Gelir desteği
Toplu ulaşım hizmetlerinden indirimli ya da ücretsiz yararlananlara sunulan hizmetler karşılığı olarak belediyenin kendi şirketine mevzuatta yeri olmadığı halde gelir desteği ödemesi yapması suretiyle .......................................... TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak,
............................ Büyükşehir Belediye Meclisi’nin ....... tarih ............................ sayılı Kararında; “...6360 Sayılı “On Üç İlde Büyükşehir Belediye ve Yirmi altı İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair Kanun’un 1 inci maddesinin 2 nci bendi gereği 31.0.32014 tarihinden itibaren ............................. Büyükşehir Belediyesinin sınırı İl Mülki Sınırı olarak değiştirilmiştir. Söz konusu yasa ile Büyükşehir Belediyesinin yetki alanına yeni ilçeler ilave edilmiştir.
Toplu Ulaşım hizmetlerinin gelişen şartlara daha uyumlu ve halkın ihtiyaçlarını tek elden koordineli bir şekilde yönetimini sağlayacak şekilde yeniden yapılandırılması çalışmaları kapsamında; ....................... Büyükşehir Belediye sınırları içerisinde ulaşım hizmetlerinin aksamaması, güvenli, konforlu ve kaliteli toplu ulaşımın tüm .......................... halkının hizmetine sunulması, raylı sistem ve lastik tekerlekli toplu ulaşım araçlarının bir bütün olarak planlanması, yönetilmesi, koordinasyonun sağlanması ve işletilmesi, filo denetim, takip, otomasyon ve yönetim sistemlerinin kurulması ve işletilmesi (Özel Halk Otobüsleri dahil) gerekmektedir. Bu amaçla ulaşım hizmetlerinin bir kısmının 5216 sayılı kanunun 26. Maddesi uyarınca, sermayesinin %98’i Belediyemize ait olan, ............................ Sanayi ve Ticaret A.Ş’ye belirlenecek süre ve şartlar dahilinde işletilmesinin devredilmesi konusunda söz konusu Şirket ve Belediyemiz arasında düzenlenecek protokolü imzalamak üzere Belediye Başkanı veya Genel Sekretere yetki verilmesi talebinin kabulüne oybirliğiyle karar verildi.”
denilmiştir.
........................... Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 09.04.2018 tarih ...................... sayılı Kararında da; “..........................Büyükşehir Belediyesinin 12.10.2015 tarih ve ..................... sayılı Kararına istinaden, ........................ Sanayi ve Ticaret A.Ş’ne 28.12.2015 tarihinde yapılan protokol ile ............................ Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde yapılacak tüm lastik tekerlekli, raylı sistem, banliyö işletmeciliği ve ücret toplama sistemi işini yapmak veya yaptırmak üzere yetki verilmiştir.
Toplu taşıma hizmeti maliyetlerindeki en önemli kalemler toplamı olan akaryakıt, personel, bakım-işletme maliyetleri gibi önemli kalemlerde ciddi artışlar oluş, buna mukabil 2017 yılı yolcu verilerine göre taşınan yolcuların yaklaşık %13,5 ini kanuni mevzuat gereği taşınan ücretsiz serbest geçiş hakkı olan yolcular; yaklaşık %8’ini aktarma yapan yolcular ve yaklaşık %33’ünü de indirimli öğrenci grubu oluşturmaktadır. Tüm bu yolcular yaklaşık %54,5 oranına tekabül etmektedir.
12.05.2017 tarih ve ....................... sayılı meclis kararı ile toplu taşımacılık hizmeti yürüten, ........................Sanayi ve Ticaret A.Ş’nin mağduriyetinin önlenmesi amacıyla; 4736 sayılı Kanunun birinci maddesinin dördüncü fıkrasına istinaden ilave ödeme yapılması hususu kabul edilmiştir. ............................... Ulaşım A.Ş tarafından 6360 sayılı yasa ile belirtilen tüm .................... sınırları içerisinde sürdürülebilir ve kesintisiz bir toplu taşıma hizmetinin sunabilmesi ve yukarıda belirtilen yolculuk gruplarından kaynaklanan mağduriyetin önlenmesi için ilave ödeme uygulamasının Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından düzenlenen “Ücretsiz ve İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliği” gereği tahsis edilen serbest seyahat kartları ve indirimli öğrenci kartlarına ait (indirimli öğrenci aktarma ve indirimli abonman öğrenci de dahil) her biniş için 1 TL bedelin 5393 sayılı Kanunun 75/a maddesi ile 5216 sayılı Kanun’un 7 nci maddesinin (f) bendi ile 24 üncü maddesi bendi kapsamında Büyükşehir Belediyemizce ........................... Ulaşım Turizm İnşaat Taahhüt Proje Müşavirlik Telekomünikasyon Sanayi ve Ticaret A.Ş’ye ödenmesine... oybirliğiyle karar verildi.”
denilmiştir.
