Yeni birim fiyat
….. Tic. AŞ. – …. Tic. AŞ. İş Ortaklığı yükleniminde bulunan ….TL sözleşme bedelli “…..” işi kapsamında “YBF-03 pozunun” içerisinde yer almasına rağmen “YBF 04 Boş Foraj Yapılması” pozu ile boş foraj imalat kalemi için yeni birim fiyat yapılarak ödeme yapılması sonucu …..TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak;
Söz konusu işin sözleşmesinde bulunmayan YBF-03 poz nolu “Her uzunluk, her açı ve her türlü zeminde Q 80cm jet grout kolonu imalatı yapılması ( jet2 yöntemi ile ) delgi dahil) imalatı için yeni birim fiyat yapılmıştır. Bu imalata ait analizler incelendiğinde idare Çevre ve Şehircilik Bakanlığının “Y.16.072/05” numaralı pozundan yararlanılmıştır. Bakanlığın tarifinde bu poz; “İdarece onanmış uygulama projesi ve teknik şartnamesine uygun olarak, her uzunluk, her açı ve her türlü zeminde Ø 80 cm jet grout kolonu imalatı yapılması (jet2 yöntemi ile, delgi dahil) için, jet-grout teçhizatı (monitoring sistemli; yüksek basınç pompası, su pompası, kompresör, karıştırıcı ünitesi, silo, su tankı ve benzerinden oluşan ekipman ile delgi makinası) ve kompresör makinasının temini, platform hazırlanması veya iskele yapılması, gerekli araç, gereç, malzeme ve enerjinin temini ile iş yerine getirilmesi, iş bitiminden sonra nakilleri, montaj ve demontajı, işin yürütülmesi için teknik ekibin temini ve çalıştırılması, suyun işbaşında temini, delginin yapılması, su/çimento karışımının projesinde belirtildiği oranda hazırlanarak açılan deliğe projesinde belirtilen hızla enjekte edilmesi, her türlü yükleme boşaltma, yatay ve düşey taşıma, malzeme ve zayiatı, işçilik, makine, araç ve gereç giderleri ile müteahhit genel giderleri ve kârı dâhil, 1 m fiyatı:”
Ölçü: Projesindeki boyutlar üzerinden hesaplanır.
Not :
1) Çimento ve gerekmesi halinde kullanılan katkı malzemeleri fiyata dahil değildir.
2) Katkı malzemesi idare onayı ile kullanılır.
3) İmalat bünyesine giren çimento ve katkı malzemelerinin bedelleri; rayiç fiyatlarının %25 (müteahhit genel giderleri ve kârı) arttırılmış tutarları üzerinden ayrıca ödenir.” şeklinde tarif edilmiştir.
İdare tarifin notlar kısmında çimento bedelinin ayrıca ödeneceğini belirtmiş, bunun dışında bakanlığın analiz ve tarifini aynen kullanmıştır. Ancak ne Bakanlığın ne de idarenin analiz ve tariflerinde bu imalat yapılırken “boş foraj” ödenmesine ilişkin herhangi bir şart veya koşul belirtilmediği halde idare tarafından jet grout imalatının yapıldığı projede belirtilen kotun üst kotunun forajın yapıldığı zemin kotundan aşağıda olması nedeniyle bu iki kot arasındaki kısım için yine Bakanlığın “Y.16.072/05” poz nolu analizinden yararlanılarak “YBF 04 Boş Foraj Yapılması” pozu ile yeni birim fiyat yapılmış ve boş foraj bedeli adı altında ödeme yapıldığı görülmüştür.
Bakanlığın fore kazık imalatlarına ilişkin birim fiyat tariflerinin notlar kısmında projede belirtilen kazık üst kotunun forajın yapıldığı zemin kotundan aşağıda olması halinde bu iki kot arasındaki kısıma sadece foraj bedeli ödenir şeklinde düzenlemesi mevcut olup hangi şartlar altında boş foraj bedeli ödeneceği açıklanmıştır. Söz konusu imalatın yapımında atıfta bulunulan Bakanlık pozunda boş foraja ilişkin hiçbir düzenleme olmaması, yapılan delgi işleminin birim fiyata dahil olduğu anlamına gelmektedir. Dolayısıyla, söz konusu imalatın yapımında kolon üst kotu ile zemin üst kotu arasındaki kısım için ayrıca yeni birim fiyat yapılarak boş foraj bedelinin ödenmemesi gerekmektedir.
Sorumlulardan, Diğer Sorumlu ….., (Mak. Müh.) ….. ve (Mak. Müh.) …..’ın sorumluluğa ilişkin itirazları yerinde görüldüğünden, oluşan kamu zararından dolayı kendilerine sorumluluk atfedilmesi mümkün değildir.
