Yiyecek yardımı
........................ Belediyesi personeline yiyecek yardımının yemek verme yerine ihale yapılarak özel işletmeden alımının yapılması suretiyle ......................... TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Yiyecek Yardımı” başlıklı 212 nci maddesinde; “Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları bir yönetmelik ile tespit olunur.” denilmiş ve bu hükme istinaden 11.12.1986 gün ve 19308 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği yürürlüğe girmiştir.
10.02.2018 gün ve 30328 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2017/11180 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin maddelerinde değişiklik yapılmıştır.
Bu değişiklikle, anılan yönetmeliğin “Yardım Şekli” başlıklı 3 üncü maddesi; “Yiyecek yardımı sadece yemek verme şeklinde yapılır. Bu yardım, nakten veya kupon, kart, fiş ya da bu mahiyette bir ödeme aracı verilmek suretiyle yapılamaz.”
“Yardımın Şartları” başlıklı 5 inci maddesi de; "Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödenek, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödenir. Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler sadece yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluş tarafından yapılır.
Yemek servisi, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabilir. Yiyecek yardımı bu şekilde kurulan yemek servislerinde yapılır.
Yemek servisi için gerekli bina, tesis ve demirbaş eşya kurumlarca sağlanır. Bunlara karşılık memurlardan ücret alınmaz.”
şeklinde olmuştur.
Memurlara yapılacak yemek yardımı konusunda 657 sayılı Kanunun 212 inci maddesine dayanılarak çıkarılan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin yukarıda yer alan hükümlerinde yemek yardımı yapılmasının esas ve usulleri ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Bu kapsamda, yemek yardımı sadece yemek verme şeklinde yapılacak, yemek yardımı mahiyetinde memurlara çeşitli şekilde ödemede bulunulmayacaktır. Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödenek, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşlara ödenecek, dolayısıyla yemek verme işlemini memurlara özgülememiş olan lokanta ve benzeri yerlere bu tür ödemeler yapılamayacaktır. Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler sadece yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluş tarafından yapılacaktır.
Diğer bir ifadeyle yukarıdaki mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memurlara yapılacak yiyecek yardımının, nakit para ve para temsili araçlar sağlanarak veya civardaki lokantalardan bedeli ödenerek temin edilmesi şeklinde yapılması mümkün değildir.
Sorumlular savunmalarında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunun “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin hizmet tanımının içerisinde “yemek hazırlama ve dağıtım” hizmeti adı altında satın almasının da mümkün olduğunu ifade etmişler ise de; 4734 sayılı “yemek hazırlama ve dağıtım” ifadesinden mamul mal alımı şeklinde lokantalardan hazır yemek alımının değil, yukarıda anılan yönetmelik hükümleri çerçevesinde yemeğin hazırlatılmasının ve dağıtım hizmetinin alınmasının kastedildiği anlaşılmalıdır.
Neticeten, memurlara yapılacak yiyecek yardımının para ve temsili araçlar sağlanarak veya bedeli ödenerek kurum dışında yemek yeme şeklinde yapılması, 4734 ve 657 sayılı Kanunlar ile Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğine aykırı olduğundan, söz konusu firmaya yiyecek yardımı kapsamında yapılan ödemelerde mevzuata uyarlık bulunmamaktadır.
Diğer taraftan yönetmeliğin 4 üncü maddesinde belirtildiği üzere yemek yardımı tutarı hiçbir halde bütçeden yapılan giderin %50'sini geçemez. .......................... Belediyesi yemek bedelini firmaya ödemekte, bordroda kişilerden alınması gereken en düşük tutar alınarak kurum tarafından yemek maliyetinin %50’sini geçen ödeme yapılmaktadır. Nitekim uygulamada da .......................... adlı personele Ocak ayında .........................TL aktarım yapılmış, kişiden ...................... TL kesinti yapılarak net olarak ........................ TL ödeme yapılmıştır. Anlaşılacağı üzere net aktarım tutarı olan ....................TL, aktarılan tutarın %95’ine karşılık gelmektedir. Bu durum yemek maliyetinin %50’sinden fazlasının kurum bütçesinden ödendiğini göstermektedir.