....................... Büyükşehir Belediye Meclisinin ....... tarih ve ........................sayılı Kararına istinaden, 28.12.2015 tarihinde yapılan protokol ile Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde yapılacak tüm lastik tekerlekli, raylı sistem, banliyö işletmeciliği ve ücret toplama sistemi işini yapmak veya yaptırmak üzere ............................’a yetki verilmiş olup, bu çerçevede Belediye sınırları içerisindeki toplu ulaşım faaliyetleri, ...............................’a ait taşıtlar (raylı sistemler de dahil) ile yetki verilen özel halk otobüsü işletmecileri tarafından birlikte yapıldığı anlaşılmaktadır.
.........................Ulaşım A.Ş ve ........................Otobüsçüler Esnaf Odası Yolcu Taşımacılığı Hizmet Sözleşmesinin 4 üncü maddesinde; sözleşmenin amacının, .......................Büyükşehir Belediye Meclisinin, 12.10.2015 tarih ve .................... sayılı meclis kararına istinaden Şirket ile .................. tarafından 28.12.2015 tarihinde imzalanan protokol kapsamında kent içinde, toplu taşıma kaynaklı sorunların ve trafik yoğunluğunun en aza indirgenebilmesi, etkin, verimli, konforlu, güvenilir, erişilebilir ve sürdürülebilir bir toplu taşıma sisteminin kurulması, toplu taşıma hizmetlerinin koordineli ve bütünleşik bir yapı içinde planlanarak geliştirilmesi, taşımacılar açısından yolculuk arz ve taleplerinden dolayı gelir kaygısı olmaksızın belirlenen sefer planı ve güzergahlarda çalıştırılarak vatandaşlara daha kaliteli, erişilebilir, verimli toplu taşıma hizmetinin sunulması olduğu belirtilmiştir.
...................... Büyükşehir Belediyesi ile ........................ Ulaşım AŞ arasında yapılan 28.12.2015 tarihli Toplu Taşıma Hizmet Protokolünün “Üçüncü Aşama-Toplu Taşımanın Yöntemi” başlıklı 10 uncu maddesinin 10.2 nci bendinde;
“Şirket, bu protokolün amacına uygun şekilde toplu taşıma sisteminin daha verimli hale getirilmesi için toplu taşıma hatlarının yeniden yapılanması için çalışma yapacaktır. Hatlar; gövde, ana, çevre, ring hatları şekilde düzenlenecek ve bunların arasında aktarma yöntemi uygulanacaktır. İşleticilerin çalışma programları ve çalışacağı hatlar buna göre düzenlenecektir. İşleticilerin, şirketin yapmış olduğu düzenlemelere ve çalışma programına uygun olarak yaptıkları yolcu taşımacılığı kapsamında kilometre, yolcu ve performans esaslı hak ediş modelleri, aşağıdaki şekilde şirket tarafından oluşturulacaktır.
a. Dinamik kilometre esaslı model: Ay içinde yapılan ticari araç kilometresine göre,
b. Sabit kilometre esaslı model: Ay içinde belirli ticari araç kilometresine göre,
c. Aylık gelir modeli: Ticari kilometreden ve yolcudan bağımsız olarak sabit gelire göre,
d. Dinamik kilometre ve yolcu sayısı esaslı model: Ay içinde yapılan ticari kilometre ve taşınan yolcu sayısına göre,
e. Sabit kilometre, yolcu sayısı ve performans esaslı model: Sabit ticari kilometre, taşınan yolcu sayısı ve ölçülen hizmet kalitesi puanına göre performans ödemesine göre,
Yolcu yoğunluğunun az olduğu hatlarda da işleticilerin çalıştırılmasına yönelik hak ediş modeli oluşturulacaktır. Bu modeller doğrultusunda işleticilere hak edişleri düzenlenerek şirket tarafından ödenecektir.”
10.3 üncü bendinde de; “6360 sayılı yasa gereği olan bölgelerde taşımacılık yapılması ve yaptırılması şirketin uhdesinde olacaktır. Mevcut durumda bu bölgelerde, KBB’den almış oldukları belge ile yolcu taşımacılığı yapan veya yapmak isteyen işleticilerle işleticilerle kendi belirlediği şartlar doğrultusunda yukarıda belirtilen hak ediş modellerine dayalı sözleşme yapabilecektir.”
denilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15 inci maddesinin “f” bendi ile belediyelerin yetki ve imtiyazlarının; “Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek” olduğu,
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 nci maddesinin “p” bendi ile;
“Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. (Ek cümle: 16/5/2018-7144/14 md.) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek.”
denilerek ulaşım hizmetlerinin de Büyükşehir Belediyelerinin görev sorumlulukları altında bulunduğu,
anlaşılmaktadır.
