarak kabul edilmesi gerekirken belediyede; sadece memur ve sözleşmeliler için her ay …………….. TL – ………………. TL = ………………. TL, norm kadro içerisinde yer alan müdür ve belediye başkan yardımcısı kadrosunda bulunanlar ile bu görevi fiilen yürütenlere ve harcama yetkilisi sıfatı ile iç denetim birim başkanı ve ihale komisyonu başkanı olarak görev yapanlar için net …………………. – ………………… TL = ……………… TL, norm kadro içerisinde yer alan müdürlüklerde atamaya yetkili makamca (Belediye Başkanı) görevlendirme yapılan imza yetkisi verilen, zabıta müdürlüğünde 3 kişi, mali hizmetler müdürlüğünde 3 kişi, fen işleri müdürlüğünde 2 kişi ve diğer müdürlüklerde 1 kişiyi geçmemek üzere birimler yetkilisi olarak görev yapanlar ile muhasebe yetkilisi ve asfalt şantiyesi amiri için net ……………….. – .………………..TL = ………………. TL olmak üzere mevzuatta öngörülen tutarın üzerinde ödeme yapıldığı anlaşılmıştır.
Diğer taraftan sorumlular savunmalarında kamu zararı tutarlarıyla ilgili olarak; yapılan brüt hesaplamanın memurun eline geçen tutardan daha fazla olarak memurdan geri alınması anlamı taşıyacağını, ikramiyelerin aylara düşen tutarının kişi bazlı brüt hesaplanması gerektiğini, 2014 yılında ödenen sosyal denge tazminatının da personelin 2014 yılında 12 ay boyunca aldığı tüm tutarların baz alınıp brütlerinin toplanarak 12 aya bölünmesi sonucunda ortalama aylık tutar bulunarak işlem yapılması gerektiğini ifade etmiş olsalar da; raporda tavan tutar olarak kabul edilecek tutarların 30.12.2011 tarihinde imzalanan ve 11.04.2012 tarihinde geçerli olan sözleşmenin son dönemi olan 14.12.2014 tarihi itibariyle yıllık ÜFE + % 10 uygulanarak ulaşılan ortalama aylık brüt tutarlar olduğu, sosyal denge sözleşmesinde unvanlar baz alınarak sosyal denge ödemesi yapıldığı ve 2018 yılı için tavan tutarla fazla ödenen tutar arasındaki fark belirlenirken 2014 yılındaki aynı unvanlarla karşılaştırma yapıldığı, tavan tutar olarak ödenmesi gereken tutar ile ödenen tutarların brüt olarak hesaplandığı ve gelir vergisi ile damga vergisinin 2018 yılında kişi hangi ayda hangi dilimde ise 2014 yılı için de bu dilimlerin uygulanarak vergi dilimi uygulamasında paralellik sağlandığı, ayrıca tavan tutar olarak belirlenen tutarların 2014 yılının son dönemine denk gelen tutarlar olduğu, böylelikle tavan tutar rakamlarının kişilerin lehine olacak şekilde değerlendirildiği anlaşıldığından sorumluların savunmalarına itibar edilmemiştir.
Yine sorumlular tarafından kamu zararı olarak belirlenen tutarların içinde gelir vergisi ve damga vergisi bulunmaması gerektiğine ilişkin yapılan itiraz; belediyenin tüzel kişiliği olan özel bütçeli bir kurum olması ve genel bütçeli kuruluşlar gibi Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın bütçesi ile doğrudan bir ilişkisi bulunmaması ve bu durum karşısında kamu zararı hesabının belediye bütçesinden çıkan toplam rakam olan brüt tutarların esas alınarak yapılmasını gerekli kıldığından yerinde görülmemiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunun “Belediye Başkanı” başlıklı 37 nci maddesinde Belediye Başkanının belediye idaresinin başı ve belediye tüzel kişiliğinin temsilcisi olduğu ifade edilmiştir. Bu hükümden hareketle Belediye Başkanı veya onun yetkili kıldığı Başkan Yardımcısının imzaladığı sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin sözleşme, temsilcisi olduğu idare için bağlayıcılık taşımakta olduğundan, mevzuata aykırı hükümler içeren sözleşmeyi imzalayan sıfatıyla harcama talimatını veren Belediye Başkanının oluşan kamu zararından dolayı sorumluluğu bulunmaktadır.
