Döviz kuru
….. AŞ yükleniminde bulunan …. TL + …. EURO sözleşme bedelli “ …..” İşinde;
A) …..” kapsamında işin bünyesinde yer alan araç yedek parça adı altında bedeli karşılığında idareye teslim edilmesi gereken malzemeler için döviz kurunun hatalı uygulanması sonucunda ….. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak;
Yapı İşleri Genel Şartnamesinin 39 uncu maddesine göre geçici hakediş raporları yüklenicinin başvurusu üzerine, sözleşme veya eklerinde aksine bir hüküm bulunmadıkça her ayın ilk beş işgünü içinde düzenlenir. Yüklenici başvurmadığı takdirde idare, en çok üç ay içinde, tek taraflı olarak hakediş düzenleyebilir. Sözleşme eki Genel Açıklamalar bölümünün 4 üncü maddesinde istekli teklifini, yapım işleri için TL, araç alımı ve yedek parçaları için USD veya EURO cinsinden verecektir. Ödemelerin; yapım işleri için TL, araç alımı ve yedek parçaları için teklif döviz cinsinden, ödeme tarihindeki T.C. Merkez Bankası Döviz alış kuru üzerinden (TL) olarak yapılacağı belirtilmiştir.
İşe ait sözleşme ve eklerinde her ne kadar ödemelerde ödeme tarihindeki döviz alış kurunun dikkate alınacağı belirtilmişse de 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 215. İnci maddesinin (ba) bendinde Türk para birimiyle yapılan işlemler, işlemin gerçekleştiği günün Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuruyla ilgili para birimine çevrilir hükmü yer almaktadır. Bu hüküm çerçevesinde …. Sayıştay Raporunda bu işle ilgili olarak konu raporda yer almış ve idare bu tespitten sonra yükleniciye ödeme yaparken döviz kurunu idare tarafından ödemenin yapıldığı tarihte değil hakediş raporunda yer alan fatura tarihine göre kur hesaplaması yapmıştır.
Yine Denetçi sorgusunda; işe ait sözleşme ve eklerinde her ne kadar ödemelerde ödeme tarihindeki döviz alış kurunun dikkate alınacağı belirtilmişse de 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 231 inci maddesinin 1 inci fıkrasının 5 inci alt bendinde faturanın, malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami yedi gün içerisinde düzenleneceği, bu süre içerisinde düzenlenmeyen faturaların hiç düzenlenmemiş sayılacağı hükmüne yer verildiği, bu şartlar altında …. tarihinde yedek parçaların idareye teslim eden yüklenicinin buna ilişkin faturayı en geç …. tarihine kadar düzenleyip hakedişi de …. tarihi itibariyle idareye sunması gerektiği, İdare tarafından da …. tarihli kur üzerinden hesaplama yapılması gerektiği, söz konusu işin hem yapım hem de mal alımını içerdiği ve …. nolu son hakedişin yüklenicinin idareye teslim etmek zorunda olduğu mal yani yedek parça ve işin bünyesi içerisinde öngörülmeyen ancak sonradan yeni birim fiyat yapılarak işletmeye ilişkin bakım araçlarından oluştuğu, 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununun “Temel İlkeleri” başlıklı 5/2. maddesinde; “Aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri bir arada ihale edilemez.” şeklinde hüküm tesis edilmiş olup, ihale yapan kurumlara mal, hizmet ya da yapım işlerine ilişkin ihalelerin bir arada yapılabilmesi için doğal bağlantının bulunması şartı getirildiği, işbu kanun hükmünde belirtilen “doğal bağlantı şartıyla” hedeflenen amacın, ihalelerin sadece bir tüzel ya da gerçek kişi tarafından katılımını engellemek, rekabet ortamını canlandırmak ve ihale konusu işlerin alanında uzman kişiler