5216 sayılı Kanunun “Şirket kurulması” başlıklı 26 ncı maddesi de; “Büyükşehir belediyesi kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre sermaye şirketleri kurabilir. Genel sekreter ile belediye ve bağlı kuruluşlarında yöneticilik sıfatını haiz personel bu şirketlerin yönetim ve denetim kurullarında görev alabilirler. Büyükşehir belediyesi, mülkiyeti veya tasarrufundaki hafriyat sahalarını, toplu ulaşım hizmetlerini, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerini işletebilir; ya da bu yerlerin belediye veya bağlı kuruluşlarının % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketler ile bu şirketlerin % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketlere, 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın belediye meclisince belirlenecek süre ve bedelle işletilmesini devredebilir. (Ek cümle: 12/11/2012-6360/10 md.) Ancak, bu yerlerin belediye şirketlerince üçüncü kişilere devri 2886 sayılı Kanun hükümlerine tabidir.”
şeklinde düzenlenmiştir.
Yukarıda sıralanan maddeler mucibince, 12.10.2015 Tarih ve ......................... sayılı meclis kararı ile toplu taşıma işletmeciliği konusunda ve üçüncü taraf işletmecilerle sözleşme yapma konularında sermayesinin tamamı Büyükşehir Belediyesine ait olan ..................... Ulaşım AŞ’ye yetki verildiği, bu kapsamda .................... Büyükşehir Belediyesi ile ...................... Ulaşım A.Ş. arasında yapılan 28.12.2015 tarihli Toplu Taşıma Hizmet Protokolünün düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Belediyecilik anlayışının esbab-ı mucibesi halka hizmettir. Sermayesinin tamamı Belediyeye ait olan ...................... Ulaşım AŞ’ye yapılan desteğinde bu kapsamda değerlendirilmesi gerekmektedir. Nitekim 5216 sayılı Kanunun Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 inci maddesinin “p” bendi ile ulaşım hizmetlerinin Büyükşehir Belediyelerinin görev ve sorumlulukları altında bulunduğu, bu yükümlülüğün de 12.10.2015 Tarih ve .......................sayılı meclis kararı ile toplu taşıma işletmeciliği konusunda ve üçüncü taraf işletmecilerle sözleşme yapma konularında yetki verilen ....................... Ulaşım AŞ tarafından yerine getirildiği anlaşılmaktadır. Diğer bir ifadeyle, belediyeler toplu tasıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak kurdurmak, işletmek veya işlettirmek büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dâhil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek, büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tesvit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek, belediye meclisi kararıyla belirlenen yerlerdeki toplu tasıma hatlarının işletmesinin o bölgede kurulu taşıma birlik veya kooperatiflerinden temin edilmesini uygun görmek yetkisine sahip olmakla birlikte, taşıma birlik veya kooperatiflerine, mevzuata uygun olarak belediye bütçelerinden toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli olarak yararlanacaklara ilişkin gelir desteği ödemesi de yapabilecektir.
Buna istinaden belediye anılan bu görevlerin daha hızlı ve etkin bir şekilde yerine getirilmesi için pratikte bazı tedbirleri; yerinden yönetim anlayışı esaslı, etkin, verimli, vatandaş odaklı temel ilke ve değerler çerçevesinde almak ve yerine getirmek zorundadır. Kaldı ki, bu hizmetlerin yerin getirilmesine esas teşkil eden düzenleme Meclis kararına uygun olarak ......................... Büyükşehir Belediyesi ile .......................... Ulaşım AŞ arasında yapılan 28.12.2015 tarihli Toplu Taşıma Hizmet Protokolünün “Üçüncü Aşama-Toplu Taşımanın Yöntemi” başlıklı 10 uncu maddesinin 10.2 nci bendi ve 10.3 üncü bendi ile de bağıtlanarak, Özel Halk Otobüsü İşleticileri ile ....................... Ulaşım AŞ’nin hangi alternatiflere göre hak ediş düzenleyecekleri belirlenmiş ilgili işletmecilere bu kapsamda taşınan yolcu, yapılan kilometre, servis sayısı vb. performans parametrelerine göre ödemeler yapılmıştır.
