Sosyal denge tazminatı
Memurlara seçim sonrası dönem için yapılan sosyal denge ödemelerinde yeni sözleşme yapılmadan ödeme yapılması suretiyle ……… TL’si mevzuatın öngördüğü sınırın üzerinde ödenen sosyal denge tazminatı olmak üzere toplam …….. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,
6289 sayılı Kanun’un 33 üncü maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen Ek 15 inci maddesinde; “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir.” denildikten sonra 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli İdarelerde Sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesinde “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir. Bu sözleşme bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamaz.
Yapılacak sözleşme, toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanır ve sözleşme süresi hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemez. Mahalli idareler genel seçim tarihini izleyen üç ay içerisinde de toplu sözleşme dönemiyle sınırlı olmak üzere sözleşme yapılabilir. Bu sözleşmeye dayanılarak yapılan ödemeler kazanılmış hak sayılmaz.
İlgili mahalli idarenin; vadesi geçmiş vergi, sosyal güvenlik primi ile Hazine Müsteşarlığına olan borç toplamının gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yüzde onunu aşması, ödeme süresi geçtiği halde ödenmemiş aylık ve ücret borcu bulunması veya gerçekleşen en son yıla ilişkin toplam personel giderinin, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin belediyelerde yüzde otuzunu, il özel idaresinde yüzde yirmibeşini aşması hallerinde bu madde kapsamında sözleşme yapılamaz. Sözleşmenin yapılmasından sonra bu koşulların oluşması durumunda mevcut sözleşme kendiliğinden hükümsüz kalır.” ve Geçici 14’üncü maddesinde, “15/3/2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15’inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu iş sözleşmesi, toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzeri adlar altında imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilir. Anılan sözleşmelerin uygulanmasına devam edildiği dönem için 32’nci madde hükümleri çerçevesinde ayrıca sözleşme yapılamaz. Söz konusu sözleşmeleri 31/12/2015 tarihinden önce sona eren veya mevcut sözleşmeleri bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra karşılıklı olarak feshedilen kapsama dahil idareler, sözleşmelerinin sona eriş veya fesih tarihini izleyen bir ay içinde sözleşmelerin sona erdiği veya feshedildiği tarih ile bu Kanunda öngörülen toplu sözleşme dönemi sonuna kadarki dönemle sınırlı olmak üzere üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32’nci madde hükümleri çerçevesinde sözleşme yapabilir. Ancak 32’nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde; üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32’nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz.
Konusu suç teşkil etmemek ve kesinleşmiş bir yargı kararına müstenit olmamak kaydıyla, 15/3/2012 tarihine kadar, memur temsilcileri ile toplu iş sözleşmesi akdederek veya başka bir tasarrufta bulunarak 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idarelerde çalışan kamu personeline her ne ad altında olursa olsun ek ödemede bulunmaları nedeniyle kamu görevlileri hakkında idari veya mali takibat ve yargılama yapılamaz, başlatılanlar işlemden kaldırılır.” düzenlemeleri yapılmıştır.
Yukarıda belirtilen maddelerden; 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32’nci maddesi ve 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabileceği, yapılacak sözleşmenin, toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanacağı, sözleşme süresinin hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemeyeceği, mahalli idareler genel seçim tarihini izleyen üç ay içerisinde de toplu sözleşme dönemiyle sınırlı olmak üzere sözleşme yapılabileceği ve bu sözleşmeye dayanılarak yapılan ödemelerin kazanılmış hak sayılmayacağı anlaşılmakla birlikte, anılan madde metninde yer alan, “sözleşme süresi hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemez.” ifadesinin verilecek sosyal denge tazminatının miktarı konusunda yeni gelen yönetime inisiyatif tanınması amacıyla konulduğu, zira madde metninde sözleşme yapılması konusunda bir zorunluluk bulunmadığı, bununla da seçim sonrası oluşan yönetimin kararıyla bu ödemenin yapılmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.
……….. Belediyesinde; ……. aylarına ilişkin sosyal denge tazminatı ödemelerinin Kanunda aranan şartlar yerine getirilmeden yeni yönetim tarafından bir önceki sözleşme hükümlerine göre ödenmesine devam edildiği, mahalli idareler seçimlerinden sonra …… gün ve …… sayılı Meclis kararı alındığı, söz konusu meclis kararında; “....... tarihi itibariyle ……… ile …….. Belediyesi arasında yapılan toplu iş sözleşmesinin yürürlüğü bittiğinden dolayı yeni bir Sosyal Denge Sözleşmesi yapılmasına ihtiyaç vardır. Buna göre 4688 sayılı Kamu Görevlilerinin Sendikası ve Toplu Sözleşme Kanununun 32.Maddesi, 375 sayılı kanun hükmünde kararnamenin ek l5.Maddesi, 01.06.2012 tarih ve 28310 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan; "Yerel yönetim hizmet koluna ilişkin mali ve sosyal haklara dair toplu sözleşme" ile sözleşme yapılmasına yetki veren yasalar gereğince toplu sözleşme yapılması için Belediye Başkanı ……….'a yetki verilmesine,... oyçokluğu ile karar verildi.” denilerek sözleşme yapma yetkisinin Belediye Başkanına verildiği, yetki verilmekle birlikte yeni bir sosyal denge tazminatı sözleşmesinin yapılmadığı anlaşılmıştır. Ayrıca …… döneminden itibaren yani sözleşmesiz dönemlerde yapılan ödemelerin kabul edildiğine ilişkin meclis kararı da bulunmamaktadır.