tarafından yerine getirilmesini sağlamak olduğunun açık olduğu, ancak idare tramvay hattı inşaatı ile bu güzergah da çalışacak olan araçların ve bu araçlara ait yedek parçaların teminiyle ilgili mal alımlarının birleştirerek ihaleye çıktığı, bu şartlar altında gerek yapım gerekse mal alım işlerine ait mevzuat hükümlerinin ayrı ayrı uygulanması gerekliliğinin ortaya çıktığı, dolayısıyla …. tarihinde teslim edilen mal ve araçlara ilişkin olarak yüklenici tarafından en geç …. tarihli fatura kesilmesi gerektiği, döviz kurunun da bu tarih esas alınarak hesaplanması ve bu faturanın da yine …. tarihinde düzenlenecek hakediş raporuna girmesi gerektiği, ancak uygulamada idarenin yükleniciye …. tarihinde teslim ettiği yedek parçalar için …. tarihli hakediş faturası kestiğini, ödeme işleminin …. tarihinde yapıldığını ve kur hesabında …. tarihinin esas alındığını, yükleniciye ödeme yapılırken …. tarihli Euro kuru …. TL üzerinden hesaplama yapıldığını, ancak yapılan açıklamalar çerçevesinde …. tarihli Euro kuru olan …. TL dikkate alınarak hesaplama yapılmaması sonucu kamu zararına sebebiyet verildiği belirtilmiştir.
Sorumlular tarafından gönderilen savunmalarda; sorguda belirtilen şekilde yapılan bir değerlendirme ve uygulamanın, döviz kurunun çevirim yöntemiyle ilgili olarak, sözleşme ve eki ihale dokümanında yer alan açık hükümler karşısında doğru olmadığı, mevcut ihalenin kapsamı içerisine sorgu konusu “yedek parça” teminleri de dahil olup, sözleşme ve ekinde yer alan hükümlerin bu unsurlara da uygulanması gerektiği, sözleşme hukuku ve bağlayıcılığı açısından yedek parçaları mevcut sözleşme ve ekindeki kurallardan ayırma, onlar için farklı usul ve uygulamalar icra etme imkânı bulunmadığı, mevcut tramvay hattı yapım işiyle, bu hatta kullanılacak araçlar ve yedek parça teminleri arasında teknik ve ekonomik anlamda doğal bir bağlantı olup, birlikte ihale edilmesinde hukuken bir mahzur bulunmadığı, mevcut işte, tramvay hattının yapımı ile bu hatta çalışacak araç ve bu araçlara ait yedek parçalarının temininin bir arada ihale edilmesinde teknik ve ekonomik yarar görüldüğü için bu yönde uygulama yapıldığı, …. yapımı ile bu hatta çalışacak araçların ve bu araçlarda kullanılacak yedek parçaların tam bir uyum içinde bulunmasında, sistemin bir bütün olarak sorunsuz işlemesinde, araçların mevcut sisteme göre tasarlanarak üretilmesinde, yedek parçaların ivedi biçimde temini ve araçlarla uyum sağlamasının gözetilmesinde zaruri teknik ve ekonomik faydalar görüldüğü, mevcut sözleşmede döviz kuru çevirim hesabının nasıl yapılması gerektiğinin açıkça hükme bağlanmış olduğu, aksi bir uygulamanın sözleşmenin eylemli biçimde değiştirilmesi anlamına geldiği, mal alımlarında da sözleşmesine göre hakediş düzenlenerek ödeme yapılması öngörülmüş ise, faturanın hakediş raporunun onaylanmasından sonra düzenlenmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Sorumluların yapmış oldukları savunmalar yerinde görülmüş olup, denecek kalmamıştır.
Bu itibarla; …..Yapım İşi” kapsamında işin bünyesinde yer alan araç yedek parça adı altında bedeli karşılığında idareye teslim edilmesi gereken malzemeler için döviz kurunun hatalı uygulanması konusunda mevzuata uygun olduğu anlaşılan ….. TL ile ilgili olarak ilişilecek bir husus bulunmadığına;
İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.
