Sosyal Denge Sözleşmesi uyarınca yapılan ödemelerin gelir vergisi matrahlarına dahil edilmemesi
................Genel Müdürlüğünde çalışan memurlara Sosyal Denge Sözleşmesi uyarınca yapılan ödemelerin gelir vergisi matrahlarına dahil edilmeyerek gelir vergisinin eksik kesilmesi sonucu ...............TL kamu zararına sebebiyet verilmesi ile ilgili olarak yapılan incelemede,
06.01.1961 ve 10700 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Gelir Vergisi Kanunu’nun “Mevzuu” başlıklı 1 inci maddesinde aynen,
“Gerçek kişilerin gelirleri gelir vergisine tâbidir. Gelir bir gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarıdır,”
aynı Kanun’un “Ücretin Tarifi” başlıklı 61 inci maddesinde,
“Ücret, işverene tabi belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir.
Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (Mali sorumluluk tazminatı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahiyetini değiştirmez.
(...)”
ifadeleri,
aynı Kanun’un “Gerçek Ücretler” başlıklı 63 üncü maddesinde,
“Ücretin gerçek safi değeri işveren tarafından verilen para ve ayınlarla sağlanan menfaatler toplamından aşağıdaki indirimler yapıldıktan sonra kalan miktardır.
1. (Ek: 24/12/1980 - 2361/45 md.) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 190 ıncı maddesi uyarınca yapılan kesintilerle, Ordu Yardımlaşma Kurumu ve benzeri kamu kurumları için yapılan kanuni kesintiler,
2. (Değişik: 28/6/2001 - 4697/4 md.) Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklara ödenen aidat ve primler,
3. (Değişik: 13/6/2012-6327/5 md.) Sigortanın Türkiye’de kâin ve merkezi Türkiye’de bulunan bir emeklilik veya sigorta şirketi nezdinde akdedilmiş olması şartıyla, ücretlinin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait hayat sigortası poliçeleri için hizmet erbabı tarafından ödenen primlerin %50’si ile ölüm, kaza, sağlık, hastalık, sakatlık, işsizlik, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigorta poliçeleri için hizmet erbabı tarafından ödenen primler (İndirim konusu yapılacak primler toplamı, ödendiği ayda elde edilen ücretin %15’ini ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık tutarını aşamaz. Bakanlar Kurulu bu bentte yer alan oranları yarısına kadar indirmeye, iki katına kadar artırmaya ve belirtilen haddi, asgari ücretin yıllık tutarının iki katını geçmemek üzere yeniden belirlemeye yetkilidir.).
4. (Ek: 4/12/1985 - 3239/54 md.) Çalışanlar tarafından ilgili kanunlarına göre, sendikalara ödenen aidatlar (Şu kadar ki, aidatın ödendiğinin tevsik edilmesi şarttır.),
5. (Mülga: 9/4/2003 - 4842/37 md.)
Ücretin gerçek değerinin tayininde, Gelir Vergisi gibi şahsi vergiler ücretten indirilmez.
Yabancı parasiyle ödenen ücretler ödeme gününün borsa rayiciyle Türk parasına çevrilir.
Hizmet erbabına verilen ayınlar, verildiği gün ve yerdeki ortalama perakende fiyatlarına göre, konut tedariki ve sair suretle sağlanan menfaatler, konutun emsal kirasına veya menfaatin emsal bedeline göre değerlenir.”
ifadeleri,
aynı Kanun’un Müteferrik İstisnalar başlıklı altıncı bölümünde yer alan “Tazminat ve Yardımlarda” başlıklı 25 inci maddesinde,
“Aşağıda yazılı tazminat ve yardımlar Gelir Vergisinden müstesnadır:
1. Ölüm, sakatlık, hastalık ve işsizlik sebepleriyle (işe başlatmama tazminatı dahil) verilen tazminat ve yapılan yardımlar,
2. Muhtaç olanlara belli bir süre için veya hayat kaydiyle yapılan yardımlar (Asker ailelerine yapılan yardımlarla hayır derneklerinin ve yardım sandıklarının yardımları mutlak olarak bu istisnaya girerler.),
3. (Değişik: 26/8/2001 - 4657/3 md.) Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklar tarafından, kendilerine zat aylığı bağlananlara aylıkları dışında, kanunları veya statüleri gereğince verilen emekli, dul, yetim ve evlilik ikramiyeleri veya iade olunan mevduatı ve sürelerini doldurmamış bulunanlarla dul ve yetimlerine toptan ödenen tazminatlar (506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklar tarafından ödenen tazminat, yardım ve toptan ödemeler en yüksek Devlet memuruna ödenen en yüksek ödeme tutarından fazla ise aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulur. Bu mukayesede gerek muhtelif sandıklardan gerek aynı sandıktan muhtelif zamanlarda yapılan ikramiye, tazminat ve toptan ödemeler topluca dikkate alınır.),
4. Hizmet erbabına ödenen çocuk zamları (Bu zamlar Devletçe verilen miktarları aştığı takdirde, fazlası vergiye tabi tutulur.),
5. Evlenme ve doğum münasebetiyle hizmet erbabına yapılan yardımlar (Bu istisna hizmet erbabının iki aylığına veya buna tekabül eden gündeliklerinin tutarına kadar olan yardım kısmına uygulanır.),
6. Sosyal sigorta kurumları tarafından sigortalılara yapılan ödemeler,
7. (Değişik: 17/10/1980 - 2320/2 md.) 1475 ve 854 sayılı kanunlara göre ödenmesi gereken kıdem tazminatlarının tamamı ile 5953 sayılı Kanuna göre ödenen kıdem tazminatlarının hizmet erbabının 24 aylığını aşmayan miktarları (hizmet ifa etmeksizin ödenen ücretler tazminat sayılmaz.)