…….. gün ve …….. sayılı Meclis kararına istinaden ……… tarihinde imzalanan sözleşmenin “Yürürlük ve Süre” başlıklı 24’üncü maddesi “Bu sosyal denge tazminatı sözleşmesi …….2018 tarihinde başlar, ……2019 tarihinde sona erer. Yeni bir sosyal denge sözleşmesi imzalanana kadar süresi sona eren bu sosyal denge sözleşmesindeki tüm maddeler kazanılmış hak olarak devam eder. ….” şeklinde düzenlenmiştir. Her ne kadar eski tarihli sözleşmede, yeni sözleşme yapılana kadar maddelerin kazanılmış hak olarak devam edeceği belirtilmişse de ilgili düzenleme, 4688 sayılı Kanun’un 32'nci maddesinde yer alan sözleşmenin toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanacağı ve sözleşme süresinin hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemeyeceği hükmüne aykırılık oluşturur. Ayrıca sosyal denge ödemeleri kazanılmış hak teşkil etmeyip mutlak yapılması gereken bir ödeme de değildir. Mahalli idareler bütçe imkanları ve tercihleri doğrultusunda hareket etmektedirler. Kanuna aykırı hükümler içeren eski 18.12.2017 tarihli sözleşmenin mahalli idareler seçiminden sonra yapılan sosyal denge tazminatı ödemelerine dayanak oluşturması mümkün değildir.
Ayrıca …… gün ve …….. sayılı Meclis kararında da belirtildiği üzere eski tarihli sözleşme …… tarihi itibariyle bitmiştir. Kanunda da çok açık bir şekilde mahalli idareler seçimlerinden sonra eski sosyal denge sözleşmesinin uygulanabilirliğinin bulunmadığı ifade edilmiştir. Buna rağmen …… Belediyesinde eski tarihli sözleşme dayanak gösterilerek mahalli idareler seçimlerinden sonra memurlara sosyal denge tazminatı ödemelerine devam edilmiş; mevzuatta öngörülmeyen, yasal gerekçesi olmayan gider için belediyenin bütçe imkanları kullanılmıştır.
Sorumluluk yönünden, her ne kadar eski ……. tarihli sözleşme Kanuna aykırı düzenlemeler içerse de, mahalli idareler seçimlerinden sonra yapılan ödemelere dayanak oluşturmamaktadır. Bu bağlamda eski tarihli sözleşmeyi imzalayan ……..’in kamu zararı ile illiyet bağı bulunmamaktadır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde; “…Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur” hükmü yer almaktadır. Söz konusu hüküm doğrultusunda, Harcama Yetkililerinin ödemeler ile ilgili bütçe, ödenek, harcama talimatının düzenlenmesi ve sair usule ilişkin hususlar doğru olsa bile harcama talimatının mevzuata uygun olmasını temin etme zorunluluğu ve sorumluluğu bulunmaktadır. Gerçekleştirme görevlileri de bu bağlamda gerekli belgelerin hazırlanması suretiyle kontrol ve denetim sürecine katkı vermektedir. İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esasların 12 ve 13’üncü maddelerinde ödeme emir belgesi düzenleme görevi, ön mali kontrol kapsamında ele alınmakta ve “kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür” şerhi çerçevesinde değerlendirilmektedir. Harcama Yetkilileri ve Gerçekleştirme Görevlileri ödeme işlemini gerçekleştirirken, ödemenin mevzuata uygunluğunu gözetmek ve aksi durumda gerekli düzeltme işlemini yapmakla yükümlüdürler.
Bu itibarla, mahalli idareler seçimleri sonrası meclis tarafından yetki verilmesine rağmen sosyal denge sözleşmesi yapılmadığı, seçim sonrası kurulan meclisin sözleşmesiz dönemde yapılan ödemeleri kabul ettiğine ilişkin karar almadığı, eski …. tarihli sosyal denge sözleşmesinin seçimlerden sonraki ödemelere dayanak oluşturmayacağı anlaşıldığından Nisan-Aralık 2019 tarihleri arasında memurlara yapılan sosyal denge tazminatı ödemeleri sonucu oluşan …… TL kamu zararının;
…… TL’sinin Harcama Yetkilisi …… ve Gerçekleştirme Görevlisi …..’a
…… TL’sinin Harcama Yetkilisi ……. ve Gerçekleştirme Görevlisi …….’e
…
Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oyçokluğuyla karar verildi.
