Yemek yardımı
……. Belediyesi personeline yiyecek yardımının yemek verme yerine ihale yapılarak, para ile temsil edilen ticket vasıtasıyla özel işletmeden alımının yapılması suretiyle ……. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak;
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Yiyecek Yardımı” başlıklı 212’nci maddesinde, “Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları bir yönetmelik ile tespit olunur” hükümlerine yer verilmiştir.
Bu madde doğrultusunda 19.11.1986 tarihli ve 86/11220 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği’nde, Devlet memurlarının yiyecek yardımından hangi hallerde, ne şekilde faydalanacakları ve yardımın uygulanması ile ilgili esaslar belirtilmiştir. 10.02.2018 gün ve 30328 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2017/11180 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin maddelerinde değişiklik yapılmıştır. Bu değişiklikle,
“Yardım Şekli” başlıklı 3’üncü maddesi, "Yiyecek yardımı sadece yemek verme şeklinde yapılır. Bu yardım, nakden veya kupon, kart, fiş ya da bu mahiyette bir ödeme aracı verilmek suretiyle yapılamaz."
“Yemek Servisi Giderleri” başlıklı 4’üncü maddesi, “Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetlerinin Ankara, İstanbul ve İzmir illeri için üçte ikisini, diğer iller için yarısını aşmamak üzere, bu Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanır…”
“Yardımın Şartları” başlıklı 5’inci maddesi, "Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödenek, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödenir. Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler sadece yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluş tarafından yapılır.
Yemek servisi, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabilir. Yiyecek yardımı bu şekilde kurulan yemek servislerinde yapılır.
Yemek servisi için gerekli bina, tesis ve demirbaş eşya kurumlarca sağlanır. Bunlara karşılık memurlardan ücret alınmaz. "
şeklinde olmuştur.
Yukarıda belirtilen düzenlemeler dikkate alındığında Yönetmelik değişikliği öncesi veya sonrası, yiyecek yardımından yararlanabilmek için öncelikle yemekhane kurulmuş olması ve memura sağlanan menfaatin yemek verme şeklinde olması gerekmektedir. Yardımının yemek verme dışında kupon, kart, fiş, ticket gibi para temsili araçlar sağlanarak dışarıdan temin edilerek yapılması mümkün değildir. Yemek yardımının bu şartları sağlaması halinde Ankara, İstanbul ve İzmir illeri için yemek maliyetinin üçte ikisinin kurum bütçelerine konulan ödenekten karşılanabileceği anlaşılmaktadır.
Diğer bir ifadeyle yukarıdaki mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memurlara yapılacak yiyecek yardımının, nakit para ve para temsili araçlar sağlanarak veya civardaki lokantalardan bedeli ödenerek temin edilmesi şeklinde yapılması mümkün değildir.
Yapılan incelemede, ……..Belediyesi tarafından belediye hizmet binasında veya herhangi bir yerde söz konusu ihale doğrultusunda Yiyecek Yardımı Yönetmeliğine uygun olarak memurlara yemek verilmesi için bir yemekhane kurulmadığı, ihale şartnamesinde “Belediyemiz hizmet alanının geniş olması, değişik semtlerde hizmet birimlerimizin bulunması, denetim personellerinin dışarıda olması vb. sebeplerden memurlarımızın belli yerde ve belli saatte toplanarak yemek hizmeti verilmesinin zor olması nedeniyle, yüklenici firma tarafından belediyemiz hizmet alanları içinde değişik semtlerde bulunan restoran, lokanta ve benzeri işyerleri ile anlaşma yaparak yemek hizmeti kartlı kuponlu sitemle verilmesi şeklinde olacaktır” hükmüne yer verildikten sonra yüklenicinin belediye sınırları içerisinde personelin yemek yiyebileceği en az 5 lokanta ile sözleşmesinin bulunma zorunluluğu getirilmiş, ihale üzerinde bırakılan ……...’nin “Multicard” uygulaması ile çalışanlara, karta yüklenecek para karşılığında anlaşmalı restoranlarda yemek yenilmesine imkan veren bir firma olduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla yiyecek yardımının, restoranlarda para yerine geçen bir ödeme aracı olan kart ile yapılması mümkün değildir.
