Atama
….. Belediyesinde Başkan Yardımcılığından Muhtarlık İşleri Müdürlüğüne atanan …..’in atamasının Mahalli İdareler Personelinin Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Yönetmeliğin 7’nci maddesindeki iki yılı uzman, sivil savunma uzmanı, şef, ayniyat saymanı, kontrol memuru, eğitmen veya muhasebeci kadrosunda çalışmış olma şartını sağlamadığından dolayı açık hata olduğu, yönetmeliğe aykırı atama dolayısı ile yapılan ödemeler suretiyle ……. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 128’inci maddesinde, devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin, genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerin memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görüleceği ve memurların nitelik, atanma, ödev, yetki, hak ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği belirtilmiş, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda da memurların hizmet şartları, nitelikleri, hak ve yükümlülükleri ile parasal ve özlük hakları objektif kurallara bağlanarak hukuki statüleri belirlenmiştir. Bu bağlamda, Devlet personel rejimi ve bunun hukuki sujesi olan memurluk, statü hukukuna dayanmakta, kadroda bu hukukun ayrılmaz parçasını oluşturmaktadır. 657 sayılı Kanun'un 33’üncü maddesi ile kanun koyucu, her kurumda çalıştırılacak personelin tamamı için görev yerlerinin belirtilerek kadro tespiti zorunluluğunu getirmiş, kadrosuz memur çalıştırılamayacağını kurala bağlamıştır. Yasada, hizmetin önemi, hizmet yerinin özellikleri ve yoğunluğu gibi kriterler esas alınmak suretiyle personel kadrolarının tespit edilmesi ve bu hizmetleri göreceklerin kendi sınıfları içindeki derece durumlarına uygun olmak kaydıyla o kadronun aylığını almaları amaçlanmıştır. Kadro, memurun çalıştığı belli bir görev yerini ifade etmekte, memurun yapacağı iş, onun kadrosu ile ilişkili bulunmaktadır.
Nitekim, 657 sayılı yasada devlet memurluğunda yükselmenin kariyer ve liyakat ilkeleri çerçevesinde yapılması esası benimsenmiştir.
04.07.2009 gün ve 27278 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mahalli İdareler Personelinin Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Yönetmeliğinin, "Görevde yükselme ve unvan değişikliğine tabi kadrolar" başlıklı 5 inci maddesinde,
“(1) Görevde yükselmeye tabi kadrolar aşağıda belirtilmiştir:
a) Yönetim hizmetleri grubu;
1) Müdür, şube müdürü,
…
d) İdari hizmetler grubu;
1) Ayniyat saymanı, muhasebeci, kontrol memuru, eğitmen,
2) Bilgisayar işletmeni, veri hazırlama ve kontrol işletmeni, veznedar, ambar memuru, ayniyat memuru, belediye trafik memuru, bilet satış memuru, evlendirme memuru, gemi adamı, koruma ve güvenlik görevlisi, gişe memuru, memur, mutemet, sayaç memuru, tahsildar, şoför.
...”
Denilmektedir.
"Görevde yükselme sınavına tabi olarak atanacaklarda aranacak özel şartlar" başlıklı 7'nci maddesinde ise,
“(1) 5 inci maddenin birinci fıkrasında sayılan unvanlara görevde yükselme suretiyle yapılacak atamalarda aşağıdaki özel şartlar aranır.
a) Müdür ve şube müdürü kadrosuna atanabilmek için;
1) 657 sayılı Kanunun 68 inci maddesinin (B) bendinde belirtilen atanma şartlarını taşımak,
2) Fakülte veya en az dört yıllık yüksekokul mezunu olmak,
…
4) Teknik öğrenim gerektiren müdürlüklere yapılacak atamalar dışında, diğer müdürlükler için son müracaat tarihi itibariyle iki yılı uzman, şef, ayniyat saymanı, kontrol memuru ve muhasebeci kadrosunda olmak kaydıyla en az on yıl hizmeti bulunmak,”
c) Şef kadrosuna atanabilmek için;
1) En az iki yıllık yüksekokul mezunu olmak,
2) İlan edilen kadro sayısından daha az sayıda yüksekokul mezunu müracaat ettiği takdirde ortaöğrenim mezunu olmak,
3) Dört yıllık yükseköğretim kurumu mezunlarının en az dört yıl, iki ve üç yıl süreli yükseköğretim kurumu mezunlarının en az beş yıl, ortaöğrenim mezunlarının ise en az sekiz yıl hizmeti bulunmak,
4) Bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin (2) numaralı alt bendinde sayılan görevlerde en az üç yıl süreyle çalışmak, (d) bendinin (1) numaralı alt bendi ile ikinci fıkranın (a), (b) ve (c) bentlerinde sayılan unvanlardan birini ihraz etmiş olmak,
…”
Denilmektedir.