Diğer sorumlular ve ….’nin esasa ilişkin savunmaları incelendiğinde; öncelikle sorumlular, jet grout imalatının neden yapıldığını ve bu imalatla fore kazık imalatının benzer ve farklı yönlerinden bahsederek boş foraj imalat bedelinin ödenme gerekçelerini açıklamışlardır. Sorumlular özetle savunmalarında; boş forajın, yapılan forajın betonlanmayan kısmını temsil ettiğini, mevcut işte yapılan forajın betonlanan kısmının metre cinsinden olmak üzere YBF-03 pozundan, betonlanmayan kısmının ise yine metre cinsinden olmak üzere YBF-04 pozundan ödemeye konu edildiğini, nitekim YBF-03 ve YBF-04 pozları imal edildikleri ölçüler içerisinde ayrı metraj hesaplamalarına tabi tutulduğunu, sorguda betonlanmayan kısım için hiç ödeme yapılmaması gerektiğinin önerildiğini, halbuki bu kısmın zemin şartlarının gereği olarak teknik zaruret dolayısıyla yapıldığının aşikar olduğunu, yüklenicinin kusuru bulunmaksızın katlandığı bir maliyetin karşılanmasının hakkaniyetin gereği olduğunu, ifade etmişlerdir.
Öncelikle burada yapılan jet grout imalatı, jet 2 yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Yani imalat önce zeminde 80 cm genişliğinde ve 16 metre derinliğinde boş foraj yapılıp daha sonradan bunun içine beton enjekte edilmesi şeklinde yapılmamıştır. Jet 2 yönteminde Çift çeperli bir boru takımının delici olarak kullanıldığı, çift akışkan kullanılan metottur. Grout orta borudan, basınçlı hava (8-12 bar) dış borudan geçer, yani imalat yapılırken istenilen zemin kotuna inildikten sonra aynı borudan beton enjekte edilerek yukarı çekilmektedir. Dolayısıyla savunmalarda da belirtildiği üzere sıvılaşmanın yoğun olduğu bu zeminde boş forajdan bahsedilemez, çünkü bu zemin yapısında forajın yapılması durumunda dahi çok kısa bir sürede bunun kapanacağı açıktır. Uygulamada jet 2 yönteminin seçilme sebebinin de zemin yapısından kaynaklandığı düşünülmektedir. Çünkü bu yöntemde aynı boru içerisinde iki farklı kanal sayesinde bir taraftan delme işlemi yapılmakta istenilen zemin kotuna inildikten sonrada aynı borunun iç kısımdaki bölümden de beton enjekte edilerek boru yukarı çekilmektedir. Söz konusu jet grout imalatının tarifinde de Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Y.16.072/05 (Her uzunluk, her açı ve her türlü zeminde Ø 80 cm jet grout kolonu imalatı yapılması (jet2 yöntemi ile) (delgi dahil) pozunun emsal alındığı, söz konusu pozun birim fiyat tarifinde de boş foraj bedeli ödenmesine ilişkin herhangi bir düzenleme yapılmadığı görülmektedir. Sorumluların savunmalarında belirttiği mahkeme kararının incelenmesi sonucunda ….. Mahkemesinin … sayılı kararı ile …. Belediyesi aleyhine açılan ve jet strut imalatında boş foraj bedelinin ödenmesine ilişkin davada Yüksek Fen Kurulunun …. tarih ve …. sayılı kararı ile jet grout imalatında boş foraj bedelinin ödenmemesi gerektiğine ilişkin kararının hatalı olduğu, YBF yapılarak bu bedelin ödenmesi gerektiğine ilişkindir. Ancak ilgili mahkeme kararında jet strut imalatından bahsedilmekte olup günümüzde böyle bir imalatın varlığı söz konusu değildir. Ayrıca kararda bahsedilen bu imalat ile jet grout imalatının kastedildiği dikkate alınsa bile idare ile yüklenicinin işin yapımı sırasında ortaya çıkan uyuşmazlıklarda baş vurdukları Yüksek Fen Kurulu jet grout imalatında boş foraj için YBF yapılmasına gerek olmadığı idarenin doğru hareket ettiğini ortaya koyması aslında sorguda belirtilen hususun doğruluğunu da teyit etmektedir. Ayrıca idarenin bu mahkeme kararını temyiz etmediği ve kararın kesinleştiği dolayısıyla belediyenin bu konuyla ilgili hukuki süreci sonuna kadar işletmediği görülmüştür. Sorumlu …. Anayasa da angaryanın yasak olduğunu, yapılan boş foraj imalat bedelinin ödenmesi gerektiğini ileri sürmüşse de bu imalatlar resmi kurumların analiz ve tariflerinde mevcut olup, hiçbirinde boş foraj bedelinden bahsedilmediği, dolayısıyla bu imalata ilişkin birim fiyatların içinde boş foraj bedelinin yer aldığı, gerek yeni birim fiyat yapılmasında gerekse ihalede yüklenici tarafından teklif edilen fiyatlar hesaplanırken basiretli tacir olarak bu tür ek maliyet getirdiği düşünülen hususları dikkate alarak fiyat tespit etmesi gerektiği açıktır.