Ayrıca 5018 sayılı Kanunun “Harcama Yetkisi ve Yetkilisi” başlıklı 31 inci maddesinin 3 üncü fıkrasında “Kanunların verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olur” hükmü yer almaktadır. Harcama Yetkilileri aynı maddenin birinci fıkrasında “Bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi” olarak tanımlanmıştır. Sözleşmeyi imza edenler, kendilerine bütçe ile ödenek tahsis edilen harcama biriminin yöneticisi olmamakla; dolayısıyla da Kanunun yaptığı tanıma göre harcama yetkilisi olmamakla birlikte, 3 üncü fıkrada yer alan düzenleme uyarınca harcama yetkisinden doğan sorumluluğa tabidirler.
Aynı Kanununun “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinde;
“…
Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur” hükmü yer almaktadır. Söz konusu hüküm doğrultusunda, Harcama Yetkililerinin ödemeler ile ilgili bütçe, ödenek, harcama talimatının düzenlenmesi ve sair usule ilişkin hususlar doğru olsa bile harcama talimatının mevzuata uygun olmasını temin etme zorunluluğu ve sorumluluğu bulunmaktadır. Bu doğrultuda, 31.12.2005 tarih ve 26040 sayılı Resmi Gazete yayınlanan İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “Ön Mali Kontrolün Kapsamı” başlıklı 10 uncu maddesinde;
“Ön malî kontrol görevi, idarelerin yönetim sorumluluğu çerçevesinde, harcama birimleri ve malî hizmetler birimi tarafından yerine getirilir.
Ön malî kontrol, harcama birimleri tarafından yapılan kontroller ile malî hizmetler birimi tarafından yapılan kontrollerden oluşur. Malî hizmetler birimi tarafından yapılacak ön malî kontrol, Usul ve Esaslarda belirtilen kontroller ile idarelerce yapılacak düzenlemeler çerçevesinde bu birim tarafından yapılması öngörülen kontrollerden meydana gelir.
Gelir, gider, varlık ve yükümlülüklere ilişkin malî karar ve işlemler, harcama birimleri ve malî hizmetler birimi tarafından idarenin bütçesi, bütçe tertibi, kullanılabilir ödenek tutarı, ayrıntılı harcama veya finansman programları, merkezi yönetim bütçe kanunu ve diğer malî mevzuat hükümlerine uygunluk yönlerinden kontrol edilir. Malî karar ve işlemler harcama birimleri tarafından kaynakların etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde kullanılması açısından da kontrol edilir” hükümleri yer almaktadır. Söz konusu yönetmeliğin üçüncü fıkrasında yer alan mali karar ve işlemlerin merkezi yönetim bütçe kanunu ve diğer mali mevzuat hükümlerine uygunluk yönünden kontrolü, harcama birimlerine verilen bir sorumluluktur ve bu sorumluluk harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin üzerindedir.
Aynı Yönetmeliğin “Ön Mali Kontrolün Niteliği” başlıklı 11 inci maddesinde;
“…
Malî karar ve işlemlerin ön malî kontrole tâbi tutulması ve ön malî kontrol sonucunda uygun görüş verilmiş olması, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz” hükmüne yer verilmiştir. Söz konusu hüküm 5018 sayılı Kanun ve İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Harcama Yetkililerine ve Gerçekleştirme Görevlilerine verilen sorumluluğu pekiştiren bir düzenlemedir.
Bu itibarla, …………………….. Belediye Başkanlığı ile ………………………Sendikası (…………………………) arasında akdedilen ve 01.01.2018 tarihinden itibaren geçerli olan Toplu İş Sözleşmesinde Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğünde çalışan personele 2018 yılında mevzuatın öngördüğü tutardan daha yüksek tutarda sosyal denge tazminatı ödemesi yapılması sonucu oluşan ……………………… TL kamu zararının;
………………………. TL’sinin Toplu Sözleşmeyi imzalayan ………………… (…………….), Harcama Yetkilisi ……………… (………………….) ve Gerçekleştirme Görevlisi ………………. (………………….)’e,
………………… TL’ sinin Toplu Sözleşmeyi imzalayan …………………… (……………….), Harcama Yetkilisi ………………….. (…………………..) ve Gerçekleştirme Görevlisi …………………….. (…………………)’e,
Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle,
karar verildi.