"Hizmet grupları arasında geçişler" başlıklı 20’nci maddenin (c) fıkrasında ise,
"Bu Yönetmelik kapsamı dışında bulunan daha üst görevlerde, en az altı ay süreyle çalışmış olanlar, aranan şartları taşımaları kaydıyla, bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinde yer alan “yönetim”, “araştırma, planlama ve savunma hizmetleri” (…) hizmetleri gruplarında gösterilen kadrolara sınavsız atanabilir. Bu Yönetmelik kapsamındaki diğer kadrolara sınavsız atanmak için altı ay çalışmış olmak şartı aranmaz.” Denilmektedir.
….., ……… tarihinde açıktan zabit katibi olarak atanmış, bu tarihten Başkan yardımcısı olarak atandığı ……… tarihine kadar zabıt katibi olarak çalışmış, ……. tarihinde . Belediye ……Başkan yardımcılığına, …….. tarihinde Muhtarlık İşleri Müdürlüğüne atanmıştır. ……. tarihinde …… Yüksekokulundan (önlisans) mezun olmuş, …. tarihinde ...... Üniversitesi İktisat Fakültesi İktisat bölümünü bitirmiştir.
Mezkur Yönetmeliğin yukarıda da değinilen 20’nci maddesi uyarınca, bu Yönetmelik kapsamı dışında daha üst görevlerde en az altı ay süreyle çalışmış olanlar, Yönetmeliğin 5’inci maddesinde yer alan “yönetim”, “araştırma, planlama ve savunma” (…) hizmetleri gruplarında gösterilen kadrolara sınavsız atanabilmektedir. Ancak bu atamanın yapılabilmesi için kişinin atandığı kadro için belirlenen şartları taşıması gerekmektedir.
Yönetmeliğin 7’nci maddesi uyarınca, söz konusu kişinin müdür kadrosuna atanabilmesi için 657 sayılı Kanunun 68’inci maddesinin (B) bendinde belirtilen atanma şartlarını taşıması, fakülte veya en az dört yıllık yüksekokul mezunu olması ve iki yılı uzman, sivil savunma uzmanı, şef, ayniyat saymanı, kontrol memuru, eğitmen veya muhasebeci kadrosunda çalışmış olması gerekmektedir.
İdare/kamu hukukunda atama/görevlendirme belli şart ve niteliklere bağlanmıştır. Belirtilen kadrolara atanma veya görevlendirme ancak şartların sağlanmasıyla mümkündür. ……. daha üst görev olarak nitelendirilen belediye başkan yardımcılığı görevinde 6 aydan fazla süreyle görev yapmıştır. Bu açıdan bakıldığında aranan şartları taşıması durumunda müdürlük kadrosuna atanabilmesinde bir engel bulunmamaktadır. Ancak söz konusu kişi Yönetmeliğin 7’nci maddesinde geçen “iki yılı uzman, sivil savunma uzmanı, şef, ayniyat saymanı, kontrol memuru, eğitmen veya muhasebeci kadrosunda çalışmış olma” şartlarına haiz değildir. Bu nedenle müdürlük kadrosuna atanabilme olanağı bulunmamaktadır.
Sorumluluk yönünden yapılan inceleme;
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kamu zararı” başlıklı 71’inci maddesinde kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması şeklinde tanımlanmaktadır. Madde hükmünden de anlaşılacağı üzere kamu görevlilerinin kusur sorumluluğundan bahsedilmektedir. Yani kamu zararının oluşabilmesi için kamu görevlisinin kast, kusur ve ihmallerinin olması gereklidir. Diğer bir deyişle idari işlem ve eylem arasında bir illiyet bağının var olması gereklidir.
Yukarıda esası yönünden değerlendirilen hukuki işlemi 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesinde düzenlenen kamu zararının unsurları ile fiil ve netice arasındaki illiyet bağı çerçevesinde değerlendirilecektir.
Nitekim, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 7’inci maddesinin üçüncü fıkrasında, “Sorumlular; mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri ile illiyet bağı kurularak oluşturulan ilamda yer alan kamu zararından tek başlarına veya birlikte tazmin ile yükümlüdür.” denilerek sorumluların tazmin yükümlülüğü kamu zararı ile mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri arasında illiyet bağının varlığına bağlanmıştır
Bahse konu mevzuat hükümlerini birlikte değerlendirdiğimizde; hesap yargılamasında kamu zararına birden fazla sorumlunun sebep olduğunun tespiti halinde oluşan bu zarardan söz konusu sorumluların müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmaları gerektiği de açıktır.