Diğer taraftan sorumlular savunmalarında, 657 sayılı Kanun’un 212 nci maddesi ile Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinden bahsederek kamu zararı olmadığını, Yönetmelikte idarenin yemekhane kurabilmesi için iki şartın gerçekleşmesine ve atamaya yetkili amirin onay vermesine tabi tutulduğunu, yönetmelikte yemek hizmeti bu hizmeti sunan yüklenicilerden satın alınamaz diye bir hükme yer verilmediğini, ihale süreci içerisinde memura verilen yemek hizmetinin doğrudan temin, pazarlık usulü ve açık ihale usulü ile karşılandığını, her ne kadar yiyecek yardımının gerektirdiği giderlerin sadece yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluş tarafından karşılanmamışsa da aynı amacı gerçekleştirmek üzere söz konusu hizmetin 5018 sayılı Kanunun 31 inci ve 5393 sayılı Belediye Kanunun 63 üncü maddesi hükmü uyarınca ödenek konulan harcama birimi tarafından yapılan ihale ile gerçekleştirildiğini, bahis konusu hizmetin sandık başkanlığı yerine harcama birimi tarafından yapılmış olmasının hem belediye bütçesi açısından hem de 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesinde öngörülen kamu zararına neden bir durum da olmadığını, yiyecek yardımının yemek verme şeklinde yapıldığını, bu yardımın memura, nakden veya kupon, kart, fiş, bilet ya da bu mahiyette bir ödeme aracı verilmek suretiyle yapılmadığını, idarelerin yemek servisi hizmetlerin hizmet satın alınması yöntemiyle, yemek servis hizmetlerinin idarenin personeli vasıtasıyla üretilmesi suretiyle ve diğer kamu kurum ve kuruluşların yemekhanesinden temin suretiyle karşıladıklarını, belediyede her ne kadar yemek servisi için sandık oluşturulmamışsa da bu durumun hizmetin sağlanması açısından bir eksiklik ve aksaklık doğurmadığını, Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında öngörülen hükme uygun davranıldığını, aynı maddenin üçüncü fıkrası hükmü uyarınca yemek yiyenlerden karşılanması gereken tutarın ekli belgelerin incelenmesinden de görüleceği üzere yemek yiyen memurlardan tahsil edildiğini ifade etmişler ise de;
Yemek yardımı mutlak verilmesi gereken bir sosyal yardım değildir. Memurlara Bakanlar Kurulu kararında belirtilen esaslara uyulması kaydıyla verilmiş bir haktır. Kararnamede belirtilen şartlar sağlanmamış ise verilmemesi gerekmektedir. İdarelerin yemek yardımı kapsamında yaptığı işlemlerde yapılan hataları engellemek ve sadece iş yerinde yemek verilmesini temin etmek amacıyla 10.02.2018 gün ve 30328 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2017/11180 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin ilgili maddelerinde değişiklik yapılmıştır.
11.12.1986 gün ve 19308 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin, “Yardım Şekli” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasında (Değişik fıkra: 20/11/2017-2017/11180 K.); “Yiyecek yardımı sadece yemek verme şeklinde yapılır. Bu yardım, nakden veya kupon, kart, fiş ya da bu mahiyette bir ödeme aracı verilmek suretiyle yapılamaz.”
“Yemek Sevisi Giderleri” başlıklı 4 üncü maddesinde, "Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetlerinin yarısını aşmamak üzere, bu Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanır.
Ödenek dağıtımı yemek servisi kurulacak kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle yapılır.”
“Yardımın Şartları” başlıklı 5 inci maddesinde, “Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödenek, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödenir.(Ek cümle: 20/11/2017-2017/11180 K.)Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler sadece yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluş tarafından yapılır.
Yemek servisi, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabilir.(Ek cümle: 20/11/2017-2017/11180 K.)Yiyecek yardımı bu şekilde kurulan yemek servislerinde yapılır.
Yemek servisi için gerekli bina, tesis ve demirbaş eşya kurumlarca sağlanır. Bunlara karşılık memurlardan ücret alınmaz.” düzenlemeleri yer almaktadır.
Mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi memurlara yapılacak yiyecek yardımının, nakit para ve para temsili araçlar sağlanarak veya civardaki lokantalardan bedeli ödenerek temin edilmesi şeklinde yapılması mümkün değildir. Memurlara yapılacak yiyecek yardımının para ve temsili araçlar sağlanarak veya bedeli ödenerek kurum dışında yemek yeme şeklinde yapılmaması gerekmektedir.
Yine savunmada yemek yenildiği ifade edilmiş ise de, yemek yenildiğini kanıtlayan kişilerin gün bazında isimlerinin yazıldığı adisyonlar savunma ekinde sunulmamıştır. Fatura, ihale alan firma tarafından düzenlenerek belediye tarafından ödenmişse de gerçekte kaç kişinin yemek yediğini belgeleyen adisyonlar da ödeme emri ekinde bulunmamaktadır.
Sorumluluk yönünden yapılan inceleme;
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Harcama Yetkisi ve Yetkilisi” başlıklı 31inci maddesinde;
“…
Kanunların verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olur…” hükmü gereği, gerçekleştirilen yemek ihalesinde, personele yiyecek yardımının yemek verme yerine ihale yapılmak suretiyle özel işletmeden alım yapılmasına ilişkin hükümlere ve sonuçlara izin veren ihale komisyonu ve bu süreçte yer alan diğer sorumluların da mevzuata aykırı ödemelerde sorumlulukları bulunmaktadır.