…. savunmasında ayrıca, Yüksek Fen Kurulunun …. tarihli ve …. nolu kararında, “Yeni fiyat tespitinde, önceliklerin dikkate alınması önemli olup, bunun yanında önemli bulunan diğer bir husus fiilen yerinde yaptırılan imalatın teknik uygulama şartlarını tarif eden bir fiyat tutanağı ve analizinin taraflarca ortaya konulması ve buna göre yeni fiyatın oluşturulmasının sözleşme gereği olduğu hususudur. Yani; yeni birim fiyatların, fiilen yerinde yaptırılan imalatın teknik uygulama şartlarını karşılayan bir analizle oluşturulması gerekmektedir.” Denilmiştir. Yüksek Fen Kurulu’nun bu kararına göre, birim fiyatlar fiilen yerinde yaptırılan imalatın teknik uygulama şartlarını karşılamak durumundadır. Dolayısıyla, hiç boş foraj yapılmaması ile, 2 m veya 16 m ya da 206 m boş foraj yapılması arasında fiilen yaptırılan imalatın teknik uygulama şartları arasında fark bulunacağından, birim fiyat analizleri de teknik uygulama şartlarını karşılamak durumunda olduğundan imalat kapsamında boş foraj yapılmaması, yapılması ve yapılan boş forajın miktarına göre birim fiyatı da değişecektir diyerek kamu zararının olmadığını ileri sürmüşse de YİGŞ nin 22 inci maddesinde hangi şartlarda imalatın yapımında yerinde tespit yapılarak yeni birim fiyat yapılması gerektiği düzenlenmiştir. Buna göre söz konusu imalatın resmi rayiç veya analizinin bulunmadığı durumlarda idare tarafından imalat aşamasında tespit yapılarak analiz oluşturulması gerektiği ortaya konulmuşken ve sorgu konusu bu imalatın resmi kurumlarca düzenlenmiş analizleri mevcutken ki burada Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ilgili pozları kullanılmış olup savunma ekinde gönderilen …. tarihli Yüksek Fen Kurulu Kararının bu konuyla ilişkilendirilmesi son derece hatalı olacaktır. Şöyle ki jet grout imalatı mevcut projeler dahilinde zeminin belli bir derinliğine inilerek sağlam bir zemin oluşturmak için beton enjekte edilmesidir. Burada amaç temelin sağlam zemine oturmasını sağlamak için uygulanan ıslah yöntemidir. Dolayısıyla doğal zemin kotuna kadar çıkan jet grout imalatı zaten mümkün değildir. Yani jet grout imalatlarında zaten delgi yapılmak zorundadır. Bu delginin boyunun ne kadar olacağı ve beton enjeksiyonunun kaç metreye kadar yapılacağı zemin etüd raporlarına göre değişir. Bu durumda Bakanlığın resmi tariflerinde bu imalat için ayrıca boş foraj ödenmesi gerektiği öngörülseydi fore kazık imalatlarının tariflerinde olduğu gibi bu imalat içinde hangi şartlarda boş foraj ödeneceğine ilişkin gerekli düzenlemeler zaten yapılırdı….. tarihli YFK Kararı savunmanın yorumlandığı şekilde kabul edilirse, o zaman tüm yeni birim fiyatlarda fiilen yapılan imalatın resmi analizlerden farklı olduğu gerekçesi ile resmi imalat tariflerine göre birim fiyata dahil olduğu belirtilen imalatlar içinde ayrıca yeni birim fiyat yapılması gerekirdi ki buda YİGŞ nin 22 nci maddesinin uygulanabilirliğinin ortadan kaldırılması anlamına gelecektir.
Bu itibarla; …..Tic. AŞ. – …. Tic. AŞ. İş Ortaklığı yükleniminde bulunan …..TL sözleşme bedelli “……” işi kapsamında “YBF-03 pozunun” içerisinde yer almasına rağmen “YBF 04 Boş Foraj Yapılması” pozu ile boş foraj imalat kalemi için yeni birim fiyat yapılarak ödeme yapılması sonucu oluşan …. TL kamu zararının;
Harcama Yetkilisi ….. ve Gerçekleştirme Görevlileri, …., …., ….., …., …., …. ve ....'ya müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine,
İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren aynı Kanunun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.