Sosyal denge
Memur ve sözleşmeli personele seçim sonrası dönem için yapılan sosyal denge ödemelerine ilişkin meclis kararı alınmadan ve sözleşme yapılmadan ödeme yapılması suretiyle .................. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,
6289 sayılı Kanun’un 33 üncü maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen Ek 15 inci maddesinde; “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir.” denildikten sonra 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli İdarelerde Sözleşme imzalanması” başlıklı 32 nci maddesinde “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir. Bu sözleşme bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamaz.
Yapılacak sözleşme, toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanır ve sözleşme süresi hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemez. Mahalli idareler genel seçim tarihini izleyen üç ay içerisinde de toplu sözleşme dönemiyle sınırlı olmak üzere sözleşme yapılabilir. Bu sözleşmeye dayanılarak yapılan ödemeler kazanılmış hak sayılmaz.
İlgili mahalli idarenin; vadesi geçmiş vergi, sosyal güvenlik primi ile Hazine Müsteşarlığına olan borç toplamının gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yüzde onunu aşması, ödeme süresi geçtiği halde ödenmemiş aylık ve ücret borcu bulunması veya gerçekleşen en son yıla ilişkin toplam personel giderinin, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin belediyelerde yüzde otuzunu, il özel idaresinde yüzde yirmibeşini aşması hallerinde bu madde kapsamında sözleşme yapılamaz. Sözleşmenin yapılmasından sonra bu koşulların oluşması durumunda mevcut sözleşme kendiliğinden hükümsüz kalır.” ve Geçici 14 üncü maddesinde, “15/3/2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu iş sözleşmesi, toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzeri adlar altında imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilir. Anılan sözleşmelerin uygulanmasına devam edildiği dönem için 32 nci madde hükümleri çerçevesinde ayrıca sözleşme yapılamaz. Söz konusu sözleşmeleri 31/12/2015 tarihinden önce sona eren veya mevcut sözleşmeleri bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra karşılıklı olarak feshedilen kapsama dahil idareler, sözleşmelerinin sona eriş veya fesih tarihini izleyen bir ay içinde sözleşmelerin sona erdiği veya feshedildiği tarih ile bu Kanunda öngörülen toplu sözleşme dönemi sonuna kadarki dönemle sınırlı olmak üzere üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri çerçevesinde sözleşme yapabilir. Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde; üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz.
Konusu suç teşkil etmemek ve kesinleşmiş bir yargı kararına müstenit olmamak kaydıyla, 15/3/2012 tarihine kadar, memur temsilcileri ile toplu iş sözleşmesi akdederek veya başka bir tasarrufta bulunarak 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idarelerde çalışan kamu personeline her ne ad altında olursa olsun ek ödemede bulunmaları nedeniyle kamu görevlileri hakkında idari veya mali takibat ve yargılama yapılamaz, başlatılanlar işlemden kaldırılır.” düzenlemeleri yapılmıştır.
Yukarıda sıralanan maddelerden; 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32 nci maddesi ve 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabileceği, yapılacak sözleşmenin, toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanacağı, sözleşme süresinin hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemeyeceği, mahalli idareler genel seçim tarihini izleyen üç ay içerisinde de toplu sözleşme dönemiyle sınırlı olmak üzere sözleşme yapılabileceği ve bu sözleşmeye dayanılarak yapılan ödemelerin kazanılmış hak sayılmayacağı anlaşılmakla birlikte, anılan madde metninde yer alan, “sözleşme süresi hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemez.” ifadesinin verilecek sosyal denge tazminatının miktarı konusunda yeni gelen yönetime inisiyatif tanınması amacıyla konulduğu, zira madde metninde sözleşme yapılması konusunda bir zorunluluk bulunmadığı, bununla da seçim sonrası oluşan yönetimin kararıyla bu ödemenin yapılmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.
Nitekim, uygulamada 2019 Nisan-Aralık aylarına ilişkin sosyal denge tazminatı ödemelerinin Kanunda aranan şartlar yerine getirilmeden yeni yönetim tarafından bir önceki sözleşme hükümlerine göre ödenmesine devam edildiği görülmekle birlikte, idarenin bu eksikliği fark etmesi sonrasında 2020 yılı sözleşmesine esas teşkil eden ........................... tarih ve ........................ sayılı meclis kararının alındığı, söz konusu meclis kararında; “4688 sayılı Kanun’un 32 nci maddesi gereğince Belediyemizde 657 sayılı yasaya tabi olarak çalışanlar Memur ile Sözleşmeli personellere Yerel seçim tarihi 31 Mart 2019 tarihine kadar yapılan sözleşmeye göre tazminat ödendiği, Nisan 2019 tarihinden 31.12.2019 tarihine, 12.01.2018 tarihinde imzalanan sosyal denge sözleşmesinin geçerli olmasına ve 2020 yılı içeresinde de sosyal denge tazminatı ödenmek üzere yetkili sendika ile gerekli sözleşmenin yapılabilmesi ve hazırlanacak olan sözleşmenin imzalanması için Belediye Başkanına yetki verilmesi uygun görülmüştür.” denilerek idari eksikliğin giderildiği ve alınan bu kararla Nisan 2019 tarihinden 31.12.2019 tarihine kadar yapılan ödemelerin yeni meclis tarafından da kabul edildiği, diğer taraftan yeni yapılan toplu sözleşme ile yapılan ödemelerin de; Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklara Dair Toplu Sözleşmenin “Sosyal denge tazminatı” başlıklı 5 inci maddesi; “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100’üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” hükmüne uygun olarak yapıldığı görülmüştür.
Bu itibarla, yukarıda belirtilen tarihler arasında yapılan sosyal denge tazminatı ödemelerinin 12.01.2018 tarihli Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesinin “Yürürlük ve Süre” başlıklı 24 üncü maddesi; “… Yeni bir sosyal denge sözleşmesi imzalanana kadar süresi sona eren bu sosyal denge sözleşmesindeki tüm maddeler kazanılmış hak olarak devam eder…” hükmü gereğince ödendiği, seçim sonrası oluşan meclisin de yapılan bu ödemeleri ............................ tarih ve ....................... sayılı kararıyla kabul ederek usule ilişkin idari eksikliğin giderildiği, bu hususlarla birlikte gerek 12.01.2018 tarihli Sosyal Denge Sözleşmesi ile yapılan ödemelerin gerekse 06.01.2020 tarihli Sosyal Denge Sözleşme ile yapılan ödemelerin de mevzuatta öngörülen üst sınıra uygun olarak yapıldığı anlaşıldığından kamu zararı oluşmayan ................................. TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.