Atama
………’ın ……….. tarihinde zabıta komiserliği kadrosuna atanmasının 11.04.2007 gün ve 26490 sayılı R.G. yayımlanarak yürürlüğe giren Belediye Zabıta Yönetmeliğinin görevde yükselme sınavında başarılı olma ile,
……….. tarihinde zabıta amirliğine atanmasının 3 yıl zabıta komiseri olarak çalışma ile görevde yükselme sınavında başarılı olma şartlarını sağlamadığı, mevzuata aykırı atama dolayısı ile yapılan ödemeler suretiyle ………. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak;
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 128 inci maddesinde, devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin, genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerin memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görüleceği ve memurların nitelik, atanma, ödev, yetki, hak ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği belirtilmiş, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda da memurların hizmet şartları, nitelikleri, hak ve yükümlülükleri ile parasal ve özlük hakları objektif kurallara bağlanarak hukuki statüleri belirlenmiştir. Bu bağlamda, Devlet personel rejimi ve bunun hukuki sujesi olan memurluk, statü hukukuna dayanmakta, kadroda bu hukukun ayrılmaz parçasını oluşturmaktadır. 657 sayılı Kanun'un 33’üncü maddesi ile kanun koyucu, her kurumda çalıştırılacak personelin tamamı için görev yerlerinin belirtilerek kadro tespiti zorunluluğunu getirmiş, kadrosuz memur çalıştırılamayacağını kurala bağlamıştır. Yasada, hizmetin önemi, hizmet yerinin özellikleri ve yoğunluğu gibi kriterler esas alınmak suretiyle personel kadrolarının tespit edilmesi ve bu hizmetleri göreceklerin kendi sınıfları içindeki derece durumlarına uygun olmak kaydıyla o kadronun aylığını almaları amaçlanmıştır. Kadro, memurun çalıştığı belli bir görev yerini ifade etmekte, memurun yapacağı iş, onun kadrosu ile ilişkili bulunmaktadır.
Nitekim, 657 sayılı yasada devlet memurluğunda yükselmenin kariyer ve liyakat ilkeleri çerçevesinde yapılması esası benimsenmiştir.
11.04.2007 gün ve 26490 sayılı R.G. yayımlanarak yürürlüğe giren Belediye Zabıta Yönetmeliğinin Görevde Yükselme Esasları başlıklı beşinci bölümünün “Görevde yükselme şartları” başlıklı 17’nci maddesinde,
“(1) Bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde sayılan unvanlardan daire başkanı ve zabıta müdürü dışındaki kadrolara yapılacak atamalarda aşağıdaki şartlar aranır.
b) Zabıta amirliğine atanabilmek için;
1) En az lise mezunu olmak,
2) 4 yıllık yüksek öğrenim mezunları için 2 yıl; 2 yıllık yüksek okul mezunları için 3 yıl, lise ve dengi okul mezunları için 4 yıl zabıta komiseri olarak çalışmış olmak,
3) Yüksek öğrenim mezunu olanların 1-4 dereceli kadrolara atanmaları için 657 sayılı Kanunun 68 inci maddesinin (B) bendinde belirtilen süre kadar hizmeti bulunmak,
4) Son üç yıllık sicil notu ortalaması en az iyi derecede olmak,
5) Görevde yükselme sınavında başarılı olmak,
6) Kadro durumu elverişli olmak,
c) Zabıta komiserliğine atanabilmek için;
1) En az lise mezunu olmak,
2) 4 yıllık yüksek öğrenim mezunları için 2 yıl; 2 yıllık yüksek okul mezunları için 3 yıl, lise ve dengi okul mezunları için 4 yıl zabıta memuru olarak çalışmış olmak,
3) Son üç yıllık sicil notu ortalaması en az iyi derecede olmak,
4) Görevde yükselme sınavında başarılı olmak,
5) Kadro durumu elverişli olmak,
şartları aranır.”
Denilmektedir.