8. Genel olarak nafakalar(Alanlar için),
9. Yardım sandıkları tarafından statüleri gereğince kendi üyelerine ölüm, sakatlık, hastalık, doğum, evlenme gibi sebeplerle yapılan yardımlar. (...)
10. (Ek: 4/12/1985 - 3239/44 md.) Yabancı ülkelerde bulunan sosyal güvenlik kurumları tarafından ödenen emekli, dul, yetim ve evlenme ikramiyeleri veya iade olunan mevduat, sürelerini doldurmamış bulunanlarla, dul ve yetimlerine toptan ödenen tazminat ve yardımlar.”
hükümleri,
yine aynı Kanun’un “Vergi Tevkifatı” başlıklı 94 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında,
“Kamu idare ve müesseseleri, (…) aşağıdaki bentlerde sayılan ödemeleri (avans olarak ödenenler dahil) nakden veya hesaben yaptıkları sırada, istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapmaya mecburdurlar.
1. Hizmet erbabına ödenen ücretler ile 61 inci maddede yazılı olup ücret sayılan ödemelerden (istisnadan faydalananlar hariç), 103 ve 104 üncü maddelerine göre,
(…)
vergi tevkifatı yapılır.”
hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere, toplu sözleşmeye dayanılarak memurlara verilen tutarlar ücretin unsuru olarak kabul edilmektedir. Bir gelirin Gelir Vergisinden istisna tutulması ise ancak kanun hükmü ile mümkündür. Gelir Vergisi Kanunu’nun ilgili maddelerinde ise bulguya konu edilen türden ücret unsurlarının gelir vergisinden istisna tutulduklarına dair bir hüküm bulunmamaktadır.
Savunmada, sosyal denge ödemelerinin bir sosyal yardım olduğu, maaş unsuru içinde yer almadığını ve gelir vergisine tabi olmadığı, 375 sayılı KHK’ya göre yapılan ödemelerin de sadece damga vergisine tabi olduğu,
Sorgu konusu ödemenin, 6289 sayılı kanunun 30. maddesi ile 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa eklenen hüküm uyarınca işlemden kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği,
Belirtilmiştir.
04.04.2012 tarih ve 6289 sayılı Kanunun 30’uncu maddesi ile 4688 sayılı Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.
“Geçici Madde 14 - 15/3/2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15’inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu iş sözleşmesi, toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzeri adlar altında imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilir. …
“Konusu suç teşkil etmemek ve kesinleşmiş bir yargı kararına müstenit olmamak kaydıyla, 15/3/2012 tarihine kadar, memur temsilcileri ile toplu iş sözleşmesi akdederek veya başka bir tasarrufta bulunarak 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15’inci maddesi kapsamındaki idarelerde çalışan kamu personeline her ne ad altında olursa olsun ek ödemede bulunmaları nedeniyle kamu görevlileri hakkında idari veya mali takibat ve yargılama yapılamaz, başlatılanlar işlemden kaldırılır.”
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15’inci maddesi kapsamındaki idarelerde çalışan kamu personeline yapılmış herhangi bir ek ödemenin bu kanun maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için, ödemenin, madde metninde zikredildiği üzere ya “memur temsilcileri ile toplu iş sözleşmesi akdederek” ya da “başka bir tasarrufta bulunarak” yapılmış olması gerekmektedir. ..............Müdürlüğünde geçerli sosyal denge sözleşmesi, sorumluların da ifade ettikleri gibi 30.05.2011 tarihinde imzalanmış olup geçerlilik süresi bir yıldır ve süre ve içerik bakımından 6289 sayılı Kanunun 30’uncu maddesi kapsamındadır. Bu nedenle, memur personele sosyal denge tazminatı adı altında aylık olarak yapılan ............TL tutarındaki ödemeler sorgu konusu edilmemiştir.