Sorumlular savunmalarında, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelik gereği 3’üncü şahıs işletmecilere aylık 1.000,00 TL gelir desteği ödemesi yapılırken, bünyesinde otobüs ve raylı sistem toplu ulaşım araçları bulunan ....................... Ulaşım A.Ş’ye bu desteğin sağlanmadığını, toplu taşıma hizmeti gelirleri ile bu hizmete ilişkin giderlerin karşılanmasının mümkün olmadığını, Kanunla Büyükşehir belediyesine verilen görev ve sorumluluk çerçevesinde bu hizmetin sağlanabilmesi için gelir gider kaygısından uzak bir şekilde bu hizmetin kamu tarafından sübvanse edilmesi gerektiğini, meclis kararıyla yapılan gelir desteği ödemelerinin 5393 sayılı Kanun’un 15 nci maddesinin (f) bendi, 75 nci maddesinin (a) bendi, 5216 sayılı Kanun’un 24 üncü maddesinin (r) bendi ve 26 ncı maddesinin 1 inci fıkrasına uygun olarak yapıldığını; 25.05.2018 gün ve 30431 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 7144 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 14 üncü maddesi ile 5216 sayılı Kanun’un 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (p) bendine eklenen düzenleme ile de belediyelere verilen gelir desteği yapma yetkisinin 6360 sayılı Kanunla sorumluluk alanları genişleyen Büyükşehir Belediyelerinin tüm hizmet alanlarını kapsadığını, bu yüzden verilen gelir desteği ödemelerinin mevzuata uygun olduğunu, ............................’ın özel halk otobüsü işleticileri ile yaptığı “Toplu Taşıma Hizmet Protokolü” uyarınca şehir içi toplu taşıma hizmetlerinin belirli şehir içi hatların belirli araçlara tahsisi şeklinde değil, tüm hatların araç havuzunda yer alan araçlarca sağlanması esasına göre gerçekleştirildiğini, araç ve hat kombinasyonlarının sürekli güncellendiğini, işletmecilere de protokolde belirtilen ölçütlere göre hakediş ödemesi gerçekleştirildiğini ifade etmişlerdir.
Sorumluların savunmalarında, yapılan gelir desteği ödemelerine dayanak gösterdikleri, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15 nci maddesinin (f) bendi, 75 nci maddesinin (a) bendi ile 5216 sayılı Kanun’un 26 ncı maddesinin 1 nci fıkrasında belirtilen hükümlerin, belediyelerin toplu taşıma yapma, işletme ve işlettirme yetki ve imtiyazlarına, bu amaçla şirket kurabilmelerine ilişkin düzenlemeler içerdiği görülmektedir. Bu maddeler toplu taşıma işletmecilerine gelir desteği yapılabileceğine ilişkin bir husus içermemiş olsa da; .................................. Büyükşehir Belediyesince; toplu taşıma faaliyetlerini düzenleme, toplu taşıma işletmeciliği konusunda üçüncü taraf işletmecilerle sözleşme yapma konularında ........... tarih ve .........................sayılı Meclis Kararı ile ......................... Ulaşım A.Ş’ye yetki verilmesinde belirtilen mevzuat hükümlerine bir aykırılığın bulunmadığı, yapılan ödemelerin 28.12.2015 tarihli Toplu Taşıma Hizmet Protokolü kapsamında yapıldığı anlaşılmakla birlikte gerek toplu ulaşımın bir kamu hizmeti olması gerekse meri mevzuat hükümlerine göre toplu ulaşımın belediyelerin temel görevleri arasında bulunması ve de yukarıda açıklanan gerekçelerle sorumluların savunmalarına itibar edilmesini gerekli kılmıştır.
Bu itibarla, toplu ulaşım hizmetlerinden indirimli ya da ücretsiz yararlananlara sunulan hizmetler karşılığı olarak belediyenin kendi şirketine gelir desteği ödemesi yapması hususu ile ilgili olarak açıklanan gerekçelerle kamu zararı oluşmayan .............................. TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oyçokluğuyla,
karar verildi.
Azınlık Görüşü:
Üye ........................ ile ........................’ın karşı oy gerekçesi;
“Kamu zararı tablosunda yer alan .................... Ulaşım Otobüs (A), Raylı Sistemler (C) için yapılan ödemeler hariç Terminal Otobüs (B) ile Özel Halk Otobüsü (D) için yapılan ödemeler tazmini gerekli kılmaktadır. Nitekim, 5216 sayılı Kanun’un 7 maddesinin birinci fıkrasının (p) bendi ile ikinci fıkrasında yer alan düzenlemelerden gelir desteği ödemelerinin taşıma birlik veya kooperatiflerine yapılabileceği açıkça ifade edildiğinden özel firmalara yapılan gelir desteğinin yasal dayanağının bulunmadığı değerlendirilmektedir.”