Yukarıdaki düzenlemelere göre kişinin zabıta komiserliğine atanabilmesi için; eğitim durumunun en az lise düzeyinde olması, 4 yıllık yükseköğrenim mezunları için 2 yıl; 2 yıllık yüksekokul mezunları için 3 yıl, lise ve dengi okul mezunları için 4 yıl zabıta memuru olarak çalışmış olması, son üç yıl sicil notu ortalamasının en az iyi derecede olması, görevde yükselme sınavında başarılı olması ve kadro durumunun elverişli olması gerekmektedir. Zabıta amirliğine atanabilmek için ise kişinin eğitim durumunun en az lise düzeyinde olması, 4 yıllık yükseköğrenim mezunları için 2 yıl; 2 yıllık yüksekokul mezunları için 3 yıl, lise ve dengi okul mezunları için 4 yıl zabıta komiseri memuru olarak çalışmış olması, yükseköğrenim mezunu olanların 1-4 dereceli kadrolara atanmaları için 657 sayılı Kanunun 68 inci maddesinin (B) bendinde belirtilen süre kadar hizmetinin bulunması, son üç yıllık sicil notu ortalamasının en az iyi derecede olması, görevde yükselme sınavında başarılı olması ve kadro durumunun elverişli olması gerekmektedir.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden, …………’ın ………… tarihinde açıktan atama ile memur olarak göreve başladığı, ………. tarihinde zabıta memurluğuna, ………. tarihinde zabıta komiserliğine, ……….. tarihinde ise zabıta amirliğine atandığı, ……….. tarihinde Anadolu Üniversitesi 2 yıllık ön lisansı bitirdiği anlaşılmıştır.
İdare/kamu hukukunda atama/görevlendirme belli şart ve niteliklere bağlanmıştır. Belirtilen kadrolara atanma veya görevlendirme ancak şartların sağlanmasıyla mümkündür. Zabıta komiserliğine atanabilmek için gerekli görevde yükselme sınavında başarılı olma ve zabıta amirliğine atanabilmek için gerekli 3 yıl zabıta komiseri olarak çalışma ile görevde yükselme sınavında başarılı olma şartlarına haiz değildir. Bu nedenle zabıta komiserliği ve zabıta amirliği kadrolarına atanabilme olanağı bulunmamaktadır.
Sorumluluk yönünden yapılan inceleme;
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kamu zararı” başlıklı 71’inci maddesinde kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması şeklinde tanımlanmaktadır. Madde hükmünden de anlaşılacağı üzere kamu görevlilerinin kusur sorumluluğundan bahsedilmektedir. Yani kamu zararının oluşabilmesi için kamu görevlisinin kast, kusur ve ihmallerinin olması gereklidir. Diğer bir deyişle idari işlem ve eylem arasında bir illiyet bağının var olması gereklidir.
Yukarıda esası yönünden değerlendirilen hukuki işlemi 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesinde düzenlenen kamu zararının unsurları ile fiil ve netice arasındaki illiyet bağı çerçevesinde değerlendirilecektir.
Nitekim, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 7’inci maddesinin üçüncü fıkrasında, “Sorumlular; mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri ile illiyet bağı kurularak oluşturulan ilamda yer alan kamu zararından tek başlarına veya birlikte tazmin ile yükümlüdür.” denilerek sorumluların tazmin yükümlülüğü kamu zararı ile mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri arasında illiyet bağının varlığına bağlanmıştır
Bahse konu mevzuat hükümlerini birlikte değerlendirdiğimizde; hesap yargılamasında kamu zararına birden fazla sorumlunun sebep olduğunun tespiti halinde oluşan bu zarardan söz konusu sorumluların müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmaları gerektiği de açıktır.
Kural olarak bir mali karar, işlem veya eylemin yapılmasında görev alanlardan her birinin işlemi diğer işlemlerin nedeni olduğu takdirde herkes ortaya çıkan zarardan sorumlu tutulacaktır. Bu kapsamda, somut olayda ………… Belediye Zabıta Yönetmeliğine aykırı olarak Belediye Başkanı ………… tarafından ……… günlü ve ……. sayılı onayla zabıta komiserliğine, Belediye Başkanı ………. tarafından ……….. gün ve …….. sayılı olur ile de zabıta amirliğine atanmıştır. Mevzuata aykırı atamaları gerçekleştiren Belediye Başkanları sorumludur. Atama onayında İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürü ………’nın imzasının olmaması Kamu zararıyla illiyet bağının oluşmasına engel teşkil etmektedir.