Anayasanın “VI. Vergi ödevi” başlıklı 73’üncü maddesinin 3’üncü fıkrasında “Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.” hükmü bulunmaktadır. Anayasanın bu hükmünü, mevcut sorgu konusu çerçevesinde değerlendirecek olursak, sosyal denge sözleşmelerine dayanılarak yapılan bu ödemelerden gelir vergisi tevkifatı yapılmaması için 6289 sayılı Kanunun ilgili maddesinde buna yönelik bir hüküm bulunması gerekir. Ancak Kanunun 30’uncu maddesindeki düzenlemede, sayılan ödemelerin gelir vergisinden istisna olduğuna ilişkin herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Bu nedenle “Konusu suç teşkil etmemek ve kesinleşmiş bir yargı kararına müstenit olmamak kaydıyla, 15/3/2012 tarihine kadar, memur temsilcileri ile toplu iş sözleşmesi akdederek veya başka bir tasarrufta bulunarak 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15’inci maddesi kapsamındaki idarelerde çalışan kamu personeline her ne ad altında olursa olsun ek ödemede bulunmaları nedeniyle kamu görevlileri hakkında idari veya mali takibat ve yargılama yapılamaz, başlatılanlar işlemden kaldırılır.” hükmünün, bahse konu ek ödemeler üzerinden kesilmesi gereken gelir vergilerini kapsaması mümkün değildir. Söz konusu ödeme 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 61’inci maddesine göre ücret niteliğindedir. Ayrıca, 193 sayılı Kanun gereği gelir vergisi tabi olan bu ödemelere 6289 sayılı Kanunla da herhangi bir istisna getirilmemiştir. Dolayısıyla bu ödemelerin personelin kümülatif gelir vergisi matrahlarına dahil edilmesi ve Gelir Vergisi Kanunu’nun 103’üncü maddesindeki oranlara göre vergilendirilmesi gerekmektedir.
Muhasebe yetkilileri, Muhasebe Yetkililerinin Eğitimi, Sertifika Verilmesi ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkındaki Yönetmeliğin 23 üncü maddesi hükmü gereğince tarh ve tahakkuku gerçekleşmiş gelirlerin tahsilinden sorumludurlar. Yine Muhasebe yetkililerinin ödeme aşamasında ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanununun 61 ve adı geçen Yönetmeliğin 29 uncu maddeleri hükmü gereğince gelir vergisi kesintisinin yapılıp yapılmadığı yönünde kontrol yükümlülüğü bulunmadığından ödeme emri üzerinden gelir vergisinin kesilmemiş olmasından dolayı sorumlulukları söz konusu değildir.
Açıklanan nedenlerle, Genel Müdürlük’te çalışan memurlara Sosyal Denge Sözleşmesi uyarınca yapılan ödemelerin gelir vergisi matrahlarına dahil edilmeyerek gelir vergisinin eksik kesilmesi sonucu oluşan ..............TL kamu zararının, Harcama Yetkilisi ............ ile Gerçekleştirme Görevlisi ............. ’e
Müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine
Üye ............... in, “04.04.2012 tarih ve 6289 sayılı Kanunun 30’uncu maddesi ile 4688 sayılı Kanuna eklenen geçici 14üncü maddesinin 2nci fıkrası hükmü gereğince, zorunlu ihtiyaçlardan doğmuş olan ve toplu iş sözleşmelerine istinaden personele ödenen ek ödeme ( sosyal denge tazminatı) ile ilgili olarak, kamu görevlileri hakkında idari veya mali takibat ve yargılamanın yapılamayacağı hüküm altına alınmıştır. Asıl konunun feri durumunda olan gelir vergisi de bu kapsamda değerlendirileceğinden konu hakkında ilşilecek bir husus bulunmamaktadır.”
Üye .............. ’ın, “11 Nisan 2012 tarih ve 28261 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, Kamu Görevlileri Sendikaları Kanununda değişiklik yapılmasına dair 6289 sayılı Kanunun 30. maddesi ile 4688 sayılı Kanuna eklenen Geçici 14. maddesinin 2. fıkrasında,
“Konusu suç teşkil etmemek ve kesinleşmiş bir yargı kararına müstenit olmamak kaydıyla, 15/3/2012 tarihine kadar, memur temsilcileri ile toplu iş sözleşmesi akdederek veya başka bir tasarrufta bulunarak 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idarelerde çalışan kamu personeline her ne ad altında olursa olsun ek ödemede bulunmaları nedeniyle kamu görevlileri hakkında idari veya mali takibat ve yargılama yapılamaz, başlatılanlar işlemden kaldırılır.” Denilmektedir.
Yukarıdaki hükümdeki, ek ödemede bulunan kamu görevlileri hakkında idari veya mali takibat ve yargılama yapılamaz, başlatılanlar işlemden kaldırılır ifadeleri karşısında, hangi sebeple olursa olsun (vergi stopajı dahil) 15.03.2012 tarihine kadar yapılan ek ödemeler ile ilgili idari ve mali takibat ve yargılama yapılamaz. Bu nedenle, 15.03.2012 tarihine kadar ki ödemelerle ilgili vergi stopajı yapılmadığı gerekçesine istinaden, yargılama yapılmak suretiyle tazmin kararı verilmesi yönündeki çoğunluk görüşüne katılma imkanı bulunmamaktadır.” şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı oyçokluğuyla karar verildi.