Kural olarak bir mali karar, işlem veya eylemin yapılmasında görev alanlardan her birinin işlemi diğer işlemlerin nedeni olduğu takdirde herkes ortaya çıkan zarardan sorumlu tutulacaktır. Bu kapsamda, somut olayda Muhtarlık İşleri Müdürlüğüne atanma şartlarını taşımayan ……’in atamasını teklif eden İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürü ……. ile onaylayan Belediye Başkanı ……. hatalı yapılan atamadan dolayı sorumludurlar.
Harcama Yetkilileri ve Gerçekleştirme Görevlileri Kamu zararına sebebiyet veren ödeme emirlerini imzaladıkları için sorumludurlar. ……Belediyesinin çok büyük bir kurum olmaması dolayısıyla Harcama Yetkileri ve Gerçekleştirme Görevlilerinin bu atamalardan habersiz oldukları düşünülemez. Bu kişiler ödeme işlemini gerçekleştirirken, ödemenin mevzuata uygunluğunu gözetmek ve aksi durumda gerekli düzeltme işlemini yapmakla yükümlüdür. Mevzuata aykırı atanan kişiye ödeme yapılması anında gerekli incelemeyi yapmadıklarından ve şartları tutmadığına ilişkin olarak atama yapan Belediye Başkanını yazılı uyarmadıklarından dolayı sorumludurlar.
Kamu Zararının Hesabında ise; Müdürlüğe atanmak için gerekli şartları taşımayan …..’in şeflik kadrosuna sınavsız atanabilmesi mümkün olduğundan fazla ödemenin hesabında müdür ile şef arasındaki farkın alındığı görülmüştür.
Sonuç olarak, Kamu görevlilerinin ilk kez bir göreve atanırken ya da görevde yükselme suretiyle üst göreve atanırken söz konusu görevin gerektirdiği nitelikleri taşıması zorunludur. Bu zorunluluk atama tarihi bakımından geçerli olduğu gibi görevin sürdürüldüğü süre zarfı yönünden de taşınması gereklidir. Bu çerçevede ilgilinin Belediye Başkan Yardımcılığından müdürlüğe atanırken bu kadroya atanabilmek için gereken belirli görevlerde belirli süre çalışmış olma şartını taşımadığı açıktır. Bir görev için öngörülen koşulların taşınmaması halinde bu görevin belirli bir süre yürütülmüş olması ilgili lehine kazanılmış hak oluşturmaz. Söz konusu koşulların atama süresince de taşınması zorunlu olduğundan bu koşulun taşınmadığının daha sonra tespit edilmesi bu kişinin bu kadroda çalışmasına hukuki engel oluşturur. İlgilinin gerekli koşulları taşımadan müdürlüğe atandığı anlaşıldığında bu görevi yürütebilmesine olanak da bulunmamaktadır. İdari yargı istikrarlı olarak koşullarını taşımadığı halde müdür kadrosuna (diğer kadrolara) yapılan atamanın açık hata kapsamında olduğu ve bu nedenle yapılan ödemelerin her zaman geri alınacağına dair kararlar vermektedir.
İstikrar bulan Danıştay kararlarında belirtildiği üzere idarelerin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı ve hilesi ile atama şartlarını taşımaması durumunda süre kaydı aranmaksızın bütün işlemleri geri alabileceği kuşkusuzdur. Kişinin mevzuata aykırı bir şekilde atanması açık hata kapsamında bulunmaktadır.
Sorumlu olmamakla birlikte ahiz …….. sorguya ilişkin açıklama göndererek, Kamu Kurum Ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme Ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmeliğin Ek 1’inci maddesi ile Adalet Bakanlığı Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliğinden bahsederek zabıt katibinin şef kadrosuna denk geldiği ifade edilmişse de, 25.03.2004 tarih ve 25413 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Adalet Bakanlığı Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliğinde zabıt katibi ile memur İdari Hizmet Grubunun ikinci kısmında aynı kategoride yer almışken, şef kadrosu Yönetim Hizmetleri grubunun ikinci kısmında düzenlenmiştir. Zabit katibi olarak yapılan görev süresinin şef olarak yapılan görev süresinden sayılmasına imkan bulunmadığından savunmaya itibar edilmemiştir.
Bu itibarla, …… Belediyesinde müdür olarak atanan …..’in, idari işlemin yapıldığı tarihte yürürlükte olan yönetmelikteki şartları taşımaması sonucu oluşan …….. TL kamu zararının;
……. TL’sinin Harcama Yetkilisi ve atamayı teklif eden İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürü ……., Gerçekleştirme Görevlisi …….. ile atamayı onaylayan Belediye Başkanı ……..’a,
………
Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.