Harcama Yetkilileri ve Gerçekleştirme Görevlileri Kamu zararına sebebiyet veren ödeme emirlerini imzaladıkları için sorumludurlar. …………Belediyesinin çok büyük bir kurum olmaması dolayısıyla Harcama Yetkileri ve Gerçekleştirme Görevlilerinin bu atamalardan habersiz oldukları düşünülemez. Bu kişiler ödeme işlemini gerçekleştirirken, ödemenin mevzuata uygunluğunu gözetmek ve aksi durumda gerekli düzeltme işlemini yapmakla yükümlüdür. Mevzuata aykırı atanan kişiye ödeme yapılması anında gerekli incelemeyi yapmadıklarından ve şartları tutmadığına ilişkin olarak atama yapan Belediye Başkanını yazılı uyarmadıklarından dolayı sorumludurlar.
Kamu Zararının Hesabında ise; Zabıta Komiserliği ve Amirliğine atanmak için gerekli şartları taşımayan ………..’ın zabıta komiserliğine atandıktan önceki kadrosu zabıta memuru olduğu için fazla ödemenin hesabında zabıta komiseri ile zabıta memuru arasındaki farkın alındığı görülmüştür.
Sonuç olarak, Kamu görevlilerinin ilk kez bir göreve atanırken ya da görevde yükselme suretiyle üst göreve atanırken söz konusu görevin gerektirdiği nitelikleri taşıması zorunludur. Bu zorunluluk atama tarihi bakımından geçerli olduğu gibi görevin sürdürüldüğü süre zarfı yönünden de taşınması gereklidir. Bu çerçevede ilgilinin zabıta komiserliğine atanırken bu kadroya atanabilmek için gereken görevde yükselme sınavında başarılı olma ve zabıta amirliğine atanırken ise 3 yıl zabıta komiseri olarak çalışma ile görevde yükselme sınavında başarılı olma şartlarını sağlamadığı açıktır. Bir görev için öngörülen koşulların taşınmaması halinde bu görevin belirli bir süre yürütülmüş olması ilgili lehine kazanılmış hak oluşturmaz. Söz konusu koşulların atama süresince de taşınması zorunlu olduğundan bu koşulun taşınmadığının daha sonra tespit edilmesi bu kişinin bu kadroda çalışmasına hukuki engel oluşturur. İlgilinin gerekli koşulları taşımadan zabıta komiserliği ve amirliğine atandığı anlaşıldığında bu görevi yürütebilmesine olanak da bulunmamaktadır. İdari yargı istikrarlı olarak koşulları taşımadığı halde kadrolara yapılan atamanın açık hata kapsamında olduğu ve bu nedenle yapılan ödemelerin her zaman geri alınacağına dair kararlar vermektedir.
İstikrar bulan Danıştay kararlarında belirtildiği üzere idarelerin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı ve hilesi ile atama şartlarını taşımaması durumunda süre kaydı aranmaksızın bütün işlemleri geri alabileceği kuşkusuzdur. Kişinin mevzuata aykırı bir şekilde atanması açık hata kapsamında bulunmaktadır.
Bu itibarla, ………. Belediyesinde zabıta komiseri/amiri olarak atanan ……….’ın idari işlemin yapıldığı tarihte yürürlükte olan yönetmelikteki belirli görevlerin belirli süre yapılması ve sınav şartlarını yerine getirmediği halde zabıta komiserliği ile zabıta amirliğine atanması sonucu oluşan ………… TL kamu zararının;
………. TL’sinin Harcama Yetkilisi ………. ve Gerçekleştirme Görevlisi ……….. ile atamayı onaylayan Belediye Başkanı …………’e
………….
Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.