Azınlık Görüşü:
Daire Başkanı …… ve Üye ……’nin karşı oy gerekçesi;
“6289 sayılı Kanun’un 33’üncü maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen Ek 15’inci maddesinde, “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir.”
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli İdarelerde Sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesinin birinci fıkrasında, “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir. Bu sözleşme bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamaz.” hükümlerine yer verilmiştir.
Bununla birlikte 25.08.2017 tarih ve 30165 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşme” nin yerel yönetim hizmet koluna ait düzenlemeleri içeren dördüncü bölümünün 1‘inci maddesinde; “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32’nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek devlet memuru aylığının (Ek gösterge dahil) %100’üdür.” Denilmektedir.
……. gün ve …… sayılı Meclis kararına istinaden ……. tarihinde imzalanan sözleşmenin “Yürürlük ve Süre” başlıklı 24’üncü maddesinde “Bu sosyal denge tazminatı sözleşmesi 01.01.2018 tarihinde başlar, 31.03.2019 tarihinde sona erer. Yeni bir sosyal denge sözleşmesi imzalanana kadar süresi sona eren bu sosyal denge sözleşmesindeki tüm maddeler kazanılmış hak olarak devam eder. Bu bitim tarihinden sözleşmenin bir ay önce sosyal denge sözleşmesi görüşmelerine başlanır.” “Sosyal Denge Tazminatı” başlıklı 14’üncü maddesinde ise, “Sosyal Denge Tazminatı genel olarak işveren tarafından her ayın maaş günü ödenen net miktardır.
a) Kamu Görevlilerine 4688 Sayılı Kanun kapsamında verilebilecek aylık net Sosyal Denge Tazminatı aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.
Belediyemizde 657 sayılı DMK’ nun 4/A maddesi uyarınca istihdam edilen personele Sosyal Denge Tazminatı tavanı olan en yüksek devlet memur gösterge rakamının Devlet memuru maaş katsayısının çarpımı sonucu çıkan tutarın yüzde yüzü (%100) oranında net olarak verilir.”
denilmiştir.
………Belediyesinde, mahalli idareler seçimleri sonrası meclis yetki vermesine rağmen yeni sosyal denge sözleşmesi yapılmadığı, sözleşme yapılmadan memurlara …… tarihleri arasında sosyal denge tazminatı ödemelerine devam edildiği, sözleşmesiz dönemde yapılan ödemelerin dayanağının ….. tarihli sosyal denge sözleşmesinde yer alan “…Yeni bir sosyal denge sözleşmesi imzalanana kadar süresi sona eren bu sosyal denge sözleşmesindeki tüm maddeler kazanılmış hak olarak devam eder” ifadesi olduğu ayrıca sözleşmede sosyal denge tavan tutarının “net” kabul edilerek belirlendiği anlaşılmıştır.
Belediye ile sendika arasında imzalanan sözleşmede tavan tutar “net” kabul edilerek sosyal denge tazminatı ödemeleri aylık tutarının, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı aştığı görülmüştür.
Kamu Zararının Hesabı ile ilgili olarak;
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre imzalanan ve 2018 ve 2019 yıllarını kapsayan Toplu İş Sözleşmesinde sosyal denge tazminatının tavan tutarı 2019 yılının ilk yarısı için aylık 1.240,67 TL, ikinci yarısı için aylık 1.315,36 TL olarak tespit edilmiştir. Kamu zararının hesabında belirlenen kanuni sınırın üzerindeki ödemeler dikkate alınmalıdır. Bu halde Kamu Zararı Tutarı …… TL olmalıdır.
Sorumlulukla ilgili olarak,;
4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesinde yer alan hükme aykırı şekilde mahalli idareler seçiminden sonra önceki …….tarihli sözleşmenin uygulanabilirliliği olmamakla birlikte; Nisan-Aralık 2019 tarihleri arasında sosyal denge tazminatı ödemelerinin dayanağını mahalli idareler seçimlerinden önce yürürlükte olan sözleşmede yer alan “…Yeni bir sosyal denge sözleşmesi imzalanana kadar süresi sona eren bu sosyal denge sözleşmesindeki tüm maddeler kazanılmış hak olarak devam eder” düzenlemesinin olması ve hükme istinaden ödemelerin, kanuni sınırın üzerinde olacak şekilde yapılmaya devam edilmesi dikkate alındığında tavan tutarın üzerinde yapılan ödemelerden ….. tarihli sözleşmeyi imzalayan Belediye Başkanın da sorumluluğu bulunmaktadır.”