Üst yönetici savunmasında üst yönetici olarak sorumlu tutulduğu Mart 2018 – Ekim 2018 dönemine ilişkin “Memura Öğle Yemeği Hizmet Alım İşi” hizmetinin pazarlık usulü ile (4734 sayılı Kanun 21/f maddesi) ihale edilmesinde, memur ve sözleşmeli personele Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğine uygun olarak yemek verilmesine ilişkin olur tarihinin 22.01.2018, ihale onay belgesi tarihinin 05.02.2018, firmaların ihaleye davet olur tarihinin 09.02.2018 olduğunu, her iki tarihin (22.01.2018 ve 09.02.2018 tarihi) 10.02.2018 gün ve 30328 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin bazı maddelerinde yapılan değişiklikten önceki tarihten önce olduğunu, söz konusu hizmet alımı ile ilgili olarak düzenlenen yemek yardımı yapılması oluru ile firmaların ihaleye davet olurunun Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğindeki değişiklik yapılmadan önce imzalandığını, söz konusu ilk olur ile memur ve sözleşmeli personele Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğine uygun olarak yemek verilmesi kararlaştırıldığını, kaldı ki ikinci olur’un söz konusu hizmet alımı ihalesine davet edilecek firmaların belirlenmesine ilişkin olduğunu, söz konusu olurların mevzuata aykırı bir yönünün bulunmadığını ifade etmiştir.
Bu kapsamda yapılan incelemede, üst yöneticinin “Yemek Yardımı” konulu “Olur” yazılarında; yemek verilmesi dışında herhangi kupon, fiş, elektronik kart vb. ifadenin olmadığı, 657 sayılı sayılı Devlet Memurları Kanunu, 1986/11220 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Devlet Memurları Yiyecek Yardım Yönetmeliği, 13 Ocak 2018 tarih ve 30300 sayılı Resmi Gazete Maliye Bakanlığı Tebliği doğrultusunda Belediyede çalışmakta olan Memur ve Sözleşmeli personel yemek verilmesi gibi genel ifadelerin kullanıldığı görüldüğünden konuyla ilgili olarak üst yöneticiye sorumluluk atfetmenin 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 7 inci ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71 inci maddesi kapsamında mümkün olmadığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla,
Ödeme emri ve eki belgelerinde yapılan incelemede gerek yemek hizmet alımı ile ilgili verilen olurların ihalenin ticket verme şeklinde yapılması ile ilgili olmadığı gerekse de olurların Yönetmelik değişikliğinden önce verilmiş olduğu anlaşıldığından üst yöneticinin sorumluluğunun bulunmadığına oybirliğiyle,
............................................ Belediye personeline yiyecek yardımının yemek verme yerine ihale yapılmak suretiyle özel işletmeden alımının yapılması suretiyle oluşan ve ayrıntılı hesabı tabloda gösterilen ........................... TL kamu zararının ise;
.......................... TL’sinin Harcama Yetkilisi ..................... ve Gerçekleştirme Görevlisi .......................’e,
.......................... TL’sinin Harcama Yetkilisi ......................., Gerçekleştirme Görevlisi ........................ve Diğer Sorumlu ............................’e,
............................ TL’sinin Harcama Yetkilisi ............................, Gerçekleştirme Görevlisi ............................ ve Diğer Sorumlu ............................’a,
........................... TL’sinin Harcama Yetkilisi ..................... ve Gerçekleştirme Görevlisi ............................’e,
.......................... TL’sinin Harcama Yetkilisi .........................., Gerçekleştirme Görevlisi .............................ve Diğer Sorumlu .............................’a,
............................ TL’sinin Harcama Yetkilisi ........................... ve Gerçekleştirme Görevlisi ...........................’e,
............................ TL’sinin Harcama Yetkilisi ............................, Gerçekleştirme ............................. ve Diğer Sorumlu ...............................’a,
Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oyçokluğuyla karar verildi.
Azınlık Görüşü:
Üye .............................. ve Abdulkadir ...........................’nin karşı oy gerekçesi;
“Üst Yöneticinin sorumluluğunun bulunmadığına katılınmakla birlikte .......................... Belediyesi tarafından Kurum personeline yapılan yiyecek yardımının yemek verme yerine, 4734 sayılı Kanun kapsamında 22/d ve 22/f usulüyle ihale edilmek suretiyle yapılması sonucu yapılan ödemelerin, Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği gereğince yarısının memur maaşlarından kesinti yapılarak tahsil edilmesi gerektiğinden; toplam ödeme tutarı .................................... TL’nin yarısı için sorumluları adına tazmin kararı verilmesi gerekmektedir.”