Sorumlular savunmalarında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunun “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin hizmet tanımının içerisinde “yemek hazırlama ve dağıtım” hizmeti adı altında satın almasının da mümkün olduğunu ifade etmişler ise de; 4734 sayılı “yemek hazırlama ve dağıtım” ifadesinden mamul mal alımı şeklinde lokantalardan hazır yemek alımının değil, yukarıda anılan yönetmelik hükümleri çerçevesinde yemeğin hazırlatılmasının ve dağıtım hizmetinin alınmasının kastedildiği anlaşılmalıdır.
Yemek ihalesinin idari şartnamesinde isteklilerden belediye sınırları dahilinde en az 5 adet lokanta ile sözleşmesinin bulunma zorunluluğu getirilerek, ihale yemek kuponu vermek üzere çalışan …….. isimli şirket üzerinde bırakılmıştır. Personele çalıştığı günler kadar karta para yüklemesi yapılarak bu yüklemeler karşılığında ilgili firmaya hakediş ödemelerinde bulunulmuştur. Yemek bedelinin üçte biri yemek yiyen personelin maaşlarından kesinti yapılmak suretiyle karşılanırken üçte ikisi için kurum bütçesinden şirkete ödemede bulunulmuştur.
Sonuç olarak, memurlara yapılacak yiyecek yardımının para ve temsili araçlar sağlanarak veya bedeli ödenerek kurum dışında yemek yeme şeklinde yapılması, 4734 ve 657 sayılı Kanunlar ile Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğine aykırı olduğundan, söz konusu firmaya belediye bütçesinden yiyecek yardımı kapsamında yapılan ödemeler kamu zararını oluşturmaktadır.
Sorumluluk yönünden yapılan inceleme;
“Memur Öğlen Yemeği Hizmet Alım İşi” hizmetinin alımı için ihtiyaç sürecine ilişki yazı yazan İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdür Vekili ……, ihale onay belgesinde memur öğlen yemeği hizmetinin alınması için ihaleye çıkılması hususunu onaya arz eden şef …… ile gerçekleştirilen yemek ihalesinde, yemek kartı verilmesine ilişkin hükümlere ve sonuçlara izin veren ihale yetkilisi İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdür Vekili …….. söz konusu yemek alım işinin mevzuata aykırı olarak ihale yoluyla alınmasından harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi ile birlikte sorumludur.
Dolayısıyla para temsili araçlarla personele yemek yardımında bulunulamayacağından kurum bütçesine konulan ödeneğin bu şartlarda kullanılamayacağı, yemek bedelinin üçte ikisi için belediye bütçesi kullanıldığı için bütçeden yapılan hakediş ödemelerinin tamamının kamu zararının hesabında dikkate alınması gerektiği, ihale sürecinin oluşması ve tamamlanmasında yer alanların mevzuatın imkan vermediği bir konuda ihale yapılmasından dolayı diğer sorumlularla birlikte sorumluluklarının bulunması gerekmektedir.
Bu itibarla, …… Belediye personeline yiyecek yardımının yemek verme yerine ihale yapılmak suretiyle özel işletmeden ticket/kupon şeklinde alımının yapılması suretiyle oluşan 441.498,46 TL kamu zararının;
…….. TL’sinin Harcama Yetkilisi, “Memur Öğlen Yemeği Hizmet Alım İşi” hizmetinin alımı için ihtiyaç sürecine ilişki yazı yazan, ihale onay belgesinde memur öğlen yemeği hizmetinin alınması için ihaleye çıkılması hususunu uygun bulan ihale yetkilisi İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdür Vekili ……, Gerçekleştirme Görevlisi ve ihale onay belgesinde memur öğlen yemeği hizmetinin alınması için ihaleye çıkılması hususunu onaya arz eden …….’a,
……………
Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oyçokluğuyla karar verildi.
Azınlık Görüşü:
Üye ……. ve ………’nin karşı oy gerekçesi;
“Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinde yemek yardımının yemekhane bünyesinde yemek verme şeklinde yapılacağı açıkça düzenlenmiş olup, Belediyece yemek yardımının ticket/para temsili araçlarla yapılmasına imkan bulunmamakla birlikte, yemek yardımının hangi şartlarda nasıl yapılması gerektiğini düzenleyen Yönetmelikte yemek yardımı amacıyla kurum bütçelerine konulan ödeneğin ….. ili için üçte ikisinin bu amaçla kullanılabileceği belirtilmiştir.
…… Belediyesinde yemek bedelinin üçte birinin yemek yiyen personelden alındığı, kurum bütçesinden üçte ikisinin ödendiği; Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin de bütçeden üçte ikisinin ödenebileceğine cevaz verdiği dikkate alındığında kamu zararı oluşmamıştır.”