B) Söz konusu işte Anahtar Teslim Götürü Bedel olarak ihale edilen araç alımları ve işletmeye alma işi kapsamında, sistemin işletilmesi sırasında doğabilecek arıza, aksaklık ve tramvay hattının tamir ve bakımına yönelik olarak sözleşmede ön görülmeyen araçların, ayrı ihale kapsamında alınması gerekirken keşif artışına gidilerek yeni birim fiyatlar üzerinden bedelinin ödenmesi sonucunda ….. TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususu ile ilgili olarak;
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun “Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi” başlıklı 24 üncü maddesinde: Mal ve hizmet alımlarıyla yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan iş;
a) Sözleşmeye esas proje içinde kalması,
b) İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması, şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10’una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen mal ve hizmet alımlarıyla yapım işleri sözleşmelerinde ise % 20’sine kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir.” denilmek suretiyle iş artışı yapabilmenin şartları belirlenmiştir. Adı geçen işte keşif artışına gidildiği görülmüştür.
Denetçi sorgusunda; adı geçen işte keşif artışına gidilerek gerekli şartları taşımadığı halde işin gerek yapımı gerekse de işletmeye alınması aşamalarında zorunlu olmayan, işletmeye alındıktan sonra tramvayların çalışması sürecinde ihtiyaç duyulan bakım ve onarım araçları için yeni birim fiyatlar yapılarak kamu zararına sebebiyet verildiği, 6098 Sayılı Borçlar Kanununun “Vekaletsiz iş görme” başlıklı onuncu bölümünün B bendinde yer alan hüküm çerçevesinde söz konusu işte yükleniciye yeni birim fiyat yapılarak ödenen araçlara ait maliyet ve genel giderler dışında herhangi bir ödemenin yapılmaması gerektiği, dolayısıyla yeni birim fiyat yapılırken fiyata eklenen müteahhit karının ödenmesi sebebiyle kamu zararına sebebiyet verildiği hususuna yer verilmiştir.
Sorumlular tarafından yapılan savunmalarda; 4735 sayılı Kanunun 24 ve sözleşme eki YİGŞ’ nin 21 inci maddesinde aranan şartlar çerçevesinde iş artışının hukuka ve işin gereğine uygun olduğunun değerlendirildiği, işin yürütülmesi aşamasında, teknik, ekonomik ve idari sebep ve gerekçeler dolayısıyla söz konusu araçlara ihtiyaç duyulduğu, bu araçların mevcut sözleşmenin kapsamı içerisinde, onu tamamlayan bir ihtiyaç olarak görüldüğü için iş artışıyla temini yoluna gidildiği, bu işlerin de asıl işin bir parçasını oluşturduğu, ilave araçların ise sistemin sorunsuz biçimde işleyebilmesi için hem ray sistemini hem de sözleşme kapsamındaki araçları tamamlayan bir unsur olduğu, iş artışı kapsamında temin edilen araçlar asıl işle doğal, teknik ve ekonomik bağlantı içerisinde bulunan ve onu tamamlayan bir mahiyet arz ettiği ifade edilmiştir.
Sorumluların yapmış oldukları savunmalar yerinde görülmüş olup, aralarında doğal olarak bağlantı olan tramvay sisteminin bir bütün olarak ihale edilmesinin sistemin sağlıklı işlemesi açısından daha uygun olduğu anlaşılmıştır.
Bu itibarla; ….. Yapım İşi”nde Anahtar Teslim Götürü Bedel olarak ihale edilen araç alımları ve işletmeye alma işi kapsamında, sistemin işletilmesi sırasında doğabilecek arıza, aksaklık ve tramvay hattının tamir ve bakımına yönelik olarak sözleşmede ön görülmeyen araçların, ayrı ihale kapsamında alınması gerekirken keşif artışına gidilerek yeni birim fiyatlar üzerinden bedelinin ödenmesi konusunda mevzuata uygun olduğu anlaşılan ….. TL ile ilgili olarak ilişilecek bir husus bulunmadığına;
İş